«Σήμερα», έγραψε την Πέμπτη σε ανάρτησή του στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ο Παναγιώτης Νέστορας, «μετά το δολοφονικό κτύπημα ανόητων μπαχαλάκηδων, αναρχικών και φοβιτσιάρηδων, αποχαιρετώ τη γυναίκα μου ΒΑΓΙΑ».
Τα ξημερώματα της Τετάρτης, οι επιθέσεις εκδηλώθηκαν μέσα σε 17 λεπτά. Είχαν στόχο τρία σπίτια – του προέδρου της Διοικούσας Επιτροπής της Νέας Δημοκρατίας Θεσσαλονίκης, Ζήση Ιωακείμοβιτς, του πρώην βουλευτή Σάββα Αναστασιάδη, και της πρώην υποψήφιας βουλευτού με τη Νέα Δημοκρατία, Αφροδίτης Νέστορα. Δεν υπήρξε καμία προειδοποίηση για τις επιθέσεις με τους εμπρηστικούς μηχανισμούς, η μία εκ των οποίων κατέληξε να είναι δολοφονική. Η Βάγια Νέστορα, μητέρα της Αφροδίτης, υπέστη εγκαύματα που κάλυπταν πάνω από το 80% του σώματός της. Το απόγευμα της Τετάρτης έφυγε από τη ζωή από πολυοργανική ανεπάρκεια.
Μετά την κρίση
Σύμφωνα με τη Λαμπρινή Ρόρη, επίκουρη καθηγήτρια Πολιτικής Ανάλυσης στο ΕΚΠΑ, από το 2019, στην εποχή δηλαδή μετά την οικονομική κρίση, παρατηρείται ύφεση της πολιτικής βίας σε σχέση με την περίοδο της κρίσης. Μέχρι τώρα. «Το συγκεκριμένο είναι το πρώτο περιστατικό πολιτικής βίας που υποδηλώνει κλιμάκωση», δηλώνει στην «Κ», τονίζοντας ότι το ίδιο θα ίσχυε ακόμα και χωρίς την τραγική κατάληξη της Βάγιας Νέστορα. «Εγινε ταυτόχρονα σε τρία σημεία. Δεν υπήρχε προειδοποίηση. Η στόχευση των πολιτικών προσώπων παραπέμπει ξεκάθαρα σε πολιτική βία», αναφέρει, εξηγώντας ότι τα τρία παραπάνω στοιχεία συνιστούν κλιμάκωση.
Αλλά γιατί στη Θεσσαλονίκη; Το τελευταίο διάστημα, η δεύτερη μεγαλύτερη πόλη της χώρας έχει γίνει πεδίο εκδήλωσης εξτρεμισμού. Νωρίτερα αυτή την εβδομάδα, η Εισαγγελία Πρωτοδικών Θεσσαλονίκης διέταξε προκαταρκτική έρευνα σχετικά με την «αντισιωνιστική περιπολία» που πραγματοποίησαν μέλη του «Ρουβίκωνα» στο κέντρο της πόλης, η οποία προκάλεσε έντονες αντιδράσεις. Την Τετάρτη, μια αναρχική ομάδα ανέλαβε την ευθύνη για τα σοβαρά επεισόδια που σημειώθηκαν στις 12 Μαΐου στην Πολυτεχνική Σχολή του ΑΠΘ, κάνοντας λόγο για προμελετημένη επίθεση «στην εξοπλισμένη κόκκινη στρατιά στο πολυτεχνείο του ΑΠΘ».
Τους τελευταίους μήνες ο «Ρουβίκωνας» πραγματοποιεί συχνές «παρεμβάσεις» στην πόλη. Μαυροφορεμένα μέλη του πηγαίνουν σε εστιατόρια, ζαχαροπλαστεία, φαρμακεία και αλλού, ζητώντας «σεβασμό στα δικαιώματα των υπαλλήλων», μέσω του εκφοβισμού των εργοδοτών. «Είναι η τελευταία φορά που ερχόμαστε, πρώτη και τελευταία», αναφέρει μέλος του «Ρουβίκωνα» σε υπάλληλο εστιατορίου φαστ φουντ στα Λαδάδικα, «θα τον βάλουμε εμείς προσωπικά ως «Ρουβίκωνας» να φάει το τσιμέντο», λέει για τον υπεύθυνο. «Οι μαϊντανοί αυτοί θα μαζευτούν, γιατί αν δεν μαζευτούν», συνεχίζει, «θα επιβάλουμε εμείς τον νόμο του εργάτη».
