Η πλήρης ενεργοποίηση του Συμφώνου για τη Μετανάστευση και το Ασυλο από τις 12 Ιουνίου και η προώθηση του νέου Κανονισμού Επιστροφών συνθέτουν το βασικό πολιτικό μήνυμα της προέδρου της Κομισιόν, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, προς τους Ευρωπαίους ηγέτες, ενόψει της Συνόδου Κορυφής που ξεκινά σήμερα στις Βρυξέλλες.
Στην καθιερωμένη επιστολή της προς τους «27» ενόψει του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, η πρόεδρος της Επιτροπής υποστηρίζει ότι η Ε.Ε. διαθέτει πλέον ένα «προβλέψιμο, συνεκτικό και αξιοπρεπές» πλαίσιο διαχείρισης της μετανάστευσης και της προστασίας των συνόρων, ενώ αποδίδει στην ευρωπαϊκή στρατηγική και στις συμφωνίες με τρίτες χώρες τη μείωση κατά 40% των παράτυπων διελεύσεων στα εξωτερικά σύνορα της Ενωσης από τις αρχές του έτους.
Παράλληλα, δίνει ιδιαίτερη έμφαση στον νέο Κανονισμό Επιστροφών, ο οποίος φιλοδοξεί να επιταχύνει τις διαδικασίες επαναπατρισμού, να ενισχύσει την αντιμετώπιση των διακινητών και να δημιουργήσει ένα ενιαίο ευρωπαϊκό σύστημα επιστροφών.
Παρά τη συνολική βελτίωση της εικόνας, η Ελλάδα εξακολουθεί να βρίσκεται στο επίκεντρο των ευρωπαϊκών ανησυχιών. Η Κομισιόν καταγράφει μείωση των αφίξεων κατά 13% σε σχέση με πέρυσι, εξέλιξη που αποδίδεται κυρίως στη μείωση των μεταναστευτικών ροών από την Τουρκία. Ωστόσο, στην ίδια παράγραφο η Φον ντερ Λάιεν επισημαίνει ότι η αύξηση των αφίξεων από την ανατολική Λιβύη παραμένει «ζήτημα ανησυχίας», καταγράφοντας για πρώτη φορά με τόσο σαφή τρόπο τη μετατόπιση της ευρωπαϊκής προσοχής προς τη νότια πτέρυγα της Ανατολικής Μεσογείου. Στην επιστολή, μάλιστα, σημειώνεται ότι οι αφίξεις προς την Ελλάδα μέσω της Ανατολικής Μεσογείου ανήλθαν σε περίπου 20.000 το 2025, ενώ η Λιβύη εξακολουθεί να αποτελεί την κύρια χώρα αναχώρησης μεταναστών προς την Ιταλία.
Για τον λόγο αυτόν η Ε.Ε. ενισχύει σημαντικά την παρουσία και τη χρηματοδότησή της στη χώρα. Ηδη βρίσκεται σε εξέλιξη νέο πρόγραμμα διαχείρισης συνόρων ύψους 25 εκατ. ευρώ, με τη συμμετοχή του Διεθνούς Οργανισμού Μετανάστευσης και της Ιταλίας, ενώ η Κομισιόν χρηματοδοτεί παράλληλα προγράμματα προστασίας μεταναστών και προσφύγων ύψους 37,5 εκατ. ευρώ, με επιπλέον 53 εκατ. ευρώ να προγραμματίζονται για το 2026.
Σύμφωνα με τα σχετικά στοιχεία, οι ευρωπαϊκές υπηρεσίες βρίσκονται σε συνεχή τεχνικό διάλογο τόσο με την κυβέρνηση της Τρίπολης όσο και με τις Αρχές της Ανατολικής Λιβύης, ενώ έχει ήδη τεθεί επί τάπητος η δημιουργία Κέντρου Συντονισμού Ερευνας και Διάσωσης στη Βεγγάζη υπό την επιχείρηση IRINI. Στα επόμενα «βήματα» περιλαμβάνονται η στενότερη παρακολούθηση της κατάστασης των μεταναστών και των προσφύγων, η ενίσχυση των εθελούσιων επιστροφών και η συνέχιση των επαφών με τις δύο πλευρές της διαιρεμένης λιβυκής εξουσίας.
Εξίσου κρίσιμος παραμένει ο ρόλος της Τουρκίας. Παρότι οι ροές προς τα ελληνικά νησιά εμφανίζονται μειωμένες, η Επιτροπή επαναλαμβάνει την ανάγκη πλήρους εφαρμογής της Δήλωσης Ε.Ε. – Τουρκίας και της συμφωνίας επανεισδοχής προς όλα τα κράτη-μέλη. Σε εξέλιξη βρίσκεται πακέτο χρηματοδότησης ύψους 1,15 δισ. ευρώ για την περίοδο 2025-2027, μέρος του οποίου αφορά την ενίσχυση της επιτήρησης των ανατολικών και νοτιοανατολικών συνόρων της Τουρκίας, καθώς και τη στήριξη προγραμμάτων εθελοντικής επιστροφής Σύρων προσφύγων. Παράλληλα, οι Βρυξέλλες επιδιώκουν στενότερη συνεργασία με την Αγκυρα για την καταπολέμηση των δικτύων διακίνησης, τόσο μέσω της Europol και της Frontex όσο και μέσω της συμμετοχής της Τουρκίας στις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις κατά του λαθρεμπορίου μεταναστών. Η προγραμματιζόμενη σύνοδος υψηλού επιπέδου Ε.Ε. – Τουρκίας για τη Μετανάστευση και την Ασφάλεια αναμένεται να αποτελέσει το επόμενο σημαντικό ορόσημο.
Στην επιστολή της η Φον ντερ Λάιεν συνδέει επίσης τη μεταναστευτική ατζέντα με τις γεωπολιτικές εξελίξεις στη Μέση Ανατολή και την Ασία, προειδοποιώντας ότι νέες εστίες αστάθειας μπορούν να ανατρέψουν τα σημερινά δεδομένα.
Ξεκινούν οι επαφές με τους Ταλιμπάν
Ξεχωριστή αναφορά γίνεται και στο Αφγανιστάν, όπου η Ε.Ε. εξακολουθεί να θεωρεί υπαρκτό τον κίνδυνο νέων μετακινήσεων πληθυσμών. Η Επιτροπή σημειώνει ότι περίπου 4,6 εκατομμύρια Αφγανοί βρίσκονται εκτός των εστιών τους ή χρήζουν διεθνούς προστασίας και διατηρεί ανοιχτούς διαύλους επικοινωνίας με τις de facto Αρχές των Ταλιμπάν για ζητήματα επιστροφών και ταξιδιωτικών εγγράφων. Παράλληλα, σχεδιάζει νέα χρηματοδότηση ύψους 105 εκατ. ευρώ το 2026 για τη στήριξη βασικών αναγκών στο Αφγανιστάν και την επανένταξη εκτοπισμένων και επιστρεφόντων.
Το θέμα αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα καθώς στις Βρυξέλλες προετοιμάζεται ήδη τις επόμενες εβδομάδες επίσκεψη αντιπροσωπείας των Ταλιμπάν. Ο Βέλγος υπουργός Εξωτερικών Μαξίμ Πρεβό ενημέρωσε, μάλιστα, χθες το ομοσπονδιακό Κοινοβούλιο του Βελγίου ότι η χώρα έχει επισήμως παραλάβει αιτήσεις χορήγησης βίζας από και τα πέντε μέλη της αντιπροσωπείας που αναμένεται να συμμετάσχουν στις συνομιλίες.
