Ο Ιάκωβος Μιχαηλίδης ήταν άριστος μαθητής στο σχολείο. Ονειρό του ήταν να γίνει στρατοδίκης, να περάσει δηλαδή στο τμήμα Νομικής της Στρατιωτικής Σχολής Αξιωματικών, στη Θεσσαλονίκη. Αλλά τότε, στα μέσα της δεκαετίας του ’80, η Στρατιωτική Νομική δεχόταν φοιτητές ανά διετία και δεν πήρε το 1986, τη χρονιά που αποφοιτούσε ο Μιχαηλίδης. Ετσι, στις Πανελλαδικές Εξετάσεις επέλεξε το Ιστορικό Αρχαιολογικό του ΑΠΘ, πιστός στη μεγάλη αγάπη του στο μάθημα της Ιστορίας.
«Ασχολούμενος με την Ιστορία, κατάλαβα πόσο πολυσύνθετο είναι το παρελθόν. Αυτό με βοήθησε να βλέπω τα γεγονότα και μέσα από τα μάτια των άλλων· κάτι που μου επιτρέπει να προσεγγίζω τα πράγματα με ηρεμία», λέει στην «Κ». Σαράντα χρόνια μετά, αρχές Μαΐου, ο κ. Μιχαηλίδης, πλέον ως αντιπρύτανης αρμόδιος για τη φοιτητική μέριμνα στο ΑΠΘ και καθηγητής Νεότερης και Σύγχρονης Ιστορίας, βρέθηκε να «καταδικάζεται» με ύβρεις και λεκτικούς προπηλακισμούς από μικρή ομάδα φοιτητών αλλά και συναδέλφων του, που διαμαρτύρονται για μία απόφαση της Συγκλήτου. Τι αποφάσισε το ανώτατο ακαδημαϊκό όργανο του μεγαλύτερου πανεπιστημίου της χώρας; «Θέλουμε να οργανώσουμε τις φοιτητικές εστίες όπως σε όλα τα πανεπιστήμια του κόσμου και να τις αποδώσουμε στους αληθινούς δικαιούχους», λέει ο καθηγητής και όλοι όσοι γνωρίζουν την πανεπιστημιακή πραγματικότητα στην Ελλάδα κατανοούν τι εννοεί.
Από φοιτητής
Πραγματοποίησε όλες τις σπουδές του στο ΑΠΘ, δηλαδή, εκτός από το πρώτο πτυχίο, το μεταπτυχιακό και το διδακτορικό του, «και ως ερευνητής είχα τη δυνατότητα να ενταχθώ σε ένα διεθνές δίκτυο ιστορικών, το ClioNet, εκπροσωπώντας το ΑΠΘ. Στο ClioNet μετέχουν 40 ευρωπαϊκά πανεπιστήμια από περισσότερες από 30 χώρες. Αυτό μου έδωσε έναν κοσμοπολιτισμό και ευρεία εποπτεία σε μία σειρά ιστορικών ζητημάτων», παρατηρεί, μνημονεύοντας –και όχι μόνο μία φορά κατά τη διάρκεια της κουβέντας μας– τον αείμνηστο δάσκαλό του, Ελληνα ιστορικό και πανεπιστημιακό Ιωάννη Κολλιόπουλο.
Το 1999 εξελέγη στην εισαγωγική πανεπιστημιακή βαθμίδα του λέκτορος στο τότε νεοσύστατο τμήμα Βαλκανικής Ιστορίας του ΑΠΘ με έδρα στη Φλώρινα. Εξι χρόνια μετά, εξελέγη στο Τμήμα Ιστορίας – Αρχαιολογίας στη Θεσσαλονίκη. Η ακαδημαϊκή διαδρομή του δεν έχει μόνο ευρωπαϊκούς σταθμούς. Την περίοδο αυτή πήρε υποτροφία από το Ιδρυμα Φούλμπραϊτ για το Πανεπιστήμιο Τζορτζ Ουάσιγκτον στις ΗΠΑ και συνέχισε ως ακαδημαϊκός επισκέπτης για έρευνα στην Οξφόρδη. Κατόπιν επέστρεψε στην ελληνική πανεπιστημιακή καθημερινότητα του ΑΠΘ, με διδακτικό και συγγραφικό έργο.
