Ο Θύμιος Παπαγιάννης, πρωτοπόρος επιστήμονας και βαθιά ανθρωπιστής, έφυγε από τη ζωή στις 9 Μαΐου, στα 92 του χρόνια. Προσέγγισε τον σχεδιασμό σε πολλαπλές κλίμακες, ισορροπώντας ανάμεσα στην αρχιτεκτονική, στην πολεοδομία και στη χωροταξία, διαμoρφώνοντας έναν επιδραστικό τρόπο σκέψης γύρω από τον δημόσιο χώρο, το τοπίο και τη σχέση του ανθρώπου με τη φύση.
Καταλύτης στη διαμόρφωση του περιβαλλοντικού κινήματος στην Ελλάδα, οραματιστής, ευαίσθητος και πολυσχιδής, πολύ πριν οι έννοιες της βιωσιμότητας, της οικολογίας και της ολιστικής προσέγγισης μπουν στον δημόσιο διάλογο, ο Θύμιος Παπαγιάννης είχε ήδη σμιλεύσει ένα ολοδικό του περιβαλλοντικό λεξιλόγιο.
Στον πυρήνα του έργου του υπήρξε το «genius loci», το ιδιαίτερο, υλικό και άυλο, πνεύμα του τόπου. Πίστευε πως πρέπει να σχεδιάζουμε «οικοσυστήματα» αφουγκραζόμενοι τη μοναδική ατμόσφαιρα και ταυτότητα κάθε τόπου που φέρει μνήμες και συνταιριάζει με την Ιστορία, που αναβλύζει φως, τοπικά υλικά και παραδοσιακές τεχνικές. Πως πρέπει να διαχειριζόμαστε με σεβασμό και έμπνευση την πολιτιστική κληρονομιά, αγγίζοντας με διαλεκτικότητα και περιβαλλοντική συνείδηση τη φύση και το τοπίο.
Γεννημένος στην Αθήνα το 1934, σπούδασε αρχιτεκτονική και πολεοδομία στο MIT στις ΗΠΑ και στο Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο. Το 1958 ίδρυσε το γραφείο «Θύμιος Παπαγιάννης και Συνεργάτες», ένα από τα σημαντικότερα της χώρας: χώρος δημιουργικής παραγωγής και διεπιστημονικής έρευνας, ανοιχτού διαλόγου και μαθητείας για νεότερους επιστήμονες.
Ο Παπαγιάννης άφησε ισχυρό αποτύπωμα σε όλες τις κλίμακες σχεδιασμού. Από το Στάδιο Ειρήνης και Φιλίας και το Ολυμπιακό Γήπεδο Tae Kwon Do έως τα Πανεπιστημιακά Νοσοκομεία Ηρακλείου και Ιωαννίνων, το κεντρικό κτίριο του ΟΣΕ στην Αθήνα, κτίρια τραπεζών, γραφείων, ξενοδοχείων και χώρων εκπαίδευσης. Διεκπόνησε σημαντικές χωροταξικές μελέτες όπως το Περιφερειακό Χωροταξικό της Ανατολικής Μακεδονίας – Θράκης και υπήρξε συντονιστής του Εθνικού Χωροταξικού Σχεδίου Ελλάδας και μελετών μεγάλων έργων αστικής ανάπτυξης, όπως η ανάπλαση του Φαληρικού Ορμου και, τελευταία, του δικτύου δημόσιων χώρων του Δήμου Χαλανδρίου.
Σε αναζήτηση ισορροπίας ανάμεσα στον άνθρωπο και στο περιβάλλον του, σχεδίασε δημόσιους χώρους γενναιόδωρους και ανοιχτούς, που «εισπνέουν και εκπνέουν» αντιμετωπίζοντας με θάρρος τη σχέση του αττικού τοπίου με το θαλάσσιο μέτωπο, αποκαθιστώντας την ισχυρή συνέχεια της εύθραυστης ακτογραμμής με τη σκληρή αστική δόμηση.
Κυρίως, όμως, αφιερώθηκε στην προστασία του περιβάλλοντος και των υγροτόπων της Μεσογείου. Από τις Πρέσπες και τον Νέστο έως τον Αμβρακικό Κόλπο και το Αγιον Ορος, εργάστηκε ανιδιοτελώς για την προστασία ιερών και φυσικών τοπίων: ζωντανών οικοσυστημάτων και φορέων πολιτισμού και μνήμης.
Μαζί με τον στενό φίλο και συνεργάτη του Λουκ Χόφμαν, υπήρξε συνιδρυτής του WWF Ελλάς και της Εταιρείας Προστασίας Πρεσπών. Συνέβαλε στη δημιουργία του Ελληνικού Κέντρου Βιοτόπων-Υγροτόπων και ίδρυσε τη Μεσογειακή Επιτροπή Υγροτόπων (MedWet) και το Μεσογειακό Ινστιτούτο για τη Φύση και τον Ανθρωπο (MedINA).
