Η Νάσια Παπαδάκη χάζευε νωχελικά στην κουζίνα της απολαμβάνοντας τον πρωινό της καφέ. Θα έλεγε κανείς ότι δεν είχε ανοίξει καλά καλά τα μάτια της όταν παρατήρησε στο ρολό χαρτί που κρεμόταν πάνω από τον μαρμάρινο νεροχύτη μερικές σκόρπιες μαύρες κουκκίδες. Αναλογίστηκε τι θα μπορούσε να είναι. Το βλέμμα της κινήθηκε στον χώρο και σταμάτησε απότομα στον ξεχαρβαλωμένο απορροφητήρα που δεν χρησιμοποιούσε σχεδόν ποτέ. Ξαφνικά θυμήθηκε τον μεγεθυντικό φακό με τον οποίο καμιά φορά ήλεγχαν μαζί με τον σύντροφό της το δέρμα και το τρίχωμα της γάτας τους. Πλησιάζοντας το ρολό είδε κάτι που της προκάλεσε πανικό. Οι μαύροι κόκκοι, οριακά θεατοί από το ανθρώπινο μάτι, όχι μόνο «περπατούσαν», αλλά είχαν και «παρέα»: άλλες, λευκές κουκκίδες, εξίσου ζωντανές και «κινητικές».
Αμέσως αναζήτησε στο Διαδίκτυο εταιρείες απολύμανσης. Κάλεσε την πρώτη που βρήκε. «Κυρία μου, δεν χρειάζεται να μας στείλετε φωτογραφίες. Σας διαβεβαιώνω ότι πρόκειται για ψείρες πτηνών. Είναι αόρατες και πιθανότατα βρίσκονται παντού στο διαμέρισμά σας. Να σας κάνω μία ερώτηση: Εχετε παρατηρήσει κοντά σας κάποια εστία με περιστέρια;». Και τότε αυτομάτως ο γρίφος λύθηκε.
Μέσα σε δευτερόλεπτα η νεαρή γραφίστρια από του Ζωγράφου έτρεξε στην ταράτσα της τριώροφης πολυκατοικίας και αυτό που αντίκρισε δεν το πίστευε: έναν όροφο πάνω από το δικό τους διαμέρισμα, στο αντίστοιχο μπαλκόνι της κουζίνας, δεν έβλεπες τίποτε άλλο πέρα από αηδιαστικές στρώσεις από κουτσουλιές, φωλιές, φτερά και αδιανόητες ποσότητες τροφής για πουλιά. Λεπτομέρεια: το συγκεκριμένο διαμέρισμα ήταν κλειστό εδώ και χρόνια. Ο ιδιοκτήτης ζούσε στο εξωτερικό και στην πρώτη επικοινωνία τους μόνο που δεν της έκλεισε το τηλέφωνο: «Ολη η Αθήνα είναι γεμάτη από περιστέρια, τι θέλετε να κάνω, να έρθω να τα ξεκάνω;». Τελικά μόνο υπό την απειλή μήνυσης εδέησε να επιτρέψει σε ιδιωτικό συνεργείο να μπει στο σπίτι και να καθαρίσει αυτήν την όχι τόσο μικρή ωρολογιακή βόμβα δημόσιας υγείας. Οι άνθρωποι του συνεργείου ανακάλυψαν, ανάμεσα σε άλλα, έξι νεκρά περιστέρια. Και της συνέστησαν εξονυχιστική απολύμανση του διαμερίσματός της με ειδικό αέριο. Οσο για το «μυστήριο» των μεγάλων αποθεμάτων τροφής στο επίμαχο μπαλκόνι, λύθηκε και αυτό. Μια ηλικιωμένη γυναίκα η οποία ζει στο ισόγειο ανέβαινε τακτικά στην ταράτσα και από εκεί εκσφενδόνιζε ολόκληρες σακούλες με βιολογικό καλαμπόκι στο επίμαχο μπαλκόνι. «Για την ψυχή του ανδρός μου», όπως είπε με κατεβασμένο κεφάλι στους θυμωμένους ενοίκους της πολυκατοικίας.