Οσο για τις διοικητικές θέσεις στο ίδρυμα, δεν είναι πρωτάρης. Το 2021 έγινε αναπληρωτής πρόεδρος στο τμήμα του, το 2023 ανήλθε στην προεδρική θέση και το 2025 δέχθηκε τη θέση αντιπρύτανη, την οποία του πρότεινε ο πρύτανης Κυριάκος Αναστασιάδης. Αρα ήξερε τι τον περίμενε, στην περίπτωση που επιχειρούσε να διαρρήξει κατεστημένα, αναλαμβάνοντας την αρμοδιότητα της φοιτητικής μέριμνας, που περιλαμβάνει τις φοιτητικές εστίες. «Είχα βρεθεί και άλλες φορές αντιμέτωπος με φοιτητικές παρατάξεις, αλλά το τελευταίο ξεπέρασε κάθε όριο σε ένταση και διάρκεια», δηλώνει.
«Δεν μας τιμά»
Το ιστορικό των γεγονότων όπως τα περιγράφει ο κ. Μιχαηλίδης: «Το Αριστοτέλειο έχει τις μεγαλύτερες φοιτητικές εστίες στην Ελλάδα με 1.700 κλίνες, οι οποίες, όμως, βρίσκονται σε πολύ άσχημη κατάσταση για πολλούς λόγους. Οι εστίες μας είναι στη χειρότερη μοίρα από τις εστίες όλων των ελληνικών πανεπιστημίων. Τουλάχιστον 150 δωμάτια είναι μη λειτουργικά, δεν χρησιμοποιούνται γιατί έχουν εκτεταμένες φθορές. Ομολογώ πως η φοιτητική μας μέριμνα δεν μας τιμά συνολικά. Θυμάστε ένα περιστατικό με πτώση ασανσέρ στις εστίες πέρυσι; Γι’ αυτό για μένα η κατάσταση στις φοιτητικές εστίες και οι συνθήκες διαβίωσης είναι προτεραιότητα. Προσπαθήσαμε να τις αναβαθμίσουμε. Δύσκολο, λόγω της πενιχρής κρατικής χρηματοδότησης. Ετσι, αποφασίσαμε να διαθέσουμε 120.000 ευρώ από το αποθεματικό του ταμείου του ΑΠΘ για στοχευμένες παρεμβάσεις. Ας πούμε, υπάρχουν μπάνια που έχουν άθλια εικόνα. Ομως, μετά και τις επιδιορθώσεις, υπήρξαν νέες καταστροφές».
Δεν είναι όλοι φοιτητές – Από τις διασταυρώσεις που κάναμε, ανακαλύψαμε περίπου 300 άτομα που μένουν στις εστίες, χωρίς να είναι δικαιούχοι. Ακόμη, υπάρχουν κατειλημμένοι χώροι, δεν μπαίνουν μόνο φοιτητές.
Κύριος στόχος της πρυτανείας είναι να μπει τάξη και οι χρήστες των εστιών να αναλάβουν –και αυτοί– τις ευθύνες τους. «Από τις διασταυρώσεις που κάναμε, ανακαλύψαμε περίπου 300 άτομα που μένουν στις εστίες, χωρίς να είναι δικαιούχοι. Ακόμη, υπάρχουν κατειλημμένοι χώροι, δεν μπαίνουν μόνο φοιτητές. Οταν διαχειρίζεσαι το χάος, από κάπου πρέπει να ξεκινήσεις. Ως πρώτο θεσμικό βήμα, αποφασίσαμε να αλλάξει ο κανονισμός λειτουργίας των φοιτητικών εστιών, που χρονολογείτο από το 2007. Ο νέος κανονισμός εγκρίθηκε ομόφωνα από τη Σύγκλητο», παρατηρεί.
