H Λέσβος είναι ένα νησί που δεν ζει από τον τουρισμό. Ζει, σε μεγάλο βαθμό, από την κτηνοτροφία. Εκτός από τις 3.500 κτηνοτροφικές μονάδες (κυρίως αιγοπρόβατα), ένα ολόκληρο δίκτυο υποστηρικτικών υπηρεσιών, τυροκομικές επιχειρήσεις που έχουν σημαντική εξαγωγική δραστηριότητα, παραληπτήρια γάλακτος, μονάδες παραγωγής ζωοτροφών, σύγχρονα σφαγεία, φορτηγά ψυγεία, καταστήματα πώλησης συνθέτουν την παραγωγική βάση του νησιού και στηρίζουν την οικονομία και την τοπική κοινωνία.
Στις 16 Μαρτίου 2026, οπότε το πρώτο κρούσμα αφθώδους πυρετού εντοπίστηκε στο νησί, η κτηνοτροφική παραγωγή βρισκόταν στη μέγιστη απόδοσή της. Περίπου 70.000 αρνιά και κατσίκια είχαν συγκεντρωθεί σε πολλά σημεία από ζωέμπορους ενόψει του Πάσχα και η παραγωγή γάλακτος ήταν στα υψηλότερα επίπεδα λόγω εποχής. Σήμερα, 40 μέρες μετά, εκατοντάδες άνθρωποι έχουν χάσει τις δουλειές τους, ενώ συνεχίζει να ισχύει η απαγόρευση εξαγωγών τυροκομικών προϊόντων εκτός νησιού.
Τα αυστηρά μέτρα που προβλέπονται σε απανωτές εγκυκλίους του υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης χάνονται στη μετάφραση μέχρι να φτάσουν στους τελικούς αποδέκτες. Το πολιτικό προσωπικό της Περιφέρειας αναλώνεται σε διαγγέλματα και δηλώσεις συμπαράστασης. Επιπλέον, οι κτηνοτρόφοι νιώθουν ότι χάνουν το βιος τους στο όνομα ενός αόρατου εχθρού, αφού τα ζώα, ακόμη και όταν είναι θετικά, δεν έχουν συμπτώματα.
Θεωρίες συνωμοσίας
Κάπως έτσι τα αυστηρά μέτρα που έχουν επιβληθεί δεν βρίσκουν εφαρμογή στην πράξη και η εξάπλωση της ασθένειας δεν έχει αναχαιτιστεί. Η «Κ» βρέθηκε στο νησί όπου οι ιστορίες τρέλας και συνωμοσίας συναγωνίζονται στη διασπορά τον ιό του αφθώδους πυρετού.
«Είχα δύο δουλειές και τώρα δεν έχω καμία», λέει ο Χαράλαμπος Δερεδίνης, κτηνοτρόφος, ζωέμπορος και αντιδήμαρχος στον Δήμο Δυτικής Λέσβου. «Η θέση μου στον δήμο είναι άμισθη», διευκρινίζει.
Συναντηθήκαμε στις εγκαταστάσεις του βιομηχανικού σφαγείου Σελάχας, το οποίο εξαγόρασε αντί περίπου 5 εκατ. ευρώ η εταιρεία «Σφαγεία Λέσβου Κασσίδης Α.Ε.». Η μονάδα, υπό τις νέες συνθήκες, είχε ξεκινήσει να λειτουργεί λίγους μήνες πριν από την κρίση του αφθώδους. Σήμερα είναι κλειστή λόγω των μέτρων και της απαγόρευσης των σφαγών που έχουν επιβληθεί στο νησί.
«Μας έχουν βγάλει την πρίζα», λέει ο αντιδήμαρχος. Από τύχη βρέθηκε το πρώτο κρούσμα, διηγείται. «Είχε πάει ένας ιδιώτης κτηνίατρος να ξεγεννήσει ένα ζώο και πρόσεξε συμπτώματα σε ένα άλλο. Εκανε εξέταση και βγήκε θετικό».
Οταν αποφασίστηκε η θανάτωση των ζώων της συγκεκριμένης μονάδας στα μέσα Μαρτίου, η εντολή της κτηνιατρικής υπηρεσίας ήταν να ανοιχτεί ένας λάκκος δίπλα στη μονάδα και να θαφτούν τα ζώα. «Οπως όπως τα πέταξαν μέσα. Τώρα λένε ότι πρέπει να πάνε να ρίξουν πάλι χώμα», συμπληρώνει.
