Στους κύκλους των φίλων του, ο Τάσος Τέλλογλου είναι γνωστός και ως «δαιμόνιος ρεπόρτερ». Η προσωνυμία έχει μια δόση ακρίβειας και άλλη μία τρυφερής χαριτολογίας. Ετσι κι αλλιώς, τα πολλά λόγια για τον Τέλλογλου περιττεύουν: είναι πασίγνωστος τόσο μέσα από τις τηλεοπτικές εμφανίσεις του όσο και από τον έντυπο λόγο του.
Να πούμε απλώς εδώ ότι για πολλούς ήταν άξιον απορίας πώς όλος αυτός ο όγκος των ρεπορτάζ, δεκαετίες τώρα, δεν έγινε ποτέ κάτι περισσότερο από μια τηλεοπτική μετάδοση ή μια κυριακάτικη έκδοση. Οι φίλοι τού ζητούσαμε, εμμέσως, ένα βιβλίο.
Και να που το βιβλίο έγινε πραγματικότητα. Ο τίτλος αυτού «Πατριδογνωσία» και κυκλοφορεί στις 7 Μαΐου από τις εκδόσεις Μεταίχμιο. Προσέξτε τον υπότιτλο: «Ιστορίες ενός εμμονικού». Εχει τη σημασία του, διότι εκτός από πατριδογνωσία ο συγγραφέας δείχνει ότι διαθέτει και αυτογνωσία. Ως γνωστόν, χωρίς εμμονές ρεπορτάζ δεν κάνεις – ούτε γράφεις και βιβλίο.
Τι έχουμε εδώ λοιπόν: στιγμές της πρόσφατης ελληνικής Ιστορίας όπως τις είδε, όπως τις έζησε και όπως τις έψαξε ο συγγραφέας.
Αλλά η «Πατριδογνωσία» εκκινεί από μια τραυματική οικογενειακή ιστορία (και άκρως ελληνική), με την έρευνα του Τέλλογλου πάνω στον φόνο του συνονόματου παππού του από την ΟΠΛΑ στην Κατοχή και φτάνει έως τις ένδοξες ημέρες του ΟΠΕΚΕΠΕ. Ουσιαστικά, ο Τέλλογλου ρίχνει φως στο «πίσω» και στο «πέρα» των ρεπορτάζ, στο παρασκήνιο και στις αθέατες πτυχές ενός γεγονότος.
Ενα μικρό δείγμα από αυτές τις δύο αφηγήσεις, του 1944 και του 2026, παρουσιάζουμε σήμερα στην προδημοσίευση που ακολουθεί.
Αίμα στην οδό Γραβιάς
Τον χειμώνα του 1942, ο Τάσος Τέλλογλου είχε προειδοποιήσει τους εργαζομένους της επιχείρησης ότι, την επόμενη φορά που θα έκλεβαν πετρέλαιο, θα ενημέρωνε τους Γερμανούς.
Το Πάσχα του 1943 ο πατέρας μου έγραφε στον παππού του Γιώργο Βασιλείου, που οι Γερμανοί είχαν «επιτάξει» και τον είχαν στείλει στον Εβρο, ότι «έχουμε αρκετό ψωμί όπως και πριν», κάτι που δεν ίσχυε για το σύνολο της πόλης.
Ο Τάσος Τέλλογλου ξαναέμαθε μέσα στην Κατοχή γερμανικά. Είχε μια αλλεργία στους μεταφραστές, ειδικά όταν με το προσωπικό σχεδίαζαν κάποια διακοπή ρεύματος που θα έπληττε στρατιωτικές εγκαταστάσεις των Γερμανών. Μπορούσε να γίνει κάποιο λάθος που θα απέβαινε μοιραίο.
Προτιμούσε να κάνει τις συνεννοήσεις μόνος του για να ελέγχει την κατάσταση. «Κάντε όσα σαμποτάζ θέλετε αλλά μη βάζετε σε κίνδυνο τη ζωή σας», έλεγε στους συνεργάτες του, «στις μύτες των ποδιών σας».
