Ο Νίκος Ρουσκέτος μεγάλωσε με δύο πατρίδες. Την πρώτη, την Ελλάδα, του την έδωσαν οι γονείς του. Ηταν η πατρίδα του «σε λίγο». «Μας το έλεγαν κάθε μέρα, πρωί-βράδυ, ότι είμαστε Ελληνες, και ότι θα φύγουμε σε λίγο για την Ελλάδα. Σε λίγο, σε λίγο. Επρεπε να περιμένουν 30 χρόνια για να επιστρέψουν στην Ελλάδα», λέει στην «Κ», αναβιώνοντας εκείνη την αναμονή που χαρακτήρισε τις πρώτες δεκαετίες της ζωής του.
Η δεύτερη ήταν η Πολωνία, στην οποία οι γονείς του μετανάστευσαν το 1949, μετά το τέλος του Εμφυλίου Πολέμου. Ο πατέρας του ήταν από τη Μήλο, η μητέρα του από τη Χρυσορράχη Ιωαννίνων. «Εξαιτίας του Εμφυλίου, περίπου 13.500 Ελληνες ήρθαν τότε στην Πολωνία», αναφέρει ο κ. Ρουσκέτος. Ο ίδιος γεννήθηκε το 1958 στο Ζγκορζέλετς, μια πόλη με περίπου 30.000 κατοίκους στα σύνορα της χώρας με τη Γερμανία. Στην Πολωνία μεγάλωσε, εκεί έγινε τραγουδιστής κι ύστερα δημοτικός σύμβουλος, Πολωνή παντρεύτηκε, στην Πολωνία έκανε και μεγάλωσε τα παιδιά του.
Αλλά την πρώτη πατρίδα που κληρονόμησε δεν την ξέχασε ποτέ. Το μουσικό συγκρότημα που δημιούργησε το ονόμασε «Ορφέα» (Orfeusz στα πολωνικά). Εγινε πρόεδρος του Συλλόγου Ελλήνων της Πολωνίας «DELTA», με έδρα το Ζγκορζέλετς, ενώ ως δημοτικός σύμβουλος έχει κάνει πολλά για να μην ξεχαστεί η ελληνική παρουσία στη χώρα.
Το 1998 πάλεψε για την αδελφοποίηση της γενέτειρας πόλης του και της Νάουσας. Το 2001 έφτιαξαν στο Ζγκορζέλετς μια ορθόδοξη εκκλησία. Σε μια λεωφόρο έδωσαν ελληνικό όνομα. Στο τοπικό νεκροταφείο, σημειώνει, έβαλε άγαλμα στο οποίο γράφεται ότι «600 Ελληνες είναι θαμμένοι σε αυτό το έδαφος».
Πιο πολύ όμως, τα τελευταία 20 χρόνια πάλεψε για να αναγνωριστεί η ελληνική κοινότητα της Πολωνίας ως εθνική μειονότητα. Την προηγούμενη εβδομάδα, αυτός ο αγώνας επιτέλους επετεύχθη. Η απόφαση υπερψηφίστηκε και στα δύο σώματα της Βουλής, όπως δήλωσε στην «Κ» η πρέσβειρα της Ελλάδας στην Πολωνία, Νίκη Καμπά, και την υπέγραψε ο Πολωνός πρόεδρος, Κάρολ Ναβρότσκι.
Περισσότερο από έναν αιώνα
Οπως εξηγεί η κ. Καμπά, για να αναγνωριστεί μια κοινότητα ως μειονότητα πρέπει να αποδειχθεί η ιστορική της παρουσία στη χώρα εδώ και περισσότερο από έναν αιώνα. Πράγματι, ιστορική μελέτη που ζήτησε το πολωνικό κοινοβούλιο τεκμηρίωσε αυτή την παρουσία. Σύμφωνα με την παραπάνω, χάρη στο εμπόριο, αυτή υπήρξε αρχικά τον 15ο και τον 16ο αιώνα. Εγινε όμως πολύ πιο ισχυρή τον 20ό αιώνα, και αυτό προσπαθούσε να αποδείξει εδώ και δύο δεκαετίες ο κ. Ρουσκέτος, μεταξύ άλλων μελών της κοινότητας.
