Ζοράν Μαμντάνι, Αλεξάντρια Οκάσιο-Κορτέζ, Χάιντι Ράιχινεκ, Ζακ Πολάνσκι, Αμπιτζίτ Ντίπκε. Είναι νέοι, αριστεροί, επικοινωνιακοί και θέλουν να αλλάξουν τον κόσμο. Απευθύνονται κυρίως στην Gen Z, μια γενιά χτυπημένη από την πολυκρίση, πολιτικά άστεγη, που νιώθει ότι το παλιό κομματικό σύστημα από τη μία δεν συναισθάνεται τις αγωνίες της (ακριβή στέγη, χειρότερες προοπτικές από την προηγούμενη, πόλεμοι και ανθρωπιστικές καταστροφές – ειδικά στη Γάζα) και από την άλλη δεν έχει τα εργαλεία ώστε να συνομιλήσει μαζί της. Με τίτλο «Σοσιαλισμός της Gen Z, από τον Ζοράν στον Ζακ κι ακόμη παραπέρα», το περιοδικό Economist συνοψίζει με έκδηλη ειρωνεία τα αιτήματά της και τις πολιτικές λύσεις που προτείνονται ως εξής: «Οι νέοι σοσιαλιστές θέλουν το κράτος να υπαγορεύει τις τιμές πολλών αγαθών και υπηρεσιών, ιδίως βασικών αγαθών όπως τα τρόφιμα και το ενοίκιο. Οπου απαιτούνται χρήματα, αυτά θα έρθουν, σχεδόν αποκλειστικά, πιέζοντας τους πλουσιότερους. Είναι μια μορφή εγωκεντρικής πολιτικής που δεν απευθύνεται στις έννοιες του κοινού καλού, όπως σε προηγούμενα κύματα σοσιαλισμού, αλλά στο στενό προσωπικό συμφέρον των ανθρώπων. “Μειώστε το ενοίκιό μου! Μειώστε τους λογαριασμούς μου! Δώστε μου δωρεάν λεωφορεία! Προστατέψτε τη δουλειά μου!” Οι προτάσεις είναι αφελείς και συχνά αναποτελεσματικές. Αλλά το μήνυμα είναι τόσο απλό και τόσο ελκυστικό, που αυτός ο σοσιαλισμός της Gen Z κερδίζει υποστηρικτές σε όλο τον δημοκρατικό κόσμο».
Από τη Βραζιλία
«Σίγουρα βλέπουμε τη γέννηση ενός διεθνούς κινήματος για τη φορολόγηση των υπερπλουσίων, από τον Μαμντάνι στη Νέα Υόρκη μέχρι τον Λούλα στη Βραζιλία και τον Πολάνσκι στο Ηνωμένο Βασίλειο. Ξεκίνησε το 2024, όταν η ομάδα του G20, υπό την προεδρία της Βραζιλίας, έθεσε αυτό το ζήτημα στην ημερήσια διάταξή της. Συνεχίστηκε πέρυσι όταν η γαλλική Εθνοσυνέλευση ψήφισε την πρόταση για ελάχιστο φόρο 2% για τους υπερπλουσίους. Και θα συνεχίσει να κερδίζει έδαφος τους επόμενους μήνες και χρόνια, επειδή η άνοδος του πλούτου και της δύναμης των υπερπλουσίων είναι ένα από τα πιο πιεστικά προβλήματα που αντιμετωπίζει ο κόσμος σήμερα», λέει στην «Κ» ο Γάλλος οικονομολόγος Γκαμπριέλ Ζουκμάν, εμπνευστής του ομώνυμου φόρου (ύψους 2% επί της καθαρής περιουσίας των υπερπλουσίων), που επηρέασε πολλούς πολιτικούς σε όλο τον κόσμο. Το βιβλίο του «Οι δισεκατομμυριούχοι δεν πληρώνουν φόρο εισοδήματος, εμείς όμως μπορούμε να τους σταματήσουμε» κυκλοφόρησε πρόσφατα στα ελληνικά.