Συντονιστής για τη Μεσόγειο της σύμβασης Ραμσάρ, τιμήθηκε για τη συνεισφορά του στη διατήρηση και την αειφόρο χρήση των υγροτόπων, σύμβουλος της Ευρωπαϊκής Ενωσης σε θέματα φυσικού περιβάλλοντος στην Ελλάδα, μέλος του Φόρουμ για το Περιβάλλον και τη Βιώσιμη Ανάπτυξη, πρόεδρος της Επιστημονικής Επιτροπής του Παγκόσμιου Ταμείου για τη Φύση.
Με επιστημονική ακεραιότητα και περιβαλλοντική και κοινωνική ευαισθησία, ο Παπαγιάννης ανέδειξε την πνευματική και πολιτισμική διάσταση της οικολογίας δημιουργώντας την Πρωτοβουλία DELOS στο πλαίσιο της IUCN, προώθησε την ολοκληρωμένη διαχείριση του Αγίου Ορους στο πλαίσιο της Σύμβασης Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO και συνέβαλε καθοριστικά στη δημιουργία του Διασυνοριακού Πάρκου Πρεσπών στην Ελλάδα, στην Αλβανία και στη Βόρεια Μακεδονία. Σε αναγνώριση της συνολικής προσφοράς του, το 2009 αναγορεύθηκε επίτιμος διδάκτωρ του Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών και επίτιμο μέλος του Διεθνούς WWF.
Βαθιά καλλιεργημένος και γενναιόδωρος, πάντα αισιόδοξος και αφοσιωμένος στα οράματά του. Σε μια εποχή που εξαιτίας της αλόγιστης επικράτησης του υπερτουρισμού, της υπερανάπτυξης και του υπερκέρδους, οι πόλεις και τα τοπία, τα νησιά και ο ηπειρωτικός χώρος μεταλλάσσονται βίαια και θλιβερά, η απουσία του κοστίζει.
«Αφησε ανεξίτηλο αποτύπωμα στη διαμόρφωση της επιστήμης, του επαγγέλματος και του δημόσιου διαλόγου για τον χώρο, το περιβάλλον και τον σχεδιασμό στη χώρα μας. Η συμβολή του υπήρξε καθοριστική και πολυδιάστατη, εμπνέοντας γενιές πολεοδόμων και χωροτακτών και αφήνοντας μια σπουδαία παρακαταθήκη γνώσης, ήθους, ευθύνης και δημόσιας προσφοράς», σημειώνει στην ανακοίνωσή του ο Σύλλογος Ελλήνων Πολεοδόμων και Χωροτακτών (ΣΕΠΟΧ), του οποίου διετέλεσε πρόεδρος την περίοδο 1993-1999.
Με την πεποίθηση ότι τα ποτάμια, τα βουνά, οι υγρότοποι και η θάλασσα δεν είναι αφηρημένες γεωγραφικές αναφορές, αλλά ζωντανοί οργανισμοί που συνδέονται άρρηκτα με τις κοινότητες που ζουν γύρω τους, ο Θύμιος Παπαγιάννης μιλούσε για έναν σχεδιασμό με ηθικό βάρος, για τόπους που δεν είναι εμπόρευμα αλλά κοινή ευθύνη, για έναν διαφορετικό τρόπο θέασης του κόσμου.
«Για τον Θύμιο, η φύση δεν ήταν ποτέ κάτι ξεχωριστό από τον άνθρωπο», αναφέρουν συνεργάτες του γραφείου του. «Δεν την αντιμετώπιζε ως ζήτημα προς διαχείριση ούτε ως έναν “πόρο” προς αξιοποίηση. Πίστευε βαθιά ότι το τοπίο, οι κοινότητες, η ιστορία, η μνήμη και η πνευματικότητα είναι αλληλένδετα, ότι δεν μπορείς να προστατεύσεις έναν τόπο αν αγνοήσεις τους ανθρώπους του, τις παραδόσεις και τις πολιτιστικές αξίες που τον διαμόρφωσαν». Και καταλήγοντας τονίζουν: «Ο Θύμιος Παπαγιάννης μας αφήνει μια σπουδαία παρακαταθήκη. Την υπενθύμιση ότι η προστασία της φύσης δεν είναι μόνο επιστημονική ή τεχνική υπόθεση, αλλά πρωτίστως πράξη ευθύνης, φροντίδας και βαθιάς ανθρωπιάς. Οτι η ουσιαστική αλλαγή χτίζεται με υπομονή, εμπιστοσύνη και συλλογική προσπάθεια. Και ότι δεν μπορεί να υπάρξει βιώσιμο μέλλον χωρίς σεβασμό τόσο στη φύση όσο και στους ανθρώπους που ζουν μέσα σε αυτήν».