Τι προβλέπει; Η είσοδος στις εστίες θα ελέγχεται με κάρτα και κάθε φοιτητής θα είναι υπεύθυνος για ζητήματα ασφαλείας του δωματίου του και τυχόν εκτεταμένες καταστροφές. Συγκεκριμένα, προβλέπεται ότι οι δικαιούχοι υποχρεούνται να καταβάλουν το συνολικό κόστος αποκατάστασης ζημιών που προκλήθηκαν σε δωμάτιά τους καθώς και σε κοινόχρηστους χώρους.
Ακόμη, οι ένοικοι των δωματίων με περισσότερες από μία κλίνες είναι συνυπεύθυνοι για το κόστος αποκατάστασης των ζημιών του δωματίου. Προκειμένου να ελεγχθούν στο μέλλον τυχόν ζημιές κατά την παράδοση του δωματίου στους δικαιούχους, θα βιντεοσκοπείται ο χώρος. Πριν από την αποχώρηση κάθε οικοτρόφου από την εστία και κατά την παράδοση του κλειδιού του δωματίου θα γίνεται έλεγχος από το διοικητικό προσωπικό και θα καταγράφονται φθορές που δεν εμπίπτουν σε συνήθη χρήση. Κάθε παράβαση των όρων του συμφωνητικού δύναται να οδηγεί έως την αποβολή του δικαιούχου από την εστία. Επίσης, θα καταγράφονται οι επισκέπτες των εστιών.
Η διαβούλευση
«Ο νέος κανονισμός είναι παρόμοιος με εκείνους των υπολοίπων ΑΕΙ. Επίσης, σε όσους κρατούν δωμάτιο χωρίς να πληρούν τις προϋποθέσεις δώσαμε περιθώριο για να αποχωρήσουν μέχρι το τέλος της εξεταστικής του εαρινού εξαμήνου, ουσιαστικά μέχρι το τέλος της ακαδημαϊκής χρονιάς, τον Ιούλιο».
Εβριζαν και απειλούσαν – Απαιτούσαν να αποσύρω τον κανονισμό. Φώναζαν, έβριζαν και απειλούσαν πως εάν δεν υπακούσω, δεν θα πάω πουθενά. Δεν ένιωσα φόβο. Μόνο κάποια στιγμή αισθάνθηκα ζαλάδα και ζήτησα γιατρό.
Ιδιαίτερο στοιχείο που καταδεικνύει τις πρακτικές –για όσους δεν τις γνωρίζουν, φυσικά– των φοιτητικών παρατάξεων και ομάδων, τουλάχιστον μερίδας αυτών, είναι τούτο. Ο κ. Μιχαηλίδης είχε συζητήσει τον κανονισμό με φοιτητές των εστιών, ο οποίοι έκαναν και παρατηρήσεις, αποδεχόμενοι την κατάρτισή του. «Σε αρκετά σημεία είχαν δίκαιο. Ας πούμε, πώς να δεσμευθεί κάποιος ότι θα παραδώσει χωρίς σημαντικές φθορές τον χώρο, όταν αυτός είναι ήδη σε κακή κατάσταση; Ετσι, συμφωνήσαμε επόπτης να καταγράψει την εικόνα κάθε δωματίου», προσθέτει.
Αλλά στο ραντεβού που ορίστηκε ανάμεσα στις πρυτανικές αρχές, στη νομική υπηρεσία και σε φοιτητές που διαμένουν στην εστία, πήγε μόνο ένας. «Με ενημέρωσε ότι σε γενική συνέλευση του φοιτητικού συλλόγου από την προηγούμενη ημέρα, αποφασίστηκε να διεκδικήσουν το δίκαιό τους με άλλο τρόπο», επισημαίνει ο Ιάκωβος Μιχαηλίδης.
