Αγουροξυπνημένοι οι τουρίστες από τα Βαλκάνια περιμένουν επί ώρες τη σειρά τους για τον έλεγχο στον μεθοριακό σταθμό των Ευζώνων. Αναζητώντας ίσκιο δίπλα από τα τουριστικά λεωφορεία, στέκονται όρθιοι με διαβατήρια και μπουκαλάκια με νερό στο χέρι. Οι τουρίστες, στην πλειονότητά τους από τη Σερβία, τη Βόρεια Μακεδονία, το Κόσοβο και το Μαυροβούνιο, έχουν ξεκινήσει χαράματα από την πατρίδα τους ακριβώς για να αποφύγουν τον μεγάλο συνωστισμό στα σύνορα. Μάταια. Είναι 8.30, πρωί Σαββάτου, και έχει ήδη σχηματιστεί μεγάλη ουρά με Ι.Χ. αυτοκίνητα και τουριστικά λεωφορεία, που φτάνει μέχρι την ανηφόρα του δρόμου.
Η καθυστέρηση
Οι ήδη μεγάλοι χρόνοι αναμονής έχουν εκτιναχθεί τον τελευταίο ενάμιση μήνα λόγω της εφαρμογής του νέου συστήματος εισόδου και εξόδου της Ευρωπαϊκής Ενωσης, που απαιτεί τη λήψη βιομετρικών δεδομένων και συγκεκριμένα δακτυλικών αποτυπωμάτων και φωτογραφίας προσώπου για κατοίκους τρίτων χωρών στις πύλες εισόδου. Στον μεθοριακό σταθμό Ευζώνων, η διαδικασία αυτή αύξησε τον χρόνο ελέγχου από τα 20-30 δευτερόλεπτα στα 2-3 λεπτά για κάθε άτομο.
Καθισμένη σε ένα τσιμεντένιο διαχωριστικό, η Μποένα, Σέρβα τουρίστρια, περιμένει πάνω από δύο ώρες. Μας δείχνει τα αστέρια στο σύμβολο της Ευρωπαϊκής Ενωσης, υψώνοντας το φρύδι της. «Δεν είμαστε στην Ε.Ε. Τι να κάνουμε;», λέει δηκτικά. Επισκέπτεται την Ελλάδα κάθε καλοκαίρι τα τελευταία 40 χρόνια. Εχει συνηθίσει την ταλαιπωρία, αλλά το σημερινό, δεδομένου ότι είναι ακόμη αρχές Ιουνίου, ξεπερνάει κάθε πρότερη εμπειρία. «Οι Σέρβοι είμαστε πολύ θυμωμένοι. Δεν είναι σωστό αυτό που γίνεται»! Ο 67χρονος Νίκολας από τη Βόρεια Μακεδονία είναι επίσης πικραμένος. «Θα μπορούσα να έχω πάει στην Αλβανία. Ερχομαι όμως στη Λεπτοκαρυά τα τελευταία 30 χρόνια. Είναι δεύτερο σπίτι μας», σχολίασε.
Η εφαρμογή του νέου μέτρου, σε συνδυασμό με την έλλειψη προετοιμασίας και τις παλιές και ξεπερασμένες υποδομές, έχει προκαλέσει «έμφραγμα». Τουρίστες περιμένουν σε ουρές χιλιομέτρων μέσα στη ζέστη, σκεπάζονται με τα μπουφάν τους προκειμένου να καταφέρουν να βγάλουν φωτογραφία κάτω από τον ήλιο, ενώ ενίοτε τα ηλεκτρονικά συστήματα καθυστερούν ή και «πέφτουν». Την ίδια στιγμή, λόγω της στενότητας του χώρου, συχνά αναγκάζονται να υπομένουν στην ουρά και οι κάτοικοι χωρών της Ευρωπαϊκής Ενωσης, οι οποίοι μόνον έπειτα από κάποιο σημείο μπορούν να επιλέξουν τη λωρίδα που απευθύνεται αποκλειστικά στους Ευρωπαίους.
Αναστολή σε ώρες αιχμής
Η «Κ» δεν είδε κάποια τέτοια εικόνα, καθώς λίγα λεπτά αφότου φτάσαμε στα σύνορα, το μέτρο λήψης βιομετρικών δεδομένων ανεστάλη και οι τουρίστες ξεκίνησαν να περνούν τον έλεγχο επιδεικνύοντας απλώς το διαβατήριό τους, όπως γινόταν παλιά. «Επιτέλους», μας λέει η Μποένα, που φεύγει βιαστική από το γκισέ. Βάσει της ενημέρωσης που λάβαμε, η αναστολή αποτελεί προσωρινό μέτρο –μπορεί να διαρκέσει κάποιες ώρες– και επιτρέπεται σε περιπτώσεις συμφόρησης και μεγάλης ουράς λεωφορείων και Ι.Χ.
