Οι νέοι κανόνες για τη διαχείριση των μεταναστευτικών ροών σε εφαρμογή του νέου ευρωπαϊκού «Συμφώνου για τη μετανάστευση και το άσυλο» περιλαμβάνονται στο νομοσχέδιο του υπουργείου Μετανάστευσης που τέθηκε χθες σε διαβούλευση και θα παραμείνει έως τις 25 Μαΐου.
Το νέο Σύμφωνο θα ξεκινήσει να εφαρμόζεται από τις αρχές Ιουλίου και περιλαμβάνει ταχύτερες και αυστηρότερες διαδικασίες στα σύνορα, με άμεσο διαχωρισμό όσων έχουν χαμηλό προσφυγικό προφίλ. Η εξέταση των αιτημάτων ασύλου τους θα πρέπει να ολοκληρώνεται μέσα σε 12 εβδομάδες και σε περίπτωση απόρριψης θα επιστρέφονται. Ωστόσο, θα πρέπει να σημειωθεί ότι ο μηχανισμός επιστροφών σε ευρωπαϊκό επίπεδο δεν έχει ακόμη οργανωθεί.
Επιπλέον, προβλέπεται αναβάθμιση του συστήματος Eurodac, με προσθήκη και φωτογραφιών, εκτός από τα δακτυλικά αποτυπώματα. Oσον αφορά τις δευτερογενείς ροές, όποιος ζητεί άσυλο σε ένα κράτος-μέλος και μετά εντοπίζεται σε άλλο, θα επιστρέφεται άμεσα στη χώρα που κατέθεσε αρχικά την αίτηση. Eχει θεσπιστεί επίσης μόνιμος μηχανισμός αλληλεγγύης προς τις χώρες πρώτης υποδοχής, όπως η Ελλάδα και η Ιταλία. Τα κράτη-μέλη μπορούν να αναλαμβάνουν τη μετεγκατάσταση συγκεκριμένου αριθμού αιτούντων άσυλο ή να πληρώνουν χρήματα ή να παρέχουν επιχειρησιακή στήριξη στα κράτη που κυρίως υποδέχονται μεταναστευτικές ροές.
Στο προς διαβούλευση νομοσχέδιο του υπουργείου Μετανάστευσης και Ασύλου ορίζεται ότι η Ελληνική Αστυνομία είναι η αρμόδια Αρχή ελέγχου διαλογής για την εξακρίβωση ή επαλήθευση ταυτότητας. Συνεργάζεται όμως με άλλες υπηρεσίες και Αρχές όπου απαιτείται.
Η διαλογή θα πραγματοποιείται στα Κέντρα Υποδοχής και Ταυτοποίησης – ορίζει το νομοσχέδιο. Πάντως, πρέπει να σημειωθεί ότι τα πέντε από τα επτά Κέντρα Υποδοχής και Ταυτοποίησης βρίσκονται στα νησιά του Αιγαίου Λέσβο, Χίο, Σάμο, Λέρο, Κω, όπου όμως πλέον οι μεταναστευτικές ροές έχουν μειωθεί δραστικά τον τελευταίο χρόνο. Αντιθέτως στην Κρήτη, η οποία αποτελεί πλέον βασικό προορισμό των μεταναστών που έρχονται από τη Λιβύη, δεν έχει δημιουργηθεί καμία δομή υποδοχής, αν και έχει εξαγγελθεί πολλές φορές.
Στο νομοσχέδιο ορίζεται ότι εφόσον υπάρχει αύξηση των αφίξεων, οι αιτούντες μπορούν να μεταφέρονται σε άλλα σημεία διαλογής στην ενδοχώρα, αλλά «η μετακίνηση αυτή δεν συνιστά νόμιμη είσοδο στην ελληνική επικράτεια».
Τονίζεται επίσης ότι «πρόσβαση στα σημεία ελέγχου διαλογής έχουν μόνο οι οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών (ΟΚοιΠ) που είναι εγγεγραμμένες στο μητρώο ελληνικών και ξένων μη κυβερνητικών οργανώσεων που τηρείται στο υπουργείο Μετανάστευσης και Ασύλου και οι εξουσιοδοτημένοι δικηγόροι, κατόπιν προηγούμενης ενημέρωσης και σχετικής άδειας από τα κεντρικά της Υπηρεσίας Υποδοχής και Ταυτοποίησης». Στα άρθρα 156-159 του νομοσχεδίου περιγράφονται οι διαδικασίες επιστροφής των μεταναστών οι οποίοι δεν δικαιούνται άσυλο. Σε ευρωπαϊκό επίπεδο ακόμη η σχετική νομοθεσία βρίσκεται υπό συζήτηση. «Για τα πρόσωπα που υπάγονται στη διαδικασία επιστροφής στα σύνορα, σύμφωνα με τον κανονισμό (Ε.Ε.) 2024/1349, επιβάλλεται κράτηση σύμφωνα με το άρθρο 5 του εν λόγω κανονισμού, κατόπιν ατομικής απόφασης η οποία εκδίδεται εγγράφως από τον οικείο αστυνομικό διευθυντή». Οταν η επιστροφή δεν ολοκληρώνεται εντός της προθεσμίας που προβλέπεται στον ευρωπαϊκό κανονισμό, μπορεί να επιβληθεί εκ νέου κράτηση.
Δομές επιστροφής
Το νομοσχέδιο προβλέπει επίσης τη δημιουργία δομών επιστροφής Return Hubs σε τρίτες χώρες «εφόσον υφίσταται σε ισχύ συμφωνία ή ρύθμιση επιστροφής μεταξύ της Ελλάδας ή της Ευρωπαϊκής Ενωσης ή της Ελλάδας και άλλων κρατών-μελών της Ε.Ε. και της εν λόγω τρίτης χώρας» και πάλι προλαμβάνοντας την ευρωπαϊκή σχετική νομοθεσία. Στο νομοσχέδιο περιλαμβάνεται και ειδικό κεφάλαιο που αφορά την προστασία των ασυνόδευτων ανηλίκων –οι οποίοι εξαιρούνται από τη μεταφορά στα εξωχώρια Return Hubs– και το σύστημα επιτροπείας.
Στο β΄ μέρος του νομοσχεδίου προβλέπεται η θέσπιση εθνικών μέτρων για την αντιμετώπιση καταστάσεων κρίσης και ανωτέρας βίας στον τομέα της μετανάστευσης και του ασύλου. «Η Υπηρεσία Υποδοχής και Ταυτοποίησης, η Υπηρεσία Ασύλου, η Γενική Γραμματεία Ευάλωτων Πολιτών και Θεσμικής Προστασίας και ο Εθνικός Συντονιστής για την παράνομη μετανάστευση ως καθ’ ύλην αρμόδιες υπηρεσίες του υπουργείου Μετανάστευσης και Ασύλου, σε συνεργασία με την Ελληνική Αστυνομία και το Λιμενικό Σώμα – Ελληνική Ακτοφυλακή, παρακολουθούν συστηματικά τους καθορισμένους ποσοτικούς και ποιοτικούς δείκτες, οι οποίοι αφορούν την κατάσταση των μεταναστευτικών ροών, την υποδοχή των αιτούντων διεθνή προστασία και την υποβολή των αιτήσεων διεθνούς προστασίας και εισηγούνται εγγράφως στον υπουργό Μετανάστευσης και Ασύλου την ύπαρξη ενδείξεων κατάστασης κρίσης ή ανωτέρας βίας».
