Ηταν μια σπάνια δημόσια εμφάνισή του. Στις αρχές Ιουνίου ο Αρτούρ Σ. μίλησε στην αλβανική τηλεόραση με βιντεοκλήση από τις ΗΠΑ για το μεγάλο τουριστικό έργο βορείως του χωριού Σβέρνιτσα. Διευκρίνισε ότι επικοινωνούσε μόνο μέσω μεσαζόντων με τους επενδυτές και τόνισε ότι τα επίμαχα εδάφη τού ανήκουν. «Θέλω να ξεκαθαρίσω κάτι», είπε. «Αυτές οι εκτάσεις αποτελούν παλιά και αδιαμφισβήτητη ιδιοκτησία της οικογένειάς μου».
Τα 110 εκατ. ευρώ
Λίγες ημέρες αργότερα, η ειδική εισαγγελία κατά της διαφθοράς και του οργανωμένου εγκλήματος (SPAK) σχημάτισε δικογραφία κατά 20 ατόμων για διακίνηση ναρκωτικών και ξέπλυμα χρήματος μέσω της αγοράς ακινήτων στην Αλβανική Ριβιέρα. Στα δικαστικά έγγραφα, που είναι εις γνώσιν της «Κ», περιλαμβάνεται και το όνομα του Αρτούρ Σ. Παράλληλα, δεσμεύθηκαν στον λογαριασμό της συμβολαιογράφου του 110 εκατ. ευρώ. Το ποσό είχε δοθεί από την καταριανών συμφερόντων εταιρεία Albanian Land Development στις 24 Απριλίου για την πώληση εκτάσεων που συνδέονται με την τουριστική επένδυση στη Σβέρνιτσα.
Οι Ελληνες ομογενείς κάτοικοι της Σβέρνιτσας βρίσκονται σε ατέρμονη δικαστική διαμάχη με τον Αρτούρ, η οποία ξεκίνησε πάνω από μία δεκαετία προτού εκφράσει επενδυτικό ενδιαφέρον για την περιοχή τους ο Τζάρεντ Κούσνερ, γαμπρός του Ντόναλντ Τραμπ. «Πώς ξεφύτρωσε εδώ; Πού έχει βάλει θεμέλιο στον τόπο μας, πού ζούσε ο πατέρας ή ο παππούς του, πού έχει τάφους η οικογένειά του;» αναρωτιέται ο Ζώης Πούλιας, μόνιμος κάτοικος του χωριού και ένας εκ των αντιδίκων του για τις διεκδικούμενες εκτάσεις.
Για τους ντόπιους ο 60χρονος Αρτούρ παραμένει μια μυστηριώδης φιγούρα. Δεν τον έχουν δει διά ζώσης. Τον περιγράφουν ως έναν άνθρωπο που δεν ρίζωσε εκεί, αλλά «πάτησε στη γη τους». Στο περιθώριο των πολυήμερων μαζικών διαδηλώσεων στους δρόμους των Τιράνων κατά του πολιτικού συστήματος και της διαφθοράς, η περίπτωση του Αρτούρ φωτίζει τις ύποπτες κτηματομεσιτικές συναλλαγές σε «φιλέτα» της αλβανικής ακτογραμμής που ταλαιπωρούν τη χώρα μετά την πτώση του κομμουνιστικού καθεστώτος. Μέσα από δικαστικά έγγραφα και μαρτυρίες, η «Κ» επιχειρεί να φωτίσει τη διαδρομή του.