Σε ερώτηση της «Κ» για το ίδιο θέμα, ο Γάλλος συνάδελφός του Τομά Πικετί, συγγραφέας του «Κεφαλαίου στον 21ο αιώνα» (εκδ. Πόλις, 2014), παραπέμπει στην «Εκθεση για την Παγκόσμια Δικαιοσύνη». Την εκπόνησε από κοινού με 200 διεθνείς ερευνητές και, μεταξύ άλλων, θεωρεί εφικτή την καθιέρωση ενός μέσου μηνιαίου κατά κεφαλήν εισοδήματος της τάξης των 5.000 ευρώ σε ολόκληρο τον κόσμο έως το τέλος του αιώνα. «Ταιριάζει απολύτως με αυτό το κίνημα, που έχει στόχο την οικονομική δικαιοσύνη και τον δημοκρατικό σοσιαλισμό, ενώ ταυτόχρονα απομακρύνεται από ζητήματα ταυτότητας. Υπάρχει όντως μια τάση, και είναι πολύ θετική εξέλιξη: ο μόνος τρόπος για να καταπολεμήσουμε τους “τεχνο-εθνικιστές” (σ.σ.: ορισμός του Αμερικανού συγγραφέα Αλεξ Κάπρι για όσους υποστηρίζουν το δόγμα ότι η τεχνολογική υπεροχή ενός κράτους συνδέεται με την εθνική ασφάλεια, την ευημερία και την κοινωνική συνοχή του) είναι να προτείνουμε ένα διαφορετικό μοντέλο ανάπτυξης και μια οικονομική πλατφόρμα που προσφέρει υψηλότερη ευημερία για όλους», επισημαίνει στην «Κ».
Πικετί και Ζουκμάν αποτελούν τους γκουρού των νέων σοσιαλιστών, αφού αμφότεροι οι Γάλλοι οικονομολόγοι δεν περιορίζονται στην ανάδειξη των ανισοτήτων, αλλά παρουσιάζουν απτές, αν και κατά πολλούς συναδέλφους τους μη ρεαλιστικές, προτάσεις για τη γεφύρωσή τους. «Η φορολόγηση των πλουσίων είναι ένα σημαντικό μέρος (σ.σ.: αυτής της συζήτησης), αλλά το διακύβευμα είναι πολύ μεγαλύτερο από το να κάνουμε τους πλούσιους να πληρώσουν το δίκαιο μερίδιό τους. Αυτή είναι μια παλιά ατζέντα από πολλές απόψεις. Το ζητούμενο είναι μια αντιφασιστική οικονομία που εμποδίζει την άνοδο της Ακροδεξιάς, αναλαμβάνοντας τη δέσμευση ότι οι δημοκρατίες μπορούν να εγγυηθούν μια βιώσιμη ζωή για όλους, διασφαλίζοντας μια προσιτή καθημερινότητα καθώς και την προμήθεια βασικών αγαθών. Εχω πρωτοστατήσει σε αυτήν την προσέγγιση εδώ και αρκετά χρόνια, αλλά το κίνημα έχει γιγαντωθεί επειδή οι καιροί μας απαιτούν αυτήν την αλλαγή», υπογραμμίζει στην «Κ» η Ιζαμπέλα Βέμπερ, Γερμανίδα οικονομολόγος και καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο της Μασαχουσέτης στο Αμχερστ. Το 2021 είχε προκαλέσει σάλο όταν δημοσίευσε άρθρο στον Guardian, με το οποίο ζητούσε κρατικό έλεγχο των τιμών για να συγκρατηθεί ο πληθωρισμός, όπως συνέβη στις ΗΠΑ μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, επηρεάζοντας την πολιτική στις δύο πλευρές του Ατλαντικού. Σήμερα είναι σύμβουλος της γερμανικής κυβέρνησης στο πλευρό του σοσιαλδημοκράτη αντικαγκελαρίου Λαρς Κλινγκμπάιλ με αντικείμενο τη μεταρρύθμιση του φρένου χρέους.
Δυσφορία
Ο Economist αναγνωρίζει στο επίμαχο άρθρο του πως μετά την πανδημία έχει προκύψει «μια πρωτόγνωρη απόκλιση μεταξύ της οικονομίας των αριθμών και της βιωμένης εμπειρίας. Ακόμη και όταν ο ανεπτυγμένος κόσμος απολαμβάνει χαμηλή ανεργία, ρεκόρ πραγματικών εισοδημάτων των νοικοκυριών και άνοδο των χρηματιστηρίων, οι άνθρωποι ουδέποτε ήταν τόσο απαισιόδοξοι». Δεινότερο προδιαγράφεται το μέλλον αυτής της γενιάς με την εγκαθίδρυση και τις επιπτώσεις της τεχνητής νοημοσύνης (ΑΙ) στην αγορά εργασίας. «Δείτε αν θα επιβιώσει το επάγγελμά σας στην εποχή της ΑΙ», είναι από τα αγαπημένα άρθρα των διεθνών ΜΜΕ τον τελευταίο καιρό.