Εξαρση ή όχι;
Οι απόψεις, όσον αφορά το τι συμβαίνει στη Θεσσαλονίκη, διίστανται. Ορισμένοι, όπως ο Θεόδωρος Χατζηπαντελής, θεωρούν ότι δεν γίνεται κάτι ιδιαίτερο στην πόλη. «Υπάρχουν αντικοινωνικές συμπεριφορές και πολιτικές που είναι πιο ακραίες, αλλά δεν είναι συνδεδεμένες με φαινόμενα βίας, αυτά είναι στιγμιαία γεγονότα», λέει στην «Κ» ο κ. Χατζηπαντελής, διευθυντής του Εργαστηρίου Εφαρμοσμένης Πολιτικής Ερευνας στο ΑΠΘ.
Αλλοι όμως διαφωνούν, πιστεύοντας ότι πράγματι στη Θεσσαλονίκη συντελείται αυτή την περίοδο μια κλιμάκωση της έντασης. «Προφανώς κάτι συμβαίνει, τα περιστατικά αυτά είναι η κορυφή του παγόβουνου», ισχυρίζεται ο Πέτρος Παπασαραντόπουλος, υπεύθυνος εκδόσεων στους εκδοτικούς οίκους «Παρατηρητής» και «Επίκεντρο», και συγγραφέας του βιβλίου «Εξτρεμισμός και πολιτική βία στην Ελλάδα».
Κατά τον ίδιο, μέχρι τώρα το πρόβλημα της Θεσσαλονίκης και της Βόρειας Ελλάδας ήταν η αυξημένη παρουσία της Ακροδεξιάς – «η οποία πολλές φορές χρησιμοποιούσε και βίαια μέσα». «Είναι η πρώτη φορά στη μετεμφυλιακή της ιστορία που η πολιτική βία στη Θεσσαλονίκη προέρχεται από την Ακροαριστερά», τονίζει στην «Κ».
Και οι δύο πλευρές θεωρούν τη βία αναπόσπαστο κομμάτι της πολιτικής τους πρακτικής, συμπληρώνει. «Υπάρχει σύγκλιση μεταξύ των δύο άκρων», προσθέτει ο Χρήστος Φραγκονικολόπουλος, καθηγητής Διεθνών Σχέσεων στο ΑΠΘ. Το σύνθημα, συμπληρώνει, και των δύο είναι ένα και αφορά την πάταξη του συστήματος και της ελίτ. «Το λένε και οι δύο, χωρίς να ξεκαθαρίζουν ποιοι είναι οι ελίτ και το σύστημα», αναφέρει.
Σημάδια κλιμάκωσης – «Εγινε ταυτόχρονα σε τρία σημεία. Δεν υπήρχε προειδοποίηση. Η στόχευση πολιτικών προσώπων παραπέμπει ξεκάθαρα σε πολιτική βία», λέει η Λαμπρινή Ρόρη, επίκουρη καθηγήτρια στο ΕΚΠΑ, εξηγώντας ότι τα παραπάνω στοιχεία συνιστούν κλιμάκωση.
