Οι συνοριοφύλακες σταμάτησαν για έλεγχο το λευκό Ford Transit τέσσερα χιλιόμετρα έξω από την Κομοτηνή τον Ιανουάριο. Στο τιμόνι καθόταν ένας νεαρός Eλληνας και στο πίσω μέρος του αυτοκινήτου ήταν κρυμμένοι έντεκα μετανάστες από το Αφγανιστάν και το Ιράκ, μεταξύ αυτών δύο ανήλικα αγόρια που είχαν περάσει λίγες ώρες νωρίτερα τον ποταμό Eβρο. Οι αστυνομικοί πληκτρολόγησαν τις πινακίδες του βαν. Ανήκε σε εταιρεία ενοικιάσεως αυτοκινήτων στο κέντρο της Αθήνας.
Σαν τουρίστες
Τα δίκτυα που μεταφέρουν μετανάστες από τα ελληνοτουρκικά σύνορα προς το εσωτερικό της χώρας χρησιμοποιούν μισθωμένα οχήματα. Οι κλοπές για τον ίδιο λόγο ενέχουν μεγαλύτερο ρίσκο. Αυτοί που ενοικιάζουν τα αυτοκίνητα είναι ευκαιριακά μέλη του δικτύου. Παρουσιάζονται συνήθως ως τουρίστες και σε αντίθεση με τους επίσης αναλώσιμους οδηγούς, τις περισσότερες φορές δεν εντοπίζονται. Την ίδια στιγμή, η ζημία κυρίως για τις μικρές εταιρείες ενοικιάσεως είναι σημαντική. Τα οχήματα βρίσκονται εγκαταλελειμμένα στις όχθες του Eβρου και στα περάσματα του ορεινού όγκου της Ροδόπης, άλλοτε χτυπημένα ύστερα από καταδιώξεις στην Εγνατία Οδό. Κάποιες φορές, οι ιδιοκτήτες των εταιρειών έχουν δει τα ίδια αυτοκίνητα σε «διαφημιστικά» βίντεο των διακινητών στο TikTok.
«Σημάδια» απάτης – «Oταν κάποιος έχει μαζί του πολλά μετρητά ή όταν αναλύει πολλές λεπτομέρειες χωρίς να ερωτηθεί, τότε ενδεχομένως δεν λέει την αλήθεια για τον λόγο που χρειάζεται το αυτοκίνητο», αναφέρει η Ζωή Στεργιούδα, εκπρόσωπος της Evros Car.
Η Ζωή Στεργιούδα, εκπρόσωπος της Evros Car, εταιρείας 30 ετών με έδρα την Αλεξανδρούπολη, έχει ζήσει από κοντά την εξέλιξη του προβλήματος. «Υπάρχουν συγκεκριμένοι δείκτες ρίσκου», αναφέρει. «Oταν κάποιος έχει μαζί του πολλά μετρητά ή, αντιθέτως, ισχυρίζεται ότι δεν έχει πολλά χρήματα, ή όταν αναλύει πολλές λεπτομέρειες χωρίς να ερωτηθεί, τότε ενδεχομένως δεν λέει την αλήθεια για τον λόγο που χρειάζεται το αυτοκίνητο», τονίζει η κ. Στεργιούδα. Η ίδια εξηγεί ότι οχήματα που κατέληξαν σε διακινητές είχαν μισθωθεί από Ελληνες και ξένους – κάποιοι εξ αυτών με διαβατήρια χωρών της Βόρειας Ευρώπης. Ακόμη και μια γυναίκα με παιδί είχε ενοικιάσει αυτοκίνητο που τελικά χρησιμοποιήθηκε από διακινητές.
Τον Αύγουστο του 2023 στον νότιο Eβρο μαίνονταν μεγάλες δασικές πυρκαγιές. Κλιμάκιο πυροσβεστών βρήκε εγκαταλελειμμένο σε δύσβατο σημείο ένα γαλάζιο Renault, το οποίο είχε μισθώσει αλλοδαπός από την ίδια εταιρεία της Αλεξανδρούπολης. Το αυτοκίνητο σώθηκε από τις φλόγες. Λίγες μέρες αργότερα, οι άνθρωποι της εταιρείας ανακάλυψαν ότι οι διακινητές είχαν προλάβει να το ανεβάσουν σε βίντεο στο TikTok με αραβικούς υποτίτλους. Στα 18 δευτερόλεπτα που διαρκεί το πρόμο-βίντεο, μετανάστες φαίνονταν να επιβιβάζονται έως και στον χώρο των αποσκευών. Σε άλλο βίντεο του ίδιου λογαριασμού –είχε 5.870 ακολούθους και τουρκικό τηλέφωνο στη φωτογραφία προφίλ– μαζί με το Renault διακρινόταν ένα μαύρο BMW να κινείται σε δασικό δρόμο του Eβρου.