Την Πέμπτη 30 Απριλίου, ομάδα 50 φοιτητών πήγε στο γραφείο του στο Κτίριο Διοίκησης και άρχισε να φωνάζει και να χτυπάει την πόρτα. Καθώς φιλοξενούσε αντιπροσωπεία από ΑΕΙ του Χονγκ Κονγκ, ο κ. Μιχαηλίδης βγήκε στον προθάλαμο. «Απαιτούσαν εδώ και τώρα να αποσύρω τον κανονισμό. Φώναζαν, έβριζαν και απειλούσαν πως εάν δεν υπακούσω, δεν θα πάω πουθενά. Δεν ένιωσα φόβο. Μόνο κάποια στιγμή αισθάνθηκα εξάντληση και ζαλάδα και ζήτησα ένα γιατρό», θυμάται. Τελικά μεταφέρθηκε επειγόντως στο νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ.
Από την πλευρά της, πάντως, η φοιτητική παράταξη «Μέτωπο Αγώνα Σπουδαστών», που πρόσκειται στο ΚΚΕ, απάντησε με ανακοίνωση του Συλλόγου Οικοτρόφων των Φοιτητικών Εστιών Θεσσαλονίκης, η οποία μεταξύ άλλων έλεγε ότι «η συγκεκριμένη ενέργεια όπου η πρυτανεία, πετώντας λάσπη στον ανεμιστήρα, αναπαράγει ωμά ψέματα είναι ακόμη ένα στοιχείο της έντασης της καταστολής και των διώξεων που αντιμετωπίζουν φοιτητές το τελευταίο διάστημα». Ας μην αποσυνδέουμε τα γεγονότα από τις φοιτητικές εκλογές που θα διεξαχθούν στα ΑΕΙ την προσεχή Τετάρτη 13 Μαΐου.
Θλίψη και μοναξιά
Το ιδιαίτερο είναι πως στην παράσταση διαμαρτυρίας των φοιτητών μετείχαν και καθηγητές του ΑΠΘ. «Αισθάνομαι θλίψη και μοναξιά. Γεννήθηκα και μεγάλωσα στην Επισκοπή Νάουσας, μια αγροτική περιοχή, από γονείς με προσφυγικές καταβολές, από την Καππαδοκία και τον Πόντο. Εργάζονταν σκληρά για να βοηθήσουν τα παιδιά τους να ξεφύγουν από τα χωράφια. Μεγάλωσα σε μια γειτονιά όπου ήταν άνθρωποι του μόχθου. Και αυτό όλο ήταν ένας λόγος που με πείραξε η επίθεση που μου έγινε.
»Υπήρξαν αρκετοί άνθρωποι που σε προσωπικό επίπεδο με στήριξαν και κάποιοι, λίγοι, δημοσίως. Εγώ δεν ανήκω σε κόμμα, δεν θέλω να γίνω πολιτικός, αλλά ούτε και ήρωας. Ούτε δρόμος ούτε πλατεία. Θέλω να μπορώ να κάνω τη δουλειά μου με ήρεμο τρόπο, με τα σωστά μου και τα λάθη, όπως όλοι.
»Να δω το Αριστοτέλειο και τα ελληνικά πανεπιστήμια να δημιουργούν τις προϋποθέσεις για να γίνουν παγκόσμιος εκπαιδευτικός προορισμός και να προοδεύσουμε σε ένα περιβάλλον για το οποίο θα αισθανόμαστε υπερήφανοι», λέει ο κ. Μιχαηλίδης, καταλήγοντας: «Το πανεπιστήμιο πρέπει να ανοίγει δρόμους. Στην Ελλάδα, η κοινωνία έχει προχωρήσει μπροστά, αλλά το πανεπιστήμιο σε κάποιες νοοτροπίες έχει μείνει πίσω».