Τον Γενάρη του 1944, οι εργαζόμενοι της ΚΕΤΗΘ (Ηλεκτρική Εταιρεία) έκλεψαν τις εισπράξεις των τραμ, ανήκαν και αυτά στην Ηλεκτρική Εταιρεία, και ο Τέλλογλου ειδοποίησε τους Γερμανούς. Οι εισπράξεις βρέθηκαν, κανείς δεν έπαθε κάτι, αλλά ο Τέλλογλου μπήκε στη λίστα. Λίστα προγραφών. Μία προσπάθεια να δολοφονηθεί με μια αξίνα αποτράπηκε από έναν μανάβη.
Πέρασαν λίγοι μήνες. Λίγες μέρες πριν φύγει ο γερμανικός στρατός από τη Θεσσαλονίκη, την Τρίτη 29 Αυγούστου 1944, δύο άτομα από την ΟΠΛΑ τού «την έστησαν» έξω από το σπίτι του στην οδό Γραβιάς 50, στην ανατολική Θεσσαλονίκη.
Ο λογοτέχνης Νίκος Μπακόλας, που έμενε στη σοφίτα απέναντι από τη μονοκατοικία του παππού μου, ως πρωτοετής φοιτητής, είδε τα πάντα με λεπτομέρειες. Μου τις αφηγήθηκε ένα βράδυ στη Θεσσαλονίκη.
Η δολοφονία του παππού – Η μεγάλη του κόρη, η Νίτσα, που είχε είκοσι μήνες διαφορά από τον πατέρα μου, καθάριζε με στάχτη τα ρούχα στο σπίτι όταν άκουσε το πολυβόλο. «Ποιος δύστυχος πεθαίνει αυτή την ώρα, σκέφτηκα. Και ο δύστυχος ήταν ο πατέρας μου», μου είπε εξήντα χρόνια μετά τη δολοφονία.
Ετσι κατάλαβα πώς πέρασε στην αιωνιότητα, στη Μεγάλη Πλατεία του, το πρωινό της 29ης Αυγούστου 1944:
«…Και δε θα ‘μενε καμιά αμφιβολία, γιατί ακούστηκαν σε λίγο οιμωγές, μια φωνή που έλεγε “σκοτώσανε τον Βέρογλου”, δε φαινότανε αν ήταν γυναικεία, από άντρα ή παιδί, τότε βγήκε η Αμαλία αλαφιασμένη, σαν να την είχαν σπρώξει μέσα από το σπίτι έξω προς το δρόμο, που τον ένιωθες ότι τον τρέχανε οι γείτονες, τις φωνές τους, τις πατημασιές τους, και τους ακολούθησε η Αντιγόνη, όπου άκουγε τα κλάματα να πλησιάζουν, να τους οδηγούν, να τους τραβούνε· και σαν πήρανε τον άλλο δρόμο, πρέπει να ‘ταν η Γραβιάς, είδανε ότι μαλλιοτραβιόνταν οι γυναίκες και θρηνούσανε, που ‘ταν όλες τους γειτόνισσες, και στην άκρη απ’ το πεζοδρόμιο ο άντρας με τα άσπρα, ξαπλωμένος άγαρμπα ανάσκελα, το κοστούμι του πνιγμένο μες στο αίμα, το κεφάλι του γερμένο άβολα, λες και είχε σπάσει ο λαιμός, και τα μάτια να κοιτάζουνε σ’ ένα σημείο ακαθόριστο, θα ‘λεγες στην πόρτα του αντικρινού σπιτιού… και μία στιγμή που είπε κάποια “η Υβόνη” και αψήλωσε ο θρήνος, μετατράπηκε σε πανικό, τότε αποσπάστηκε η Αντιγόνη απ’ την αγκαλιά της μάνας της και είδε να ‘ρχεται αλλοπαρμένη, μια γυναίκα που την έβλεπε στη γειτονιά και που την ήξερε, ήταν μια αρχόντισσα λιγνή και ακατάδεχτη, τώρα έτρεχε με την μεταξωτή της πενιουάρ, σχεδόν αχτένιστη, με το βλέμμα σαν να τους ρωτούσε όλους· και σαν έπεσε στον σκοτωμένο έμεινε εκεί σαν κεραυνόπληχτη, ασάλευτη, μα την τράβηξαν οι άλλες κι ήταν πια τα αίματα σε κόρφους και σε χέρια, έτσι που πιάνανε η μια την άλλη και κολλούσαν το κακό…».