«Ο περισσότερος κόσμος πιστεύει ότι κινδυνεύει κυρίως από τις ακαθαρσίες των περιστεριών, ενώ η πιο σοβαρή εστία μόλυνσης είναι τα νεκρά περιστέρια που μεταδίδουν τις λεγόμενες “κοτόψειρες”, δηλαδή τις ψείρες των πτηνών», λέει στην «Κ» ο Λευτέρης Σταύρακας, συνεργάτης της Ελληνικής Ορνιθολογικής Εταιρείας, ο οποίος σπεύδει να προσθέσει ότι προφανώς κανένας άνθρωπος δεν κινδυνεύει από το μεμονωμένο περιστέρι, αλλά από τις υπερσυγκεντρώσεις πληθυσμών περιστεριών σε αμιγώς αστικές περιοχές, φαινόμενο που έχει λάβει εκρηκτικές διαστάσεις τις τελευταίες δύο, τουλάχιστον, δεκαετίες στην Αθήνα, αλλά και σε όλες τις μεγάλες ελληνικές πόλεις.
Υπερπλεόνασμα τροφής
Τι έχει συμβάλει όμως σε αυτήν την άνευ προηγουμένου αύξηση των περιστεριών στον αστικό ιστό; Βιολόγοι, ζωολόγοι και άλλοι εξειδικευμένοι επιστήμονες συντείνουν σε τρεις βασικούς λόγους. Ο πρώτος έχει να κάνει με την υπερπροσφορά τροφής στον δρόμο από ανθρώπινες δραστηριότητες. Ποτέ στην ιστορία των πόλεων δεν υπήρχαν περισσότερα σημεία διάθεσης τροφής όσο σήμερα. Και η Αθήνα δεν αποτελεί εξαίρεση. Από καφέ, απλά τυροπιτάδικα και φούρνους μέχρι ταχυφαγεία, σουβλατζίδικα και κανονικά εστιατόρια, η ελληνική πόλη προσφέρει από τη δεκαετία του ’90 και μετά στα άκρως προσαρμοστικά περιστέρια μας μια όλο και πιο συναρπαστική γκάμα τροφής. Ετσι ήταν θέμα χρόνου η περιφρονημένη, σήμερα, ζαμπονοτυρόπιτα και τα πολύτιμα υπολείμματά της να εκτοπίσουν από το μενού των ευφυών πτηνών το ταπεινό καλαμπόκι, που δεν ήταν και τόσο εύκολα διαθέσιμο.
Οι φωλιές
Ο δεύτερος λόγος είναι ότι το περιστέρι πόλης, έχοντας λύσει το ζήτημα της τροφής, ανακάλυψε στο αστικό περιβάλλον το ιδανικό υποκατάστατο του φυσικού οικοσυστήματος εντός του οποίου μεγαλούργησε ο γενετικός του πρόγονος, το αγριοπερίστερο. Μπαλκόνια, γείσα, ταράτσες, γέφυρες, εγκαταλελειμμένα κτίρια και, εσχάτως, συστάδες κλιματιστικών σωμάτων λειτουργούν ως ασφαλή σημεία φωλιάσματος, αντίστοιχα με τους βραχώδεις σχηματισμούς του «πάλαι ποτέ». Ο τρίτος λόγος αφορά στην υψηλή αναπαραγωγική ικανότητα των περιστεριών. Γεννοβολούν πολλές φορές τον χρόνο αν υπάρχουν οι κατάλληλες συνθήκες. «Τα περιστέρια είναι κανονικές μηχανές του σεξ», επιβεβαιώνει ο Λευτέρης Σταύρακας, προσθέτοντας ότι υπάρχει και μια σειρά από άλλους παράγοντες που οδηγούν στον μαζικό εποικισμό των πόλεων από αυτό το μάλλον υποτιμημένο είδος του ζωικού βασιλείου.
Επικίνδυνες «κοτόψειρες» – «Η πιο σοβαρή εστία μόλυνσης είναι τα νεκρά περιστέρια που μεταδίδουν τις λεγόμενες “κοτόψειρες”, δηλαδή τις ψείρες των πτηνών», λέει ο Λευτέρης Σταύρακας, συνεργάτης της Ελληνικής Ορνιθολογικής Εταιρείας.