«Τους έδειξα ότι στη δική μου πόλη οι Ελληνες ήρθαν δύο φορές: το 1916 με το Δ΄ Σώμα Στρατού, και μετά από 30 χρόνια με τον Εμφύλιο», τονίζει. «Εδειξα στην κυβέρνηση ντοκούμεντα, φωτογραφίες που έχουμε από το 1916 και ύστερα από το 1948 μέχρι και τώρα», συμπληρώνει.
Σύμφωνα με την κ. Καμπά, κατά τη στατιστική υπηρεσία της Πολωνίας, εγγεγραμμένα ως μέλη της ελληνικής, πλέον, μειονότητας είναι περίπου 6.000 άτομα, στα οποία δεν προσμετρώνται όσοι Ελληνες έχουν μεταναστεύσει πρόσφατα και δεν έχουν πολωνική υπηκοότητα. Οι περισσότεροι εξ αυτών είναι απόγονοι του δεύτερου κύματος Ελλήνων που μετανάστευσαν στη χώρα τον 20ό αιώνα.
Οι γονείς του Γιώργου Ορφανού, ενός επιχειρηματία ο οποίος είναι πρόεδρος του Συλλόγου Ελλήνων της Πολωνίας με έδρα την παραθαλάσσια Γκντίνια, βρέθηκαν στη χώρα το 1951. Ο πατέρας του ήταν ναυτικός από την Κάρπαθο, η μητέρα του από ένα χωριό στις Σέρρες. «Την πήραν στον Δημοκρατικό Στρατό όταν ήταν 16 ετών, δεν είχε ιδέα, απλώς περνούσαν από το χωριό και μάζευαν κόσμο», αναφέρει. Στην Ελλάδα επέστρεψαν το 1984, αλλά εκείνος έμεινε στην Πολωνία. «Κι όμως, μεγαλώνοντας, η Ελλάδα σε τραβάει ακόμα περισσότερο», λέει. Για τον πατέρα του τίποτα δεν ήταν πιο σημαντικό από το έθνος, έτσι μεγάλωσε και τον ίδιο.
«Τώρα που αναγνωριστήκαμε ως εθνική μειονότητα, θα έχουμε κάποια ενίσχυση από το πολωνικό κράτος, για να μάθουμε στα παιδιά και στα εγγόνια μας καλύτερα ελληνικά, να ανοίξουμε ελληνικό σχολείο», συμπληρώνει ο κ. Ορφανός.
Σφραγίδα
«Δεν μπορώ να μετρήσω πόσες φορές πήγα τα τελευταία χρόνια στη Βαρσοβία για να μας αναγνωρίσουν ως εθνική μειονότητα», δηλώνει στην «Κ» ο ζωγράφος και σκηνογράφος Μιχάλης Χρυσουλίδης. Ο ίδιος διδάσκει στην Ακαδημία Καλών Τεχνών στο Βρότσλαβ, όπου είναι και η έδρα του Συλλόγου Ελλήνων στην Πολωνία «Οδυσσέας», της οποίας είναι πρόεδρος. «Ο πατέρας μου ήρθε στην Πολωνία το ’49 και στο Βρότσλαβ το ’53, και εδώ έκανε ένα κέντρο προσφύγων, ήταν πάρα πολλοί οι Ελληνες εδώ», εξηγεί ο ίδιος.
Πολέμησαν για αυτήν την αναγνώριση, τονίζει, για να μπορέσουν να διατηρήσουν την ελληνική ταυτότητα στη χώρα. «Ο δικός μας είναι ο πιο μεγάλος σύλλογος Ελλήνων στην Πολωνία. Oργανώνουμε γιορτές, μαθαίνουμε την ελληνική γλώσσα στα παιδιά και στους μεγάλους, όμως μέχρι τώρα, για όλα αυτά πληρώναμε οι ίδιοι».
Είναι σημαντική κρατική υποστήριξη που θα μπορούν να έχουν τώρα. Αλλά δεν αποτελεί τον μόνο λόγο για τον οποίο η ελληνική είναι πλέον η 10η εθνική μειονότητα στην Πολωνία. Η ορατότητα και η αναγνώριση της ιστορίας τους, της διττής τους ταυτότητας, έχει για εκείνους τη μεγαλύτερη αξία. «Καταφέραμε», λέει στην «Κ» ο κ. Ορφανός, «να μάθουν οι Πολωνοί ότι υπάρχουμε και εμείς».