Η Υβόνη ήταν η γιαγιά μου Σιμόνη (Σιμόν), γεννημένη στην Ανζέ τη Γαλλίας και ο Βέρογλου ο Τάσος Τέλλογλου, ο άνδρας της, πρόσφυγας από τη Σμύρνη, που πρόλαβε τη Μικρασιατική Καταστροφή και σπούδασε για να δουλέψει σε όλη του τη μικρή ζωή στην αρχή για τους Βέλγους και στη συνέχεια για το κράτος στην Ηλεκτρική Εταιρεία Θεσσαλονίκης. «Α. Τέλλογλου, διευθυντής Ηλεκτροφωτισμού και Τροχιοδρόμων» έγραφε στην κάρτα του.
Κάθε πρωί τον παραλάμβαναν οι συνάδελφοί του και τον συνόδευαν έως το λεωφορείο που έπαιρνε για το κέντρο της πόλης. Εκείνο το πρωί είχαν αργήσει και είχε γίνει νευρικός. Η μεγάλη του κόρη, η Νίτσα, που είχε είκοσι μήνες διαφορά από τον πατέρα μου, καθάριζε με στάχτη τα ρούχα στο σπίτι όταν άκουσε το πολυβόλο.
«Ποιος δύστυχος πεθαίνει αυτή την ώρα, σκέφτηκα. Και ο δύστυχος ήταν ο πατέρας μου», μου είπε εξήντα χρόνια μετά τη δολοφονία.
Διαμάντω, το κορίτσι από τη Βεγόρα
… Το 2021 η Διαμάντω Κρητικού, ως πρόεδρος του Αγροτικού Συλλόγου Αμυνταίου, έστειλε επιστολή στον υπουργό Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων. Αφορμή ήταν μία εγκύκλιος που είχε υπογράψει ο πρόεδρος του ΟΠΕΚΕΠΕ Δημήτρης Μελάς και αφορούσε την επιστροφή στον ΟΠΕΚΕΠΕ των χρημάτων που έλαβαν ορισμένοι από το εθνικό απόθεμα το 2020. Η Κρητικού επαινούσε την πρωτοβουλία για τη θέσπιση της ρήτρας για επιστροφή των χρημάτων.
Η εξαφάνιση του προέδρου – Ο Μελάς, που η Κρητικού είχε υποστηρίξει ως υποψήφιο ευρωβουλευτή μαζί με τον Γιαννιτσόπουλο, απάντησε στις πρώτες τηλεφωνικές κλήσεις της για τις περιπτώσεις καραμπινάτων παρανομιών, αλλά όταν άρχισαν οι εκδικητικοί έλεγχοι του μηχανισμού… χάθηκε. Και δεν ήταν ο μόνος.
«Κύριε Υπουργέ –έγραφε– η απόφαση είναι σε σωστή κατεύθυνση, αλλά λύνει ένα μέρος του προβλήματος, και των δικαιωμάτων που έχουν αρπάξει από τους αγρότες και τους κτηνοτρόφους επιτήδειοι υπάλληλοι και ιδιοκτήτες των ΚΥΔ (Κέντρα Υποδοχής Δηλώσεων για τις ευρωπαϊκές πληρωμές), με συγγενικά τους πρόσωπα ως δικαιούχους αγροτικών επιδοτήσεων. Ενα πολύ μεγάλο κομμάτι αγροτικών επιδοτήσεων βρίσκεται στα χέρια αυτών των επιτηδείων, και αναφέρομαι σε δικαιώματα που έχουν λάβει από το 2018 και ενεργοποιήθηκαν μέχρι και το 2019, με δημόσιες χορτολιβαδικές εκτάσεις, οι οποίες δηλώθηκαν σε καλή γεωργική κατάσταση και βοσκοτόπους χωρίς ζωικό κεφάλαιο. Μια δεύτερη κατηγορία επιτηδείων είναι και αυτοί που έλαβαν τις επιδοτήσεις για το 2018 και το 2019, και ενεργοποίησαν τα δικαιώματά τους και το 2020 και το 2021, και με την τελευταία απόφαση δεν επιστρέφουν στον ΟΠΕΚΕΠΕ τα χρήματα.