Κατά μία εκδοχή είχε υπηρετήσει στο παρελθόν στις ειδικές δυνάμεις της Αλβανίας. Αργότερα φέρεται να άνοιξε ξενοδοχείο και καζίνο στον Αυλώνα. Σύμφωνα με αλβανικά δημοσιεύματα, το 1999 σε ένοπλη επίθεση σε μπαρ του στην ίδια πόλη σκοτώθηκαν δύο άτομα. Το ένα θύμα ήταν συγγενής του. Ο Αρτούρ εγκατέλειψε έπειτα την Αλβανία και έλαβε πολιτικό άσυλο στις ΗΠΑ το 2001. Λίγα χρόνια αργότερα μετακόμισε στο Μαϊάμι, σε βίλα αξίας 3 εκατ. ευρώ, με τέσσερα υπνοδωμάτια και θέα σε γήπεδο του γκολφ. Από την άλλη πλευρά του Ατλαντικού επανασυστήθηκε ως επιχειρηματίας, ιδιαίτερα δραστήριος στην αγορά ακινήτων στην πατρίδα του. Η «Κ» επιχείρησε να επικοινωνήσει μαζί του, αλλά δεν έλαβε απάντηση.
Επιχείρηση «Μαύρος αετός»
Η SPAK ερευνούσε κυκλώματα διακίνησης ναρκωτικών, όταν συμπτωματικά έπεσε στην περίπτωση του Αρτούρ. Τον Ιούνιο του 2024 καταδικάστηκε σε οκτώ έτη κάθειρξης στο Βέλγιο για διακίνηση ναρκωτικών ένας συγγενής του. Οι βελγικές αρχές έστειλαν στους Αλβανούς εισαγγελείς τη δικογραφία τους για την υπόθεση με την κωδική ονομασία «Black Eagle» (Μαύρος αετός). Αντίστοιχα έγγραφα διαβίβασαν και οι ισπανικές αρχές. Στο μικροσκόπιο των εισαγγελέων έχουν πλέον μπει συναντήσεις που πραγματοποίησε ο Αρτούρ στο Μονακό, στη Γερμανία, στην Ισπανία και στην Αρούμπα και θεωρούνται ύποπτες.
Παράλληλα η SPAK απέκτησε πρόσβαση σε συνομιλίες της πλατφόρμας κρυπτογραφημένων μηνυμάτων Sky ECC, μια εφαρμογή που χρησιμοποιείται ευρύτατα από τα διεθνή συνδικάτα του εγκλήματος. Σύμφωνα με τα δικαστικά έγγραφα, σε μία από αυτές τις επικοινωνίες, τον Αύγουστο του 2020, δύο πρόσωπα που συνδέονται με διακίνηση ναρκωτικών φέρεται να μιλούν για τον Αρτούρ και την ενδεχόμενη αγορά ακινήτων στη Σβέρνιτσα: «Μου λέει ο ξάδελφος ότι την Κυριακή ή Δευτέρα πρέπει να είσαι στoν Αυλώνα. Πρέπει να πάμε στο Σβερνέτς να δούμε εκείνα τα ακίνητα με φουσκωτό. Γιατί έρχονται κάποιοι φίλοι».
Διεθνές ενδιαφέρον – Τις τελευταίες ημέρες οι ντόπιοι δέχονται στη Σβέρνιτσα επισκέψεις διεθνών ειδησεογραφικών πρακτορείων από τη Γερμανία μέχρι τις ΗΠΑ. Ενας δημοσιογράφος του New Yorker ετοιμάζει εκτενές δημοσίευμα για την υπόθεση.
Στη δικογραφία της SPAK σημειώνεται ότι ο Αρτούρ έχει λευκό ποινικό μητρώο, παρότι «εμφανίζεται επανειλημμένως ως τελικός δικαιούχος πολυάριθμων εκτάσεων στoν Αυλώνα, οι οποίες αποκτήθηκαν μέσω πλαστογραφημένων εγγράφων». Στις περισσότερες περιπτώσεις φαίνεται ότι πρόκειται για παραποιημένους τίτλους ιδιοκτησίας από τα χρόνια της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας. Για αυτές τις υποθέσεις, ορισμένες εκ των οποίων εκκρεμούν ακόμη δικαστικά, δεν έχει παραπεμφθεί ούτε καταδικαστεί ο ίδιος, αλλά συνεργάτες του ή άτομα που μεταβίβασαν σε εκείνον τις ιδιοκτησίες τους.