Και τώρα καύση
Λίγο πιο πέρα ο διευθυντής του σφαγείου Φώτης Γιαννάκης μιλάει έντονα στο τηλέφωνο. Σε λίγες ώρες ο κλίβανος του σφαγείου θα λειτουργήσει και πάλι έπειτα από δύο μήνες. Εξι εβδομάδες μετά την αρχή της κρίσης του αφθώδους πυρετού και αφού περίπου 10.000 ζώα παραχώθηκαν σε λάκκους στην περιοχή που εντοπίζονται τα περισσότερα κρούσματα, αποφασίστηκε η καύση των ζώων που θανατώνονται. Η μονάδα του βιομηχανικού σφαγείου έχει αναλάβει το έργο.
Μοιάζει λογική επιλογή, αλλά ο σχεδιασμός έχει δυσκολίες. Κυρίως γιατί πολλοί παραγωγοί δεν δέχονται να θανατωθεί το κοπάδι τους, ακόμη κι αν οι εξετάσεις βγουν θετικές. «Τα ζώα είναι εντάξει, παράγουν γάλα. Γιατί να τα σκοτώσουμε;», αναρωτιούνται. Δυστυχώς, ο αφθώδης δεν έχει συμπτώματα στα αμνοερίφια. Αυτό είναι και το έδαφος όπου έχει φυτρώσει μια από τις πολλές θεωρίες γύρω από την ασθένεια που κυκλοφορεί στο νησί.
Ο ιός, λένε, υπάρχει εδώ και μήνες. Ηρθε από την Τουρκία μέσω των υλικών κατασκευής που έφτασαν για να γίνει το φράγμα του ποταμού Τσικνιά. Αλλά δεν είχε εντοπιστεί.
Από στόμα σε στόμα στην ιστορία προστίθενται καινούργιες εκδοχές. Μια πολύ διαδεδομένη στο νησί είναι ότι «κάποιος» αποφάσισε να βγάλει την παραγωγή της Λέσβου από την αγορά ώστε να υπάρξει έλλειψη και να ευνοηθούν οι Κρητικοί, που έχουν πληγεί λόγω του σκανδάλου του ΟΠΕΚΕΠΕ. Καθόλου τυχαίο που όλα έγιναν παραμονές Πάσχα, σημειώνουν όσοι αναπαράγουν τη φήμη σχεδόν ως δεδομένο.
Πίσω στο σφαγείο, ο Φώτης Γιαννάκης είναι κάθετος: «Εχω δηλώσει στην κτηνιατρική υπηρεσία ότι αν δεν είναι στη μονάδα που πρέπει να γίνει η σφαγή ο παραγωγός παρών και δεν μου δώσει την άδεια να μπω μέσα, δεν ανακατεύομαι. Είμαι εκπρόσωπος ιδιωτικής επιχείρησης, δεν μπορώ ξαφνικά να μπω μέσα και να σφάξω τα ζώα του άλλου».
Στο πίσω μέρος του σφαγείου υπάρχει στάβλος για τα ζώα που έρχονται στη μονάδα πριν από την επεξεργασία. Λίγο πριν από το Πάσχα ο κ. Γιαννάκης είχε καταφέρει κάτι που τότε θεωρούσε μεγάλη επιτυχία για την επιχείρηση και το οποίο θα έφερνε σημαντικό κέρδος. «Μάζεψα περίπου 3.000 ζώα από 113 παραγωγούς σε όλο το νησί. Τελικά επιβλήθηκε η απαγόρευση σφαγών και μου έμειναν τα ζώα. Το βάρος τους έχει φτάσει στα 40 κιλά, πλέον δεν είναι εμπορεύσιμα, δεν χωράνε στον στάβλο και η διατροφή τους κοστίζει», περιγράφει.
Χωρίς ενημέρωση
Οι δύο άνδρες μού εξηγούν ότι όλα αποφασίζονταν και αποφασίζονται χωρίς να υπάρχει καμία πρόνοια και καμία ενημέρωση. Η Περιφέρεια έκανε μια ανάρτηση για τον αφθώδη πυρετό στο Facebook και έβαλε κάτι αφίσες στο λιμάνι, αλλά χιλιάδες άνθρωποι στη Λέσβο χρειάζεται καθημερινά να αντιμετωπίζουν δυσκολίες και να επινοούν λύσεις χωρίς στήριξη.