Κύριε Υπουργέ, όλες αυτές οι δηλώσεις καλλιέργειας των επιτηδείων, που δεν έχουν καμία σχέση με το αγροτικό επάγγελμα και την ελληνική ύπαιθρο, έγιναν από συγκεκριμένα Κέντρα Υποδοχής Δηλώσεων (ΚΥΔ), που λειτούργησαν εις βάρος των αγροτών και των κτηνοτρόφων αλλά και των υπόλοιπων ΚΥΔ, με αθέμιτο ανταγωνισμό. Είναι απολύτως αναγκαίο, για την επόμενη χρονιά, να ξεκαθαρίσουν και οι απατεωνιές και οι απατεώνες, και να μη σπαταλούνται πολύτιμοι πόροι των αγροτών και των κτηνοτρόφων».
Η διοίκηση του ΟΠΕΚΕΠΕ επί καθηγητή Γρηγόρη Βάρρα, προκατόχου του Μελά, είχε αποφασίσει και επιβάλει με εγκύκλιο να ζητείται από τους αιτούμενους επιδότηση όχι μόνο το Ε9, αλλά και ισχυροί τίτλοι (κληρονομητήριο, συμβόλαιο), κάτι που τροποποιήθηκε επί διοίκησης Φάνη Παππά –που ακολούθησε τον Βάρρα το 2021 με νέα εγκύκλιο, σύμφωνα με την οποία οι επιδοτούμενοι μπορούσαν πλέον να φέρουν είτε ισχυρούς τίτλους είτε δήλωση στην εφορία– οπότε προτιμούσαν το δεύτερο.
Τον Φεβρουάριο του 2021 ο πρόεδρος του ΟΠΕΚΕΠΕ Φάνης Παππάς (που αργότερα έγινε βουλευτής της Ν.Δ.) παραιτήθηκε και τη θέση του πήρε ο Δημήτρης Μελάς. Τότε η Κρητικού τού έστειλε μία επιστολή που έλεγε μεταξύ άλλων:
«Τα τελευταία τρία χρόνια κατασπαταλήθηκαν και χάθηκαν πολύτιμοι πόροι των αγροτών, και πήγαν στις τσέπες ανθρώπων που εκμεταλλεύτηκαν το άνοιγμα του συστήματος των Δηλώσεων Καλλιέργειας και τα πάρα πολλά ΚΥΔ. Από έναν απλό έλεγχο, που μπορείτε να κάνετε, θα διαπιστώσετε ότι πήραν άδεια αρκετά ΚΥΔ, τα οποία κατέθεσαν από 5 έως 25 Δηλώσεις Καλλιέργειας, όλες καινούργιες για πρώτη φορά, όλες αιτούνταν χρήματα από το εθνικό απόθεμα και όλες έχουν δηλωμένα μεγάλα τεμάχια που ανήκουν στο Ελληνικό Δημόσιο, και που είναι βοσκότοποι και θα έπρεπε να δίνονται σε κανονικούς κτηνοτρόφους. Επίσης, θα διαπιστώσετε πολύ εύκολα ότι είναι συγγενείς μεταξύ τους και επίσης θα διαπιστώσετε ότι κανένας δεν ασκεί αγροτικό ή κτηνοτροφικό επάγγελμα. Οι περισσότεροι δικαιούχοι είναι ιδιοκτήτες ΚΥΔ, υπάλληλοι ΚΥΔ, πρώην υπάλληλοι ΚΥΔ και συνταξιούχοι».
Συνολικά 34 παραγωγοί από την περιοχή της Κρητικού πήραν παράνομα επιδοτήσεις δηλώνοντας γη στη Βόρεια Μακεδονία. Πολλοί επέστρεψαν τις επιδοτήσεις ή, για να μην μπουν στο ραντάρ των ελέγχων, δεν ξαναέκαναν δήλωση. Ο Μελάς, που η Κρητικού είχε υποστηρίξει ως υποψήφιο ευρωβουλευτή μαζί με τον Γιαννιτσόπουλο, απάντησε στις πρώτες τηλεφωνικές κλήσεις της για τις περιπτώσεις καραμπινάτων παρανομιών, αλλά όταν άρχισαν οι εκδικητικοί έλεγχοι του μηχανισμού… χάθηκε. Και δεν ήταν ο μόνος. Στο τέλος οι άνθρωποι της Βεγόρας έμειναν μεταξύ τους, ανεξάρτητα σε ποιο κόμμα ανήκουν.