Οι εκτροφείς
Στην πόλη τα περιστέρια κινδυνεύουν λιγότερο από τους παραδοσιακούς θηρευτές τους, τα γεράκια, τις κουκουβάγιες και τα υπόλοιπα αρπακτικά. Σε αυτό συμβάλλουν και οι λεγόμενοι «περιστεράδες», οι «χομπίστες» των περιστεριών που σιτίζουν παράνομα ολόκληρα σμήνη κατ’ οίκον, κυρίως στον Πειραιά και στα δυτικά προάστια, στους πρόποδες του Ποικίλου Ορους και του Ορους Αιγάλεω. Το ζήτημα είχε αναδείξει πέρυσι το καλοκαίρι το Ινστιτούτο Καταναλωτών (ΙΝΚΑ) με αυστηρή ανακοίνωσή του: «Αμιγώς αστικές περιοχές του Πειραιά, με υψηλή επισκεψιμότητα, όπως η Πειραϊκή Χερσόνησος αλλά και το Χατζηκυριάκειο (όπου στεγάζονται το Χατζηκυριάκειο Ορφανοτροφείο και συγκρότημα σχολείων), αποτελούν κέντρα μακροχρόνιας και γνωστής, σε όλους, υπερσυγκέντρωσης περιστεριών. Στα σημεία αυτά, η υπερσυγκέντρωση “τύποις ελεύθερων” περιστεριών επί της ουσίας αφορά σε μεγάλο βαθμό δεσποζόμενα παρανόμως περιστέρια, τα οποία απελευθερώνονται από τους πολυπληθείς κατόχους τους (δήθεν χομπίστες), κατοίκους της περιοχής, είτε ως μέρος της φυσιολογικής τους λειτουργίας είτε με σκοπό την εκπαίδευσή τους για αγώνες, εκθέσεις, κ.λπ. Πρόκειται, δηλαδή, κατά κύριο λόγο για περιστέρια, τα οποία διατηρούνται παρανόμως εντός του αμιγώς αστικού ιστού, σε μία από τις πλέον πυκνοκατοικημένες περιοχές του Πειραιά, με υψηλή επισκεψιμότητα τουριστών και δη πλησίον σχολικών μονάδων. Να σημειωθεί, επίσης, ότι στις προαναφερθείσες αλλά και σε άλλες περιοχές του Πειραιά παρατηρείται το φαινόμενο του “εποικισμού” κενών κτισμάτων με περιστέρια σε ταράτσες, μπαλκόνια, περβάζια ή πέριξ αυτών μέσω ρίψης τροφής, κυρίως από άτομα προσκείμενα στους κύκλους κατόχων».
Στην Αθήνα, το πιο επιβαρυμένο δημοτικό διαμέρισμα θεωρείται το έκτο (Κυψέλη, Πατήσια κ.λπ.). Ο νομικός Ιωάννης Μαύρος θεωρεί ότι ολόκληρες πλατείες και δρόμοι της ευρύτερης γειτονιάς του έχουν εξελιχθεί σε απαγορευμένες ζώνες λόγω της υπερσυγκέντρωσης περιστεριών και των όσων αφήνουν πίσω τους. «Στην κορυφή της λίστας θα τοποθετούσα τον πεζόδρομο της Αγίας Ζώνης, έναν τεράστιο επιμήκη περιστερώνα, αλλά και τη Μιχαήλ Βόδα εξαιτίας της πυκνής παρόδιας βλάστησης. Οι πλατείες Αμερικής και Βικτωρίας, ο Αγιος Λουκάς, όπως φυσικά και πιο κεντρικά σημεία, π.χ. η πλατεία Κοτζιά και το Μοναστηράκι, έχουν εποικιστεί πλήρως».
