Κάθε χρόνο καταλήγουν στον «κάλαθο των αχρήστων» και από εκεί στις χωματερές πάνω από 2 εκατ. τόνοι τροφίμων ή 201 κιλά ανά άτομο. Το κόστος μόνο των απορριμμάτων τροφίμων για κάθε νοικοκυριό από τα δημοτικά τέλη που πληρώνει για την αποκομιδή των απορριμμάτων υπολογίζεται σε 1.000 ευρώ ετησίως, κάτι παραπάνω από τον σημερινό κατώτατο μισθό. Την ίδια ώρα, πάνω από ένας στους 10 κατοίκους της χώρας βιώνει την επισιτιστική ανασφάλεια, αδυνατεί δηλαδή να περιλαμβάνει στη διατροφή του κάθε δεύτερη ημέρα κρέας, κοτόπουλο, ψάρι ή άλλο ισοδύναμο, ενώ στο τμήμα της κοινωνίας που ζει κάτω από το όριο της φτώχειας η αναλογία αυτή είναι πολύ μεγαλύτερη, πάνω από ένας στους τρεις.
Ακόμη και αν τα παραπάνω ποσοστά είναι πολύ χαμηλότερα σε σύγκριση με τα χρόνια των μνημονίων, τότε που οι εικόνες των ανθρώπων στα συσσίτια και στα κοινωνικά παντοπωλεία ήταν δυστυχώς στην ημερήσια διάταξη, η Ελλάδα παραμένει σε ανησυχητικά υψηλή θέση, στην 5η μεταξύ των χωρών-μελών της Ε.Ε. αναφορικά με την επισιτιστική ανασφάλεια και όσον αφορά την άλλη όψη του νομίσματος, τη σπατάλη τροφίμων, 3η στην Ε.Ε.
Πού οφείλεται αυτή η μεγάλη αντίφαση; Στη διατήρηση των χαμηλών εισοδημάτων για μεγάλο μέρος του πληθυσμού, ακόμη και αν έχουν περάσει οκτώ χρόνια από την έξοδο από τα μνημόνια, και στη ραγδαία αύξηση του κόστους διαβίωσης, ειδικά από το 2022 κι έπειτα. Υπάρχει και μία ακόμη παράμετρος. Oπως ανέφερε χθες ο Δημήτρης Νέντας, γενικός διευθυντής της Τράπεζας Τροφίμων, παρουσιάζοντας την έρευνα «Η επισιτιστική ανασφάλεια στον γενικό πληθυσμό στην Ελλάδα», στο πλαίσιο της εκδήλωσης «Επισιτιστική κρίση και ανασφάλεια: από την έρευνα στην πράξη», που διοργάνωσαν η Τράπεζα Τροφίμων και το HIGGS στο Stelios Foundation Conference Hall: «Ο κοινωνικός αποκλεισμός, ο διαγενεακός χαρακτήρας της φτώχειας διαιωνίζουν το πρόβλημα και ανατροφοδοτούνται από αυτό, με τα άτομα να απομονώνονται, αδυνατώντας να ξεφύγουν από αυτή την κατάσταση».
Από την άλλη, αν και η Ελλάδα έχει μεταφέρει από το 2021 την κοινοτική οδηγία-πλαίσιο για τη διαχείριση των αποβλήτων, έχει καταρτίσει σχέδια για τη μείωση της απώλειας και σπατάλης τροφίμων, την αύξηση των δωρεών τροφίμων και την προώθηση προς μια κυκλική οικονομία, «έχει μείνει πίσω στην εφαρμογή πολλών από τις προσπάθειες που διατυπώνονται», επισημαίνεται στη μελέτη για τη νομοθεσία και την πολιτική περί δωρεών τροφίμων, μελέτη που έγινε από την Κλινική Δικαίου και Πολιτικής Τροφίμων της Νομικής Σχολής του Χάρβαρντ (Harvard Law School Food Law and Policy Clinic – FLPC), το Παγκόσμιο Δίκτυο Τραπεζών Τροφίμων (The Global FoodBanking Network – GFN), σε συνεργασία με την Ευρωπαϊκή Ομοσπονδία Τραπεζών Τροφίμων (European Food Banks Federation – FEBA). Η μελέτη που παρουσιάστηκε στη χθεσινή εκδήλωση εντάσσεται στην πρωτοβουλία «Παγκόσμιος Aτλας Πολιτικής για τη Δωρεά Τροφίμων» (Global Food Donation Policy Atlas).
Κατ’ αρχάς, σύμφωνα με τη μελέτη, τόσο το Εθνικό Σχέδιο Διαχείρισης Αποβλήτων (ΕΣΔΑ) όσο και το Εθνικό Πρόγραμμα Πρόληψης Αποβλήτων (ΕΠΠΑ) στερούνται μετρήσιμων στόχων και χρονοδιαγραμμάτων για την επίτευξη των προτεραιοτήτων της πολιτικής της Ελλάδας για τα απόβλητα τροφίμων, χωρίς δεσμευτικούς στόχους για τους διάφορους τομείς που πρέπει να επιτευχθούν έως το 2030. Σύμφωνα με τον γενικό γραμματέα Διαχείρισης Αποβλήτων Μανώλη Γραφάκο, έχει δημιουργηθεί ένα δίκτυο συζήτησης με την αγορά, κυρίως με τις αλυσίδες σούπερ μάρκετ, με τους άξονες μέτρων να περιλαμβάνουν και τη δωρεά τροφίμων, ενώ τόνισε ότι θα ξεκινήσει από το κανάλι του HORECA η εφαρμογή του προγράμματος «Πληρώνω όσο πετώ», κάτι που αναμένεται να λειτουργήσει αποτρεπτικά στη σπατάλη τροφίμων.
Η μελέτη συστήνει τη θέσπιση απαίτησης από συγκεκριμένες κατηγορίες επιχειρήσεων να δωρίζουν πλεονάζοντα τρόφιμα, ασφαλή προς κατανάλωση. Στη Γαλλία, για παράδειγμα, τα σούπερ μάρκετ άνω των 400 τ.μ., οι αγροτοδιατροφικές βιομηχανίες με ετήσιο τζίρο πάνω από 50 εκατ. ευρώ και οι μεγάλες αλυσίδες εστίασης υποχρεούνται να συνάπτουν συμφωνίες με σχετικές φιλανθρωπικές οργανώσεις.
Οι φορολογικές εκπτώσεις
Σύμφωνα με τη μελέτη, ο Κώδικας Φορολογίας Εισοδήματος της Ελλάδας περιορίζει τις φορολογικές εκπτώσεις για δωρεές τροφίμων σε φυσικά πρόσωπα, αποκλείοντας τις επιχειρήσεις από τη διεκδίκηση αυτών των εκπτώσεων, αν και οι εταιρείες, συμπεριλαμβανομένων των αλυσίδων σούπερ μάρκετ, είναι αυτές που μπορούν να δωρίσουν σημαντικά περισσότερα τρόφιμα σε σύγκριση με τους ιδιώτες.