«Αυτό είναι ένα μέτρο που έχουμε λάβει και σε ώρες αιχμής το εφαρμόζουμε διαρκώς», δήλωσε ο Κωνσταντίνος Γκιουλέκας, υφυπουργός Εσωτερικών, με αρμοδιότητα σε θέματα Μακεδονίας και Θράκης. Ταυτόχρονα, όπως είπε, γίνεται μια προσπάθεια τόσο στο τελωνείο Κήπων όσο και στο τελωνείο των Ευζώνων να δημιουργηθούν επιπλέον σημεία ελέγχου για να διευκολυνθούν οι μαζικές είσοδοι, δηλαδή τα γκρουπ στα λεωφορεία. Τόνισε ότι εξετάζεται μέχρι και να χρησιμοποιηθεί μία από τις δύο ράμπες απολύμανσης που υπάρχουν για την αντιμετώπιση των ζωονόσων ως δίοδος για τα αυτοκίνητα. «Προσπαθούμε να “στραγγίξουμε” ό,τι μπορούμε», είπε ο υφυπουργός.
Για τον πρόεδρο των αστυνομικών υπαλλήλων του Κιλκίς, Χρήστο Καργιοτούδη, όλα τα παραπάνω μέτρα ακούγονται ως παραδοχή αποτυχίας. Οπως σημείωσε, ο σταθμός των Ευζώνων έχει χωροταξικό πρόβλημα και δεν υπάρχει κάποιο σημείο στο οποίο να μπορούν να τοποθετηθούν επιπλέον σταθμοί ελέγχου. «Εφόσον γνώριζαν για το μέτρο, όφειλαν να έχουν προχωρήσει σε χωροταξική ανάπλαση. Υπήρξε χρόνια αδιαφορία. Τώρα το πρόβλημα δεν λύνεται. Θα πάει έτσι όλο το καλοκαίρι», εκτίμησε. Ο αστυνομικός έθιξε και το ζήτημα της συνδεσιμότητας. «Η οπτική ίνα δεν έφτασε ποτέ στο τελωνείο». Μέχρι σήμερα, σύμφωνα με μαρτυρίες, το σύστημα έχει πέσει αρκετές φορές, ενώ έχει τύχει να είναι ανενεργό έως και μία ολόκληρη ώρα. Το νέο σύστημα εισόδου – εξόδου για υπηκόους τρίτων χωρών ψηφίστηκε το 2017 και έπειτα από πολλές αναβολές ξεκίνησε να εφαρμόζεται πλήρως φέτος την άνοιξη. Παρά το περιθώριο χρόνου που υπήρχε, η ανάπλαση στον τελωνειακό σταθμό των Κήπων είναι σε εξέλιξη, ενώ για τον σταθμό των Ευζώνων έχει προκηρυχθεί διαγωνισμός για έργα ύψους 23,6 εκατ., αλλά δεν έχει οριστεί ακόμη ανάδοχος.
Πόσοι μπαίνουν
Οι συνοριακοί σταθμοί Ευζώνων και Κήπων είναι νευραλγικής σημασίας για τον τουρισμό της Κεντρικής Μακεδονίας. Με βάση τα επίσημα στοιχεία, η Ελλάδα υποδέχθηκε το 2024 περίπου 12 εκατ. επισκέπτες μέσω του οδικού δικτύου. «Αυτό που συμβαίνει αποτρέπει τον κόσμο να έρθει», τόνισε ο Γρηγόρης Τάσιος, πρόεδρος της Ενωσης Ξενοδόχων Χαλκιδικής και αντιπρόεδρος του ΣΕΤΕ, ο οποίος εκφράζει ιδιαίτερη ανησυχία για το αποτύπωμα των μεγάλων ωρών αναμονής στη φετινή τουριστική κίνηση στη Χαλκιδική, που βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στους τουρίστες από τα Βαλκάνια. «Από το 2019 είχε τεθεί ως σημαντικό έργο για τη Βόρεια Ελλάδα η αλλαγή χωροταξίας και ο εκσυγχρονισμός των χερσαίων συνόρων. Τι άλλο να πω; Εμείς ως Ενωση με το Επιμελητήριο είχαμε επισημάνει από τα τέλη του 2025 ότι θα δούμε μπροστά μας το πρόβλημα. Δυστυχώς, δικαιωθήκαμε. Ελάτε τώρα να μαζέψετε την αγανάκτηση της Χαλκιδικής».