Στο πλαίσιο αυτό, οι νέοι σοσιαλιστές δίνουν έμφαση στα προβλήματα καθημερινότητας, που επισκιάζουν τις ευαισθησίες για τα δικαιώματα ή την κλιματική αλλαγή. Ο δήμαρχος της Νέας Υόρκης Μαμντάνι θέλει να «παγώσει» τα ενοίκια σε συγκεκριμένα διαμερίσματα, να ανοίξει κοινωνικά σούπερ μάρκετ και να προσφέρει καθολικά δωρεάν παιδικούς σταθμούς. Ο Γκρέιχαμ Πλάτνερ, καλλιεργητής στρειδιών από το Μέιν, κέρδισε αυτήν την εβδομάδα το χρίσμα των Δημοκρατικών για μια έδρα στη Γερουσία υποσχόμενος φθηνή στέγη, οικουμενική περίθαλψη, ενίσχυση των συνδικάτων και περιορισμό της ισχύος των δισεκατομμυριούχων. Ελεγχο ενοικίων υπόσχεται και ο Πράσινος Ζακ Πολάνσκι στη Βρετανία, καθώς και δωρεάν μετακινήσεις για νέους. Ολες τις αστικές συγκοινωνίες φιλοδοξούν να διαθέσουν δωρεάν σε όλους τους πολίτες οι Αυστραλοί Πράσινοι.
Στις περυσινές εκλογές στη Γερμανία, το Κόμμα των Πρασίνων αποκηρύχθηκε και από τα αριστερά και από τα δεξιά, επειδή για τους μεν είναι ιδεολογικός φορέας της ελίτ των αστικών κέντρων και αναπαράγει προβληματισμούς του «Πρώτου κόσμου», και για τους δε είναι υπερβολικά woke. Δεν είναι τυχαίο, πάντως, ότι ούτε ο Πολάνσκι προτάσσει την οικολογική ατζέντα του, αν και επικεφαλής των Βρετανών Πρασίνων. Στην τρέχουσα κρίση παγκόσμιας ακρίβειας, η κεντρική ενασχόληση με την κλιματική αλλαγή θεωρείται πολυτέλεια.
Παρατηρεί πράγματι μια οπισθοχώρηση στις διεκδικήσεις όσον αφορά στην κλιματική αλλαγή, επειδή το θέμα δεν είναι ιδιαίτερα ελκυστικό; Η Τζοάνα Ζέτσερ, αναπληρώτρια καθηγήτρια Κλιματικής Διακυβέρνησης στο LSE, διαφωνεί. «Υπάρχει ένα παράδοξο που κάνει την τρέχουσα στιγμή ξεχωριστή. Από τη μία πλευρά οι νομικές υποχρεώσεις για το κλίμα στην πραγματικότητα ενισχύονται: τρεις σημαντικές διεθνείς δικαστικές γνωμοδοτήσεις τα τελευταία δύο χρόνια έχουν εδραιώσει τι πρέπει να κάνουν τα κράτη με μεγαλύτερη σαφήνεια από ποτέ. Από την άλλη, όμως, η πολιτική βούληση για την εφαρμογή αυτών των υποχρεώσεων αποδυναμώνεται σε αρκετές μεγάλες δημοκρατίες. Επομένως, το αν οι δεσμεύσεις για το κλίμα θα επιβιώσουν θα εξαρτηθεί λιγότερο από το γράμμα του νόμου και περισσότερο από το αν τα δικαστήρια και οι θεσμοί έχουν την ανεξαρτησία να τον επιβάλουν. Ταυτόχρονα, παρατηρούμε ένα σοβαρό αντισταθμιστικό κύμα: άνθρωποι, κοινότητες και κυβερνήσεις χρησιμοποιούν τα δικαστήρια για να αντισταθούν στις οπισθοχωρήσεις στη δράση για το κλίμα», τονίζει στην «Κ».