Δικαστικός μαραθώνιος
Στη δικογραφία περιγράφεται και η δικαστική περιπέτεια των κατοίκων της Σβέρνιτσας με τον Αρτούρ. Γίνεται μνεία στην πρωτόδικη δικαίωσή τους το 2013 και στην περίπλοκη συνέχεια. Το 2014 το Εφετείο Αυλώνα έκρινε ότι η υπόθεση πρέπει να εκδικαστεί ξανά με διαφορετική σύνθεση. Τρία χρόνια αργότερα, όμως, αποφασίστηκε ότι το δικαστήριο που είχε οριστεί ήταν αναρμόδιο. Το ζήτημα εξετάστηκε από το Ανώτατο Δικαστήριο στα Τίρανα και εστάλη εκ νέου στο Πρωτοδικείο Αυλώνα. Ακόμη δεν έχει τελεσιδικήσει.
«Θέλουμε τα χωράφια μας, δεν ζητάμε κάτι άλλο», λέει στην «Κ» ο Παναγιώτης Σουμπάσης όταν τον συναντάμε στη Σβέρνιτσα. Κρατάει ένα κιτρινισμένο έγγραφο που αποδεικνύει ότι το 1991, μετά την πτώση του καθεστώτος του Χότζα, η γη μοιράστηκε στους ντόπιους βάσει του νόμου 7501. Στο έγγραφο που επιδεικνύει αναφέρονται τα ονόματα των συγχωριανών του και οι ιδιοκτησίες τους που συνορεύουν με τις δικές του. «Περιμένουμε το δικαστήριο να αποφασίσει, ένας Θεός ξέρει τι», υπογραμμίζει.
Λιγότεροι από 150 μόνιμοι κάτοικοι έχουν απομείνει στη Σβέρνιτσα. Το μαρτυρούν τα κλειστά παράθυρα και τα χόρτα που έχουν θεριέψει στις αυλές. Η σύνδεση, όμως, της αμφιλεγόμενης τουριστικής επένδυσης με το ζεύγος Τζάρεντ Κούσνερ και Ιβάνκα Τραμπ έβαλε το χωριό τους στον παγκόσμιο χάρτη. Τις τελευταίες ημέρες οι ντόπιοι δέχονται επισκέψεις διεθνών ειδησεογραφικών πρακτορείων από τη Γερμανία μέχρι τις ΗΠΑ. Ενας δημοσιογράφος του New Yorker ετοιμάζει εκτενές δημοσίευμα για την υπόθεση.
«Κουνιέται ο λαός» – Για τον Ζώη Πούλια, μόνιμο κάτοικο Σβέρνιτσας, η διεθνής δημοσιότητα ήταν ανέλπιστη. «Κουνιέται ο λαός, είναι μαζί μας και αυτό μας δίνει λίγη ελπίδα», λέει για τις καθημερινές κινητοποιήσεις στους δρόμους των Τιράνων.
Για τον Ζώη Πούλια αυτή η διεθνής δημοσιότητα ήταν ανέλπιστη. Αυτό που τον ενδιαφέρει κυρίως, όμως, είναι οι καθημερινές κινητοποιήσεις στους δρόμους των Τιράνων, 160 χιλιόμετρα μακριά από το χωριό του. «Κουνιέται ο λαός, είναι μαζί μας και αυτό μας δίνει λίγη ελπίδα», τονίζει.
Τα «φλαμίνγκο» των Τιράνων
Στην αλβανική πρωτεύουσα κάθε βράδυ από τις αρχές Ιουνίου επαναλαμβάνεται η ίδια ιεροτελεστία. Μικροπωλητές στήνουν πάγκους με αλβανικές σημαίες κατά μήκος της λεωφόρου που οδηγεί στο πρωθυπουργικό μέγαρο και ένα θορυβώδες πλήθος απλώνεται στους δρόμους. Η «επανάσταση των φλαμίνγκο», όπως αποκαλείται, δεν είναι πλέον απλώς ένα περιβαλλοντικό κίνημα. Εχει αποκτήσει κυρίως αντισυστημικό χαρακτήρα, καθώς οι διαδηλωτές απαιτούν την παραίτηση κυβέρνησης και αντιπολίτευσης.