«Παρεμβάσεις» παντού
Πηγή του Δήμου Θεσσαλονίκης δηλώνει στην «Κ» ότι τον τελευταίο ενάμιση χρόνο η παρουσία ειδικά του «Ρουβίκωνα» έχει γίνει πολύ έντονη στην πόλη – «το θέμα του “Ρουβίκωνα” αφέθηκε να εξελιχθεί, κάνουν “παρεμβάσεις” κάθε μήνα», σημειώνει η ίδια πηγή. «Μοιάζει να έχει γίνει μεταγραφή, σαν ο “Ρουβίκωνας” να θεωρεί ότι εκπλήρωσαν την πολιτική τους αποστολή στην Αθήνα και μετακόμισαν στη Θεσσαλονίκη», συμπληρώνει ο κ. Παπασαραντόπουλος. «Αυτό που ζήσαμε με οπαδούς του “Ρουβίκωνα” να παρελαύνουν ζητώνας να βρουν Εβραίους είναι από τα χειρότερα πράγματα που έχουμε ζήσει στη Θεσσαλονίκη τα τελευταία χρόνια», τονίζει.
«Είχα πληροφορηθεί ότι ο Ρουβίκωνας “άνοιξε γραφεία”, έκανε την παρουσία του πιο αισθητή στη Θεσσαλονίκη», λέει στην «Κ» ο Αρης Στυλιανού, καθηγητής Πολιτικής Φιλοσοφίας στο ΑΠΘ και μέλος του Ινστιτούτου Αλέξη Τσίπρα. Κατά τον ίδιο, στην πόλη υπάρχει «δράση και αντίδραση». «Η Δεξιά εδώ είναι πολύ ισχυρή, έχει τη μονοκρατορία – αν είναι ακροαριστερές οργανώσεις, ίσως αντιδρούν στα ακροδεξιά φαινόμενα», σημειώνει, τονίζοντας ότι «καμία μορφή τρομοκρατικής δράσης δεν είναι δικαιολογημένη».
Η ενέργεια με τα γκαζάκια στα τρία σπίτια, όμως, δεν θεωρεί ότι δείχνει έξαρση της πολιτικής βίας στη Θεσσαλονίκη γενικώς. «Αλλά», συμπληρώνει, πρόκειται για «μια μεμονωμένη ομάδα που αποφασίζει να κάνει αυτή τη δράση, πηγαίνοντας σε μέρη που δεν υπήρχε αστυνομική παρουσία. Είναι πάρα πολύ θλιβερό, επικίνδυνο, ειδικά επειδή είμαστε σε προεκλογική περίοδο, και έγινε χωρίς κανένα λόγο».
Σύμφωνα με τον ίδιο, η Ακροδεξιά έχει επιρροή κυρίως σε μικρότερες ηλικίες. «Αυτοί επιτίθενται στο Pride αλλά δεν είναι συγκροτημένοι για να κάνουν τρομοκρατικές ενέργειες», λέει.
Στο πανεπιστήμιο, οι κινήσεις προέρχονται κυρίως από τον χώρο της άκρας Αριστεράς, αναφέρει ο αντιπρύτανης και καθηγητής στο ΑΠΘ, Ιάκωβος Μιχαηλίδης, που τον Απρίλιο προπηλακίστηκε από φοιτητές. Παλαιότερα, τονίζει, αυτά τα περιστατικά ήταν καθημερινότητα – τώρα που έχει αυστηροποιηθεί το πλαίσιο έχουν περιοριστεί, παρουσιάζοντας κατά καιρούς εξάρσεις. «Η βία δεν έχει πολιτικό πρόσημο», δηλώνει για τα δύο άκρα, «είναι συγκοινωνούντα δοχεία».
Η Θεσσαλονίκη είχε ανέκαθεν ισχυρό αντιεξουσιαστικό χώρο, υποστηρίζει η κ. Ρόρη, σημειώνοντας ότι το κράτος πλέον έχει αντιμετωπίσει επιτυχώς καταλήψεις στην πόλη. «Αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι δεν υπάρχουν», λέει. Η συγκεκριμένη γενιά πολιτικής βίας είναι λιγότερο ιδεολογικά συγκροτημένη από παλαιότερες, τονίζει, έχοντας έντονα μηδενιστικά χαρακτηριστικά. Παρότι στη Βόρεια Ελλάδα η άκρα Δεξιά έχει ισχυρότερη εκλογική απήχηση από τη Νότια, δεν θεωρεί ότι το συγκεκριμένο περιστατικό είναι αποτέλεσμα διαδραστικού εξτρεμισμού. «Αν ήθελαν, θα είχαν χτυπήσει κάποιο ακροδεξιό στέκι ή βουλευτές ακροδεξιών κομμάτων. Δεν χτυπούσαν την άκρα Δεξιά», σημειώνει, «τη Νέα Δημοκρατία χτυπούσαν, είναι ξεκάθαρα πολιτική βία, και, πιο συγκεκριμένα, βία εναντίον της κυβέρνησης».
