Οπαδικά συνθήματα ακόμη και πάνω σε αρχαία μάρμαρα. Αυτοσχέδια κοτέτσια και περιστεριώνες. «Σπιτάκια» για γάτες φτιαγμένα από χαρτόνια. Κι ένα υποτυπώδες «μουσείο» σε κοντέινερ με σπασμένα τζάμια.
Αυτή είναι η εικόνα που παρουσιάζει σήμερα η Ακαδημία Πλάτωνος, ένας χώρος που θα μπορούσε να αποτελεί πόλο έλξης για επισκέπτες και επιστήμονες απ’ όλο τον κόσμο. Οι ιδέες που γεννήθηκαν στον χώρο σφράγισαν τον δυτικό πολιτισμό. Αλλά το πάρκο, όπως διαπίστωσε στην «αυτοψία» της η «Κ», βρίσκεται σε κατάσταση ακραίας εγκατάλειψης.
Στις εισόδους, με το που μπαίνει κανείς βλέπει γκράφιτι ακόμη και πάνω στα αρχαία, ενώ μέσα στον αρχαιολογικό χώρο υπάρχουν αυτοσχέδιες κατασκευές για τα αδέσποτα. Μια κάτοικος της περιοχής αναφέρει ότι πριν από κάποιο καιρό η Ακαδημία Πλάτωνος ήταν σημείο συνάντησης ροτβάιλερ μετά των ιδιοκτητών τους (ίσως να είναι ακόμη, λέει), ενώ έχει δει «να οργανώνουν στους χώρους της μπάρμπεκιου και για ένα διάστημα παραβατικές ομάδες έκαιγαν εκεί κλεμμένα καλώδια για να πάρουν τον χαλκό τους».
Oσο για το ψηφιακό μουσείο, το οποίο βρίσκεται δίπλα στον χώρο της Ακαδημίας, αυτό είναι βανδαλισμένο, καθώς κάποιοι έχουν σπάσει τα τζάμια και έχουν προκαλέσει μεγάλες φθορές στο εξωτερικό του. Κάμερες δεν υπάρχουν, ούτε φύλακες. Oποιος επιθυμεί να προκαλέσει βλάβες στον χώρο δεν εμποδίζεται.
Οι επιγραφές στον αρχαιολογικό χώρο είναι ελάχιστες και οι περισσότεροι επισκέπτες δεν μπορούν να διακρίνουν πού ακριβώς βρισκόταν η Σχολή του Πλάτωνος, καθώς στον χώρο βρίσκονται και άλλα μνημεία, προγενέστερων και μεταγενέστερων χρόνων.
Το προηγούμενο διάστημα βρέθηκαν εκεί επισκέπτες που ήρθαν από τη Βρετανία, τον Καναδά, τις ΗΠΑ, τη Γερμανία, την Αυστραλία και άλλες χώρες (οι περισσότεροι ήταν καθηγητές ή φοιτητές Φιλοσοφίας), μόνο για να επισκεφθούν την Ακαδημία Πλάτωνος και όλοι απορούσαν για την αδιαφορία και την εγκατάλειψη.
Ο αρχαιολογικός χώρος μέσα στον οποίο βρίσκεται η Ακαδημία είναι κι αυτός αφύλακτος. Οι κάτοικοι της περιοχής λένε ότι υπάρχει κάποιος φύλακας, αλλά σε τρεις επισκέψεις μας την περασμένη εβδομάδα δεν φάνηκε, και σίγουρα ένας άνθρωπος δεν αρκεί για να επιτηρεί όλη αυτή την έκταση.
Η ιστορία
Ο Πλάτων ίδρυσε τη σχολή του το 387 π.Χ. όπως εκτιμάται, στην ειδυλλιακή –τότε– περιοχή στα δυτικά της Αθήνας, σε τμήμα του παλιού Ελαιώνα, κοντά στον αρχαίο Κηφισό και τον λόφο του Iππείου Κολωνού. Εκεί δίδαξε στους μαθητές του, που ήταν τα λαμπρότερα μυαλά της εποχής, πώς να αναζητούν την αλήθεια μέσα από τον διάλογο, τη λογική και την κριτική σκέψη.