Εκτός ελέγχου
Ο ίδιος πιστεύει ότι η κατάσταση βρίσκεται εκτός ελέγχου. «Σε κάθε σου βήμα πρέπει να προσέχεις τι υπάρχει από πάνω σου, αν φυσικά δεν σε πειράζει να βρεθείς με μια υπέροχη λευκή, τοξική πάστα στα μαλλιά σου ή στο δέρμα σου, όπου θα προκαλέσει έγκαυμα. Το ουρικό οξύ από τα περιττώματα των πτηνών διαβρώνει τα πάντα. Εισχωρεί στην πέτρα, στο μάρμαρο, καταστρέφει μεταλλικές επιφάνειες μνημείων και αγαλμάτων και όχι μόνον, αφαιρεί την μπογιά από τα κιγκλιδώματα. Οι σωροί περιττωμάτων λειτουργούν σαν μαγνήτης που μαζεύει ακόμη περισσότερα πτηνά, καθώς αυτά προσελκύονται από τα εκκρίματα των ομοίων τους. Διασπείρουν εκατομμύρια παθογόνους μικροοργανισμούς, όπως ακάρεα ή ψείρες των πτηνών, που είναι επικίνδυνα για τον άνθρωπο. Δεν θα απαριθμήσω τις ασθένειες που μεταδίδονται από τα πουλιά και συνήθως χτυπούν το αναπνευστικό σύστημα και τους πνεύμονες. Πληκτρολογήστε birds-droppings-diseases ή κάτι παρόμοιο και δείτε μόνοι σας».
Σε μια άλλη αθηναϊκή γειτονιά, το Παγκράτι, οι ένοικοι μιας πολυκατοικίας κατήγγειλαν στην Υγειονομική Υπηρεσία της Περιφέρειας Αττικής τους ενοίκους μιας άλλης, καθώς ο ακάλυπτος που τους χώριζε είχε γίνει το «σπίτι» μιας μικρής αποικίας περιστεριών. Τα πτηνά φώλιαζαν σε μια σειρά από ισόγειες κλιματιστικές μονάδες, οι οποίες, εκτός όλων των άλλων πλεονεκτημάτων τους, χάριζαν ζέστη τις κρύες ημέρες του χειμώνα και δροσιά τα όλο και πιο αφόρητα αθηναϊκά καλοκαίρια. Το Υγειονομικό επιφυλάχθηκε για «κυρώσεις» σε περίπτωση μη συμμόρφωσης. Τελικά, εκτός του αυτονόητου καθαρισμού του χώρου, επιλέχθηκε η λύση της τοποθέτησης κάθετων πλεγμάτων για πιο μόνιμα αποτελέσματα. Κόστισε λίγο περισσότερο από 500 ευρώ. Αλλά τα πανούργα πτηνά χρειάστηκαν μόνο δέκα ημέρες για να παραβιάσουν και το πλέγμα.
Τι λέει η Περιφέρεια
Η αντιπεριφερειάρχης Αγροτικής Οικονομίας και Κτηνιατρικής Δήμητρα Αγγελάκη ξεκαθαρίζει ότι απαγορεύονται αυστηρά η κακοποίηση, η δηλητηρίαση ή η αυθαίρετη θανάτωση περιστεριών. Αναγνωρίζει, πάντως, ότι η υπερσυγκέντρωσή τους δημιουργεί εστίες ρύπανσης και πιθανής μετάδοσης ασθενειών. «Η εκτροφή και διατήρηση περιστεριών, ανεξαρτήτως είδους και χρήσης, απαγορεύεται εντός αστικού ιστού. Η απαγόρευση αφορά προφανώς και σε αυτοσχέδιους περιστερώνες σε ταράτσες μονοκατοικιών ή πολυκατοικιών, σε εγκαταστάσεις περιστεριών εντός διαμερισμάτων αλλά και σε προσαρτήματα αυτών, σταθερών ή τροχήλατων, εντός του αστικού ιστού». Βεβαίως, στην περίπτωση της Αθήνας το μείζον πρόβλημα προκύπτει από τους μεμονωμένους σιτιστές περιστεριών, κοινωνική κατηγορία που σχετίζεται κυρίως με μοναχικούς ηλικιωμένους. «Πρέπει να υπάρξει οργανωμένη ενημερωτική εκστρατεία κατά της σίτισης των περιστεριών», επιμένει εκπρόσωπος της Ελληνικής Ορνιθολογικής Εταιρείας. «Νομίζουμε ότι τους κάνουμε καλό αλλά δεν τους κάνουμε».