Ο 29χρονος Φραντς Γκρίπσι ζει ως μετανάστης στο Μόναχο της Γερμανίας και εργάζεται σε μια εταιρεία που συλλέγει δορυφορικά δεδομένα. Επέστρεψε αυτές τις ημέρες στην πατρίδα του για να διαδηλώσει. Δεν είναι το μόνο μέλος της αλβανικής διασποράς που συμμετέχει στις κινητοποιήσεις. «Τα ζητήματα για τα οποία εγκατέλειψα τη χώρα μου πριν από μία δεκαετία παραμένουν άλυτα μέχρι και σήμερα», σημειώνει στην «Κ». «Το σύστημα εκπαίδευσης είναι προβληματικό και η αγορά εργασίας σε άθλια κατάσταση. Θέλω πολιτική αλλαγή».
Στις διαδηλώσεις εμφανίζεται καθημερινά και ο Αγκρόν Σεχάι, βουλευτής της αντιπολίτευσης και επικεφαλής του κεντροδεξιού Κόμματος της Ευκαιρίας. «Οι διαμαρτυρίες μπορεί να ξεκίνησαν λόγω ανησυχιών για την έλλειψη διαφάνειας γύρω από το έργο στη Σβέρνιτσα, αλλά έχουν εξελιχθεί σε ένα ευρύτερο κίνημα», δηλώνει στην «Κ». «Ποτέ πριν τόσο πολλοί Αλβανοί δεν βγήκαν στους δρόμους με τόσο ειρηνικό και αποφασιστικό τρόπο. Απαιτούν αλλαγή συστήματος. Θέλουν να βάλουν τέλος σε ένα διεφθαρμένο μοντέλο που βασίζεται στην ανταλλαγή εξυπηρετήσεων μεταξύ πολιτικών, ολιγαρχών και δικτύων οργανωμένου εγκλήματος».
Σε δηλώσεις που έχει κάνει το τελευταίο διάστημα ο πρωθυπουργός της Αλβανίας, Εντι Ράμα, επαναλαμβάνει ότι η επένδυση στη Σβέρνιτσα θα προχωρήσει, παρά τις διαδηλώσεις, την ανησυχία για αλλοίωση του οικοσυστήματος και την τραπεζική δέσμευση των κεφαλαίων που έχουν δοθεί για την αγορά της γης. Υποστηρίζει ότι η προστασία του περιβάλλοντος παραμένει προτεραιότητα του Σοσιαλιστικού Κόμματος και θεωρεί ότι οι πορείες διαμαρτυρίας πλήττουν την εικόνα της χώρας στο εξωτερικό.
«Ψαροταβέρνα Ιβάνκα»
Μακριά από τα Τίρανα, οι λιγοστοί τουρίστες που επισκέπτονται την ακτογραμμή της Σβέρνιτσας με «γουρούνες» ή τροχόσπιτα απολαμβάνουν το μπάνιο τους στην Αδριατική. Η σχεδιαζόμενη τουριστική επένδυση έχει αφήσει ήδη ένα πρώτο αποτύπωμα. Η περίφραξη με το αγκαθωτό συρματόπλεγμα που είχε αποκλείσει την πρόσβαση στις διεκδικούμενες εκτάσεις έχει πλέον αφαιρεθεί. Πίσω έμειναν οι τσιμεντένιες βάσεις που τη στήριζαν, ενώ τα συνεργεία πρόλαβαν να στρώσουν πλάι στην παραλία έναν πρόχειρο δρόμο από χαλίκι προτού διακόψουν τις εργασίες.
Υπάρχουν και άλλα, πιο μικρά, σημάδια ότι κάτι ενδέχεται να αλλάξει στην παρθένα περιοχή. Στο πυκνό πευκόδασος λίγα χιλιόμετρα έξω από τη Σβέρνιτσα, η πρώτη ταμπέλα που συναντάει ο επισκέπτης φέρει ένα όχι και τόσο κοινό αλβανικό όνομα: «Ψαροταβέρνα Ιβάνκα».