Οι πρώτες προσπάθειες εντοπισμού της αρχαίας Ακαδημίας έγιναν το 1908 από τον αρχαιολόγο Παναγιώτη Καστριώτη. Στα τέλη της δεκαετίας του 1920 ο αρχιτέκτονας Π.Ζ. Αριστόφρων χρηματοδότησε (από την προσωπική του περιουσία) απαλλοτριώσεις και ανασκαφές, με επικεφαλής τον αρχαιολόγο Κωνσταντίνο Κουρουνιώτη.
Σε ένα παλιό φυλλάδιο της Εφορείας Αρχαιοτήτων Αθηνών που υπογράφει η πρώην διευθύντριά της Ελένη Μπάνου διαβάζουμε ότι ο Π.Ζ. Αριστόφρων, μια αινιγματική προσωπικότητα για την οποία δεν γνωρίζουμε πολλά, ήταν εκείνος που οραματίστηκε πρώτος την αναβίωση της Πλατωνικής Ακαδημίας μέσα από τη δημιουργία ενός διεθνούς πνευματικού οργανισμού. Το σχέδιό του το είχε παρουσιάσει στην Ακαδημία Αθηνών το 1929, θέτοντας ως πρώτο στόχο τον εντοπισμό της αρχαίας Πλατωνικής Ακαδημίας, που έως τότε δεν είχε εντοπιστεί.
Το 1931, όπως αναφέρεται, αποκαλύφθηκε τμήμα της αρχαίας οδού που συνέδεε την Ακαδημία με την Αθήνα μέσω του Διπύλου, καθώς και τάφοι από τον 5ο αιώνα π.Χ. έως τα ρωμαϊκά χρόνια. Το 1933 ήρθαν στο φως σημαντικά κτίρια, μεταξύ άλλων και το «Περίστυλο κτήριο», το οποίο άλλοι μελετητές θεωρούν Παλαίστρα και άλλοι τον «Περίπατο» της σχολής του Πλάτωνος. Οι ανασκαφές διακόπηκαν λόγω του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου και του θανάτου του Αριστόφρονος το 1944.
Ανασκαφές ξεκίνησαν ξανά την περίοδο 1955-1963 από τον αρχαιολόγο Φοίβο Σταυρόπουλο, αλλά ποτέ δεν ολοκληρώθηκαν. Αργότερα, σημαντικά ευρήματα ανακαλύφθηκαν τυχαία κατά τη διάρκεια έργων ύδρευσης και επιβεβαίωσαν τη θέση του αρχαίου άλσους της Ακαδημίας, ενώ ανακαλύφθηκε και ταφικός περίβολος της οικογενείας του ρήτορα Λυκούργου, στοιχείο που βοήθησε στον εντοπισμό της αρχαίας οδού και του δημόσιου νεκροταφείου της Αθήνας.
Η διάσπαση με το Λύκειο
«Η Σχολή του Πλάτωνος ήταν η κύρια φιλοσοφική σχολή της Αθήνας για περίπου 1.000 χρόνια και στεγάστηκε στον χώρο αυτό τους τρεις πρώτους, και λαμπρότερους, αιώνες της ιστορίας της, προτού οι σχολάρχες της περάσουν μέσα στην Αθήνα. Αντιθέτως, η Σχολή του Αριστοτέλη, το Λύκειο, δημιουργήθηκε κατά κάποιον τρόπο όταν ο Αριστοτέλης απομακρύνθηκε από τη Σχολή του Πλάτωνος. Το Λύκειο ήταν προϊόν μιας διάσπασης και μάζεψε λίγους και λιγότερο λαμπρούς μαθητές συγκριτικά με την Ακαδημία. Ούτε απέκτησε ποτέ η Σχολή του Αριστοτέλη, στην αρχαιότητα, το κύρος που έχει σήμερα όταν ακούμε για το Λύκειο του Αριστοτέλη – η διάρκεια ουσιαστικής ζωής του οποίου ήταν χονδρικά κάπου εκατό χρόνια», επισημαίνει ο καθηγητής Φιλοσοφίας του ΕΚΠΑ Γιώργος Στείρης.
«Παρ’ όλα αυτά ο αρχαιολογικός χώρος όπου βρισκόταν το Λύκειο του Αριστοτέλη είναι πολύ πιο φροντισμένος σήμερα. Ενώ εδώ, που ήταν η καρδιά της φιλοσοφικής παράδοσης της Αθήνας, ο χώρος έχει εγκαταλειφθεί και είναι σε αυτήν την κατάσταση που βλέπετε».