Οι οδηγοί διώκονται για τη διακίνηση. Η άδικη πράξη για το ενοικιαζόμενο αυτοκίνητο, όμως, βαραίνει το πρόσωπο που το έχει ενοικιάσει· είναι το αδίκημα της υπεξαίρεσης, που διώκεται με έγκληση των εταιρειών. Μόνο έτσι μπορούν να πάρουν πίσω τα αυτοκίνητα. «Παλαιότερα απαιτείτο δικαστική απόφαση για την απόδοση των οχημάτων στις εταιρείες. Η διαδικασία μπορούσε να κρατήσει πολλούς μήνες», εξηγεί ο ποινικολόγος στην Κομοτηνή Αγγελος Νεστορίδης.
«Τα τελευταία χρόνια αποδίδονται με διάταξη του ανακριτή, κάποιες φορές πριν κλείσει η έρευνα για τη διακίνηση», σημειώνει ο ίδιος. Τα δίκτυα δεν αγνόησαν την εύνοια της δικονομίας. Στη Θεσσαλονίκη διακινητές είχαν ιδρύσει μία εταιρεία-βιτρίνα για την ενοικίαση οχημάτων. Το σκεπτικό ήταν ότι θα συλλαμβάνονταν οι αναλώσιμοι οδηγοί, όμως τα αυτοκίνητα θα επιστρέφονταν στην εικονική εταιρεία που είχαν οι ίδιοι στήσει. Το δίκτυο εξαρθρώθηκε λίγο καιρό αργότερα.
«Το πρόβλημα των υπεξαιρέσεων οχημάτων ακολουθεί την πυκνότητα των μεταναστευτικών ροών», λέει στην «Κ» ο Νίκος Πασσιάς, μέλος Δ.Σ. του Συνδέσμου Τουριστικών Επιχειρήσεων Ενοικιάσεως Αυτοκινήτων και διευθυντής επιχειρηματικής μονάδας ενοικιάσεων αυτοκινήτων της Kinsen Hellas – Europcar και Goldcar Ελλάδος. «Υπήρξε μια ένταση του προβλήματος μετά την πανδημία, δηλαδή την περίοδο 2022-2023, όμως οι μεγάλες εταιρείες καταφέραμε να μειώσουμε στο ελάχιστο τα “χαμένα” αυτοκίνητα. Το βασικό μέτρο ήταν η υποχρεωτική χρήση πιστωτικής κάρτας –επομένως σύντομος πιστοληπτικός έλεγχος– και η χρήση ειδικών ID scanners που παρέχουν υπηρεσίες επαλήθευσης ταυτότητας», σημειώνει ο κ. Πασσιάς.
Η εταιρεία – βιτρίνα – Στη Θεσσαλονίκη, διακινητές είχαν ιδρύσει μία εταιρεία-βιτρίνα για την ενοικίαση οχημάτων. Το σκεπτικό ήταν ότι θα συλλαμβάνονταν οι αναλώσιμοι οδηγοί, όμως τα αυτοκίνητα θα επιστρέφονταν στην εικονική εταιρεία που είχαν οι ίδιοι στήσει.
Στα περάσματα του Eβρου, πολλά από τα αυτοκίνητα βανδαλίζονται από τους ίδιους τους διακινητές, είτε για να σβήσουν τα στοιχεία τους είτε απλώς για πλάκα. Τα οχήματα όμως δεν θεωρούνται κλεμμένα και η ασφαλιστική κάλυψη για τις ζημιές σε περιπτώσεις υπεξαίρεσης είναι ακριβή, το ίδιο και η τοποθέτηση συστήματος τηλεματικής σε όλο τον στόλο των ενοικιαζόμενων αυτοκινήτων.
Λίγες φορές οι ενοικιαστές οχημάτων που δεν τα επιστρέφουν φτάνουν στη Δικαιοσύνη. Σε μία τέτοια περίπτωση που δικάστηκε στην Αθήνα, ο Eλληνας κατηγορούμενος είπε ότι πήρε το όχημα για λογαριασμό ενός φίλου του, του «Μοχάμεντ», ο οποίος είχε ζητήσει να του κάνει την εξυπηρέτηση. Ο ιδιοκτήτης της εταιρείας ήταν απογοητευμένος. Ο «Μοχάμεντ» δεν θα μπορούσε ο ίδιος να πάρει αυτοκίνητο, όπως κατέθεσε. Ο ίδιος περιέγραψε ότι πηγαινοέρχεται στα δικαστήρια για τα χαμένα οχήματα και ότι σταμάτησε να ενοικιάζει σε αλλοδαπούς. «Κάνω μήνυση για υπεξαίρεση για να βρω το αυτοκίνητο», είπε. «Εγώ έρχομαι, αυτοί δεν έρχονται».