Από τη Μεγάλη Τετάρτη τα μεγάλα τυροκομεία του νησιού (έξι είναι οι μεγάλες και μεσαίες μονάδες αλλά υπάρχουν και περίπου δέκα ακόμη μικρότερα) σταμάτησαν να παραλαμβάνουν γάλα από τους παραγωγούς, σε μια προσπάθεια να αποσυμφορήσουν τις εγκαταστάσεις τους, αλλά και για να πιέσουν το υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης να επιτρέψει τη διακίνηση γαλακτοκομικών προϊόντων που έχουν παραχθεί από τις αρχές του χρόνου και βρίσκονται στα ψυγεία των εταιρειών.
«Κανένας δεν σκέφτηκε τι θα γίνει με το γάλα. Στην αρχή είπαν στους παραγωγούς να το βράζουν και μετά να το πετάνε», λέει ο κ. Γιαννάκης. Με απόφαση της Αποκεντρωμένης Διοίκησης φτιάχτηκε ένας χώρος απόθεσης κοντά στον ΧΥΤΑ του νησιού. Κανένας στο νησί δεν λέει πού ακριβώς βρίσκεται, αλλά κυκλοφορούν βίντεο. Λίγες ημέρες μετά, η δασική υπηρεσία έκανε ασφαλιστικά μέτρα και έτσι ο χώρος σταμάτησε να χρησιμοποιείται.
Το παρασκευαστήριο ζωοτροφών «Αγροζωή Α.Ε.» διαθέτει παραληπτήριο γάλακτος, το οποίο συνέχισε να λειτουργεί και να παραλαμβάνει ποσότητες. Το μοντέλο πριν από τον αφθώδη ήταν να δίνουν οι παραγωγοί το γάλα και να λαμβάνουν ζωοτροφές και χρήματα ανάλογα την ποσότητα. Ο ιδιοκτήτης της επιχείρησης, Χρήστος Κουλουδής, αποφάσισε να συνεχίσει να παραλαμβάνει γάλα για να μην αφήσει τους παραγωγούς ξαφνικά στο κενό. «Την οικονομική δύναμη της μονάδας μου την έχω χάρη στους παραγωγούς της Λέσβου», επισημαίνει ο κ. Κουλουδής. Οταν οι παραγωγοί παραδίδουν το γάλα υπογράφουν υπεύθυνη δήλωση ότι δεν θα λάβουν χρήματα αν δεν δοθεί στήριξη από το κράτος. Προχθές Παρασκευή τα τυροκομεία ξεκίνησαν και πάλι τις παραλαβές. Για τα χρήματα; Το μέλλον θα δείξει.
Η δέσμευση από το υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης ότι θα επιτραπεί η διακίνηση των γαλακτοκομικών προϊόντων το επόμενο χρονικό διάστημα αναπτέρωσε το ηθικό των ανθρώπων στη Λέσβο προς στιγμήν. Αλλά όσο εντοπίζονται νέα κρούσματα η προοπτική απομακρύνεται.
Το πανηγύρι
Τα ίδια τα προϊόντα δεν φέρουν τον ιό, αλλά απαγορεύεται η εξαγωγή «για να μην υπάρξουν μεγάλες μετακινήσεις που θα φέρουν εξάπλωση, αφού ο ιός είναι εξαιρετικά μεταδοτικός», σύμφωνα με τις κτηνιατρικές υπηρεσίες. Πάντως, από χθες χιλιάδες προσκυνητές από όλη τη Λέσβο αλλά και την υπόλοιπη Ελλάδα θα βρεθούν στο Μανταμάδο, για το τριήμερο πανηγύρι του Ταξιάρχη.
Πρόκειται για την περιοχή όπου κυρίως έχουν εντοπιστεί κρούσματα, υπάρχουν πολλά θαμμένα ζώα και τυπικά βρίσκεται υπό επιτήρηση. Η μόνη αλλαγή φέτος είναι ότι το φαγητό στο πανηγύρι δεν θα περιλαμβάνει κρέας.