Στο ίδιο κλίμα, ο πρόεδρος της Ενωσης Ξενοδόχων Πιερίας ανέφερε πως ήδη διαπιστώνει μειωμένη πληρότητα στην περιοχή σε σχέση με πέρυσι. «Οι τουρίστες από τα Βαλκάνια στήριξαν και στηρίζουν την περιοχή, και μάλιστα σε δύσκολες εποχές. Τη στιγμή που έχει μειωθεί το διαθέσιμο εισόδημα για διακοπές και μαίνονται στην περιοχή δύο πόλεμοι, εμείς προσθέσαμε ακόμη ένα πρόβλημα», επισήμανε ο Ηρακλής Τσιτλακίδης, λέγοντας πως διακινδυνεύουμε οι τουρίστες αυτοί να επιλέξουν εναλλακτικούς, φθηνούς και πιο εύκολα προσβάσιμους προορισμούς, όπως είναι η Αλβανία ή η Αίγυπτος. Η Ενωση Ξενοδόχων, όπως είπε, είχε ζητήσει από την κυβέρνηση, εφόσον δεν μπορούσε να λάβει προπαρασκευαστικά μέτρα, όπως η χωροταξική διαμόρφωση των πυλών εισόδου και η αυξημένη στελέχωση, να αναστείλει την εφαρμογή του μέτρου μέχρι τον Οκτώβριο. «Πώς θα μπορούσε να γίνει αυτό;», ρωτήσαμε. «Είχε προαναγγελθεί η εξαίρεση των Βρετανών από την εφαρμογή του μέτρου. Δεν ξέρω αν οι πολίτες του Ηνωμένου Βασιλείου είναι διαφορετικής κατηγορίας απ’ ό,τι της Σερβίας ή της Τουρκίας. Αυτό δεν είναι ένα θέμα το οποίο θα λύσουμε εμείς».
Στο αεροδρόμιο «Μακεδονία», όπου βρεθήκαμε, είδαμε πως το μέτρο ελέγχου βιομετρικών δεδομένων δεν εφαρμόζεται πλήρως για τους Βρετανούς. Οπως ενημερωθήκαμε, γίνεται δειγματοληπτική λήψη δεδομένων, ανάλογα και με τον φόρτο της κίνησης και το πρόγραμμα πτήσεων. Στο αεροδρόμιο της Θεσσαλονίκης έχουν επίσης παρατηρηθεί καθυστερήσεις. Ο χρόνος ελέγχου πλέον έχει αυξηθεί τέσσερις έως και πέντε φορές.
«Kάθε αεροδρόμιό μας έχει σχεδιαστεί και κατασκευαστεί με τα δεδομένα που υπήρχαν μέχρι πρότινος, σύμφωνα με τα οποία ο χρόνος αναμονής ήταν πολύ μικρότερος», τόνισε ο Γιάννης Ζέρμας, υπεύθυνος στρατηγικής εισόδου – εξόδου της Fraport, επισημαίνοντας ότι πριν από 3-4 χρόνια που συζητιόταν το μέτρο, η Ευρωπαϊκή Ενωση είχε διαβεβαιώσει την αντίστοιχη ένωση αεροδρομίων ότι αυτή η διαδικασία δεν θα ξεπερνούσε τα 70 δευτερόλεπτα. Στον χώρο του αεροδρομίου έχουν τοποθετηθεί κάποιοι θάλαμοι όπου μπορεί ο επισκέπτης εκτός Ε.Ε. να κάνει μια προεγγραφή και αντίστοιχες ηλεκτρονικές πύλες όπου θα μπορεί να ολοκληρώσει τον έλεγχο, αλλά δεν έχουν τεθεί ακόμη σε εφαρμογή. Βάσει της ενημέρωσης που έχει ο κ. Ζέρμας, τα μηχανήματα αυτά, ευθύνης του υπουργείου Προστασίας του Πολίτη, ελέγχονται και δεν έχει δοθεί χρονοδιάγραμμα για την έναρξη λειτουργίας τους. «Οταν ο χρόνος έχει αυξηθεί τόσο πολύ, όλα τα υπόλοιπα είναι μέτρα-ασπιρίνες», τόνισε, προσθέτοντας πως αυτό που θα διευκόλυνε την κατάσταση είναι να εφαρμόσει η Ευρωπαϊκή Ενωση ένα ψηφιακό σύστημα προεγγραφής, το οποίο συμπληρώνει ο πολίτης πριν έρθει στη χώρα και το οποίο μειώνει κατά πολύ χρονικά τη διαδικασία στα αεροδρόμια, παράδειγμα που ακολούθησαν χώρες όπως οι ΗΠΑ και η Βρετανία. Το μέτρο της ψηφιακής προεγγραφής προτάσσουν ως ιδανικό ενώσεις αστυνομικών αλλά και φορείς του τουριστικού κλάδου, που ανησυχούν ιδιαίτερα για την όξυνση των προβλημάτων όσο το καλοκαίρι θα προχωράει και η τουριστική κίνηση θα αυξάνεται.