Κατά των ελίτ
Σύμφωνα με τον κ. Φραγκονικολόπουλο, αυτοί που επαναστατούν είτε από δεξιά είτε από αριστερά, το κάνουν επειδή αισθάνονται ότι δεν εισακούονται. «Οτι το πολιτικό σύστημα τους έχει αποκλείσει, ότι είναι πουλημένο κι εκείνοι αδικημένοι, ότι μια ελίτ καθοδηγεί τον κόσμο».
Αυτή η αίσθηση δεν είναι νέα στην πόλη. Ο Σπύρος Πέγκας, υποψήφιος δήμαρχος της πόλης και αντιδήμαρχος με τον Γιάννη Μπουτάρη, εκτιμά ότι στη Θεσσαλονίκη υπάρχει μια αίσθηση απαξίωσης απέναντι στα βασικά πολιτικά κόμματα και μια αίσθηση παραμέλησης από τα συγκεκριμένα κόμματα. «Οσο υστερεί η οικονομική ανάπτυξη, τόσο αρχίζουν να αναπτύσσονται τέτοια φαινόμενα», δηλώνει, τονίζοντας ότι όποιος ζει στην πόλη γνωρίζει πως από τη δική του γενιά μέχρι και τη νεότερη, οι περισσότεροι έχουν φύγει είτε στην Αθήνα είτε στο εξωτερικό. «Δεν υπάρχουν θέσεις εργασίας υψηλής αξίας και αυτό βγαίνει με διάφορες μορφές αντίδρασης», σημειώνει.
Ολοι τους αναφέρουν κι άλλα στοιχεία που επηρεάζουν το μείγμα της έντασης. Την οπαδική βία. Το υπόβαθρο του «Μακεδονικού». Τη ριζοσπαστικοποίηση στα πανεπιστήμια. «Την πιο ακραία μορφή της συντηρητικής πλευράς θα τη δεις μέσα στο γήπεδο και την αριστερή πλευρά των άκρων θα τη δεις κυρίως μες στο πανεπιστήμιο», λέει ο κ. Φραγκονικολόπουλος, τονίζοντας πως και από το λαϊκό, πολιτικό, και ποδοσφαιρικό ραδιόφωνο στη Θεσσαλονίκη καλλιεργείται μια μνησικακία. «Απέναντι στο σύστημα, στην Αθήνα, σε οπαδούς άλλων ομάδων», λέει. «Αλλά σε ποιο βαθμό μπορεί να οδηγήσει σε ακραίες ομάδες να βάλουν γκαζάκια, δεν το ξέρω…».
Τονίζει ότι όλα αυτά δεν εκφράζουν ολόκληρη την πόλη. Είναι ηχηρές μειοψηφίες. «Δεν πρέπει να το βλέπουμε ως αντίδραση στη συντηριτικοποίηση της πόλης γιατί συμβαίνει και αλλού».
Ο κ. Παπασαραντόπουλος λέει στην «Κ» πως πάντα προσπαθεί να αρθρώσει έναν λόγο υπέρ της φιλελεύθερης Δημοκρατίας. Αλλά η Δημοκρατία πρέπει, κατά τον ίδιο, να γνωρίζει πώς θα αντιμετωπίσει τους εχθρούς της. «Δεν καταλαβαίνω γιατί έχουν τέτοιου είδους ασυλία μέλη του “Ρουβίκωνα” – αντιμετωπίζονται ως μη κυβερνητική οργάνωση». Χρειάζεται αντίδραση της κοινωνίας των πολιτών και του κράτους, σημειώνει. «Πρέπει να είναι και μαχόμενη η Δημοκρατία», καταλήγει.