Οι «ταρίφες»
Σύμφωνα με αστυνομικές αναφορές, οι διακινητές χρεώνουν τη μεταφορά από τον Eβρο στη Θεσσαλονίκη κατά μέσον όρο 2.000 ευρώ. Τα πρόσωπα που κινητοποιούνται μόνο για την ενοικίαση των οχημάτων δεν εισπράττουν περισσότερα από 200 ευρώ. Περίπου τα διπλάσια καταβάλλονται στους οδηγούς. Στην τελευταία έκθεση της ΕΛ.ΑΣ. για το οργανωμένο έγκλημα (2024) σημειώνεται ότι οι διακινητές κατά μήκος της Εγνατίας Οδού είναι διαφορετικοί από εκείνους που περνούν τους ανθρώπους από τα σύνορα. Για τη μεταφορά προς την ενδοχώρα «χρησιμοποιούνται ενοικιαζόμενα οχήματα, οχήματα γειτονικών χωρών, όπως από Βουλγαρία, Μολδαβία, Σερβία, με μη ταυτοποιημένα πρόσωπα ως οδηγούς, και σε ορισμένες περιπτώσεις προσφάτως κλαπέντα οχήματα».
Τους τελευταίους μήνες στον Εβρο, σύμφωνα με διωκτικά έγγραφα που είδε η «Κ», οι οδηγοί που συλλαμβάνονται για μεταφορά μεταναστών είναι οι περισσότεροι Ρουμάνοι, Ουκρανοί και Μολδαβοί. Τον Ιανουάριο, ένας Μολδαβός συνελήφθη έξω από το Μεγάλο Δέρειο για τη μεταφορά δέκα μεταναστών. Στα τέλη του περασμένου μήνα, ένας Ρουμάνος συνελήφθη κοντά στη Νέα Σάντα Ροδόπης για τη μεταφορά άλλων έξι μεταναστών. Και στις δύο περιπτώσεις, τα αυτοκίνητα ήταν δηλωμένα σε εταιρείες τροφίμων του εξωτερικού.
Τον περασμένο Νοέμβριο το Τμήμα Εγκλημάτων κατά της Ιδιοκτησίας της Διεύθυνσης Αντιμετώπισης Οργανωμένου Εγκλήματος στην Αθήνα συντόνισε μία μεγάλη επιχείρηση σε ολόκληρη τη χώρα και επίσης στα συνοριακά σημεία διέλευσης: Μέρτζανη, Κρυσταλλοπηγή και Κακαβιά. Στόχος ήταν ο εντοπισμός κλεμμένων οχημάτων, μάλιστα υπήρξε συνεργασία με την Ενωση Ασφαλιστικών Εταιρειών Ελλάδος. Η επιχείρηση με τον κωδικό JAD Mobile 8 ήταν μέρος μεγαλύτερης ευρωπαϊκής δράσης, με τον συντονισμό του Frontex και τη συμμετοχή, εκτός από την Ελλάδα, της Γερμανίας, της Ισπανίας και της Πολωνίας. Στη διάρκεια των δέκα ημερών της επιχείρησης, σε όλη την Ευρώπη εντοπίστηκαν 694 κλεμμένα οχήματα. Τα 231 βρέθηκαν στην Ελλάδα. Στην ίδια επιχείρηση, επίσης, συνελήφθησαν 84 παράτυποι μετανάστες και 21 διακινητές.
Σε παλαιότερη υπόθεση που ετέθη εις γνώσιν της «Κ», το ελληνικό Δημόσιο είχε κληθεί να καταβάλει αποζημίωση σε ιδιοκτήτες ενός κλεμμένου επιβατικού αυτοκινήτου, το οποίο κατασχέθηκε κατά τη διάρκεια επιχείρησης σύλληψης διακινητή στις Φέρες Eβρου. Οι ιδιοκτήτες είχαν δηλώσει την κλοπή στην Αθήνα και το αυτοκίνητο κατασχέθηκε ενάμιση μήνα αργότερα στα ελληνοτουρκικά σύνορα. Σύμφωνα με την εσωτερική διοικητική έρευνα της αστυνομίας, ο αξιωματικός υπηρεσίας παρέλειψε να ενημερώσει τον ιδιοκτήτη.
Ο τελευταίος χρειάστηκε να περιμένει ακόμη ένα χρόνο ώστε να γίνει το ποινικό δικαστήριο εις βάρος του διακινητή και να διαταχθεί η απόδοση του οχήματος. Ο διακινητής, όμως, έκανε έφεση και χρειάστηκαν τρία επιπλέον χρόνια για να τελεσιδικήσει η υπόθεση. Oταν το αυτοκίνητο αποδόθηκε στους ιδιοκτήτες, ήταν σχεδόν κατεστραμμένο λόγω της ακινησίας ετών στο προαύλιο του αστυνομικού τμήματος στον Εβρο.