Ο κ. Στείρης περιγράφει ένα περιστατικό με γνωστό καθηγητή Φιλοσοφίας από το εξωτερικό, ο οποίος βρέθηκε στην Αθήνα και γεμάτος δέος θέλησε να επισκεφθεί την Ακαδημία Πλάτωνος. Οταν βρέθηκε στον χώρο, όμως, πριν προλάβει να τον περιηγηθεί, του επιτέθηκε ομάδα παραβατικών ατόμων για να τον ληστέψει και έφυγε τρέχοντας. Υπάρχουν πάντως και άλλες ιστορίες.
«Πέρυσι είχαμε κάνει εδώ μία εκδήλωση για τον Πλάτωνα και την τεχνητή νοημοσύνη. Καλεσμένος ήταν ο Καναδός καθηγητής Φιλοσοφίας Ντενί Ρομπισό, από τους πιο διαπρεπείς μελετητές του Πλάτωνος παγκοσμίως σήμερα, ο οποίος ερευνά πώς οι ιδέες της κλασικής Ελλάδας διαμόρφωσαν τη δυτική σκέψη και τη φιλοσοφία στους νεότερους χρόνους. Μόλις του προτείναμε να μιλήσει στην εκδήλωση που θα κάναμε στην Ακαδημία ενθουσιάστηκε, θεωρώντας το ως τη μεγαλύτερη τιμή που θα μπορούσε να του κάνει ποτέ κανείς. Οταν τον φέραμε εδώ, όμως, προφανώς απόρησε με αυτό που είδε». Λεπτομέρεια: Κατά τη διάρκεια της ομιλίας του καθηγητή Ρομπισό στην Ακαδημία Πλάτωνος, λέει ο κ. Στείρης, ένας ανήλικος είχε μπει με μια γουρούνα στον αρχαιολογικό χώρο και έκανε σπινιαρίσματα λίγα μέτρα πιο δίπλα, προκαλώντας ενοχλητικούς θορύβους που δυσκόλευαν την ακρόαση.
«Σε όλους τους ξένους καθηγητές Φιλοσοφίας που επισκέπτονται την Ακαδημία μένει η ίδια απορία: γιατί είναι έτσι και γιατί δεν συνδέεται με κάποιον δημιουργικό τρόπο με την πόλη των Αθηνών και τη σημερινή Φιλοσοφική Σχολή Αθηνών. Θα έπρεπε ο χώρος να είναι πιο επισκέψιμος, να έχει ζωή. Να φιλοξενεί αυτούς που θέλουν να δουν πώς ήταν η Ακαδημία Πλάτωνος, αυτούς που θέλουν να κάνουν μαθήματα εδώ, αυτούς που θέλουν να ερευνήσουν. Να υπάρχει η δυνατότητα για κάτι τέτοιο, σε συνεργασία με το Πανεπιστήμιο Αθηνών και την Ακαδημία», καταλήγει.
Περιμένοντας τον δήμο
Το ψηφιακό μουσείο του Πλάτωνος, που βρίσκεται δίπλα στον χώρο της Ακαδημίας, είναι γεμάτο μουντζούρες και οπαδικά γκράφιτι. Τα μπροστινά τζάμια έχουν σπάσει από πρόσφατες επιθέσεις αγνώστων και γι’ αυτό έχουν κατεβασμένα τα ρολά. Η ευγενική υπάλληλος του μουσείου μάς ανοίγει την πόρτα (την οποία είχε κλειδώσει για λόγους ασφαλείας) και μας εξηγεί ότι περιμένουν από τον Δήμο Αθηναίων να αντικαταστήσει τα σπασμένα τζάμια και να επιδιορθώσει τις ζημιές. Τη ρωτάμε αν το μουσείο έχει επισκέπτες. Ερχονται, λέει, συχνά μαθητές σχολείων αλλά και φοιτητές από ξένα πανεπιστήμια. Πριν από λίγες ημέρες είχαν έρθει φοιτητές από τη Γερμανία και τον Καναδά. Το ψηφιακό μουσείο του Πλάτωνος είναι ένα κοντέινερ που βράζει αυτή την εποχή. Με 25 βαθμούς Κελσίου εξωτερική θερμοκρασία, οι συνθήκες ήταν ήδη ανυπόφορες ύστερα από δέκα λεπτά παραμονής.
