Στις 22 Απριλίου του 2022 άνοιξε για πρώτη φορά στην Ελλάδα ένας χώρος όπου οι χρήστες του κέντρου της Αθήνας θα μπορούσαν να κάνουν, με ασφάλεια και υπό την εποπτεία εξειδικευμένου προσωπικού, χρήση ναρκωτικών. Τέσσερα χρόνια μετά, 2.818 άτομα που κάνουν χρήση έχουν χρησιμοποιήσει τις υποδομές του σταθερού Χώρου Εποπτευόμενης Χρήσης (ΧΕΧ) και 772 σώθηκαν από υπερδοσολογία. Ο σταθερός ΧΕΧ είναι μια δομή άμεσης πρόσβασης και μείωσης της δράσης και λειτουργεί υπό την εποπτεία του Εθνικού Οργανισμού Πρόληψης και Αντιμετώπισης Εξαρτήσεων (ΕΟΠΑΕ).
Οι ΧΕΧ αποτελούν διεθνώς μια αναγνωρισμένη βέλτιστη πρακτική μείωσης της βλάβης. Εντός των χώρων αυτών, η χρήση ναρκωτικών ουσιών πραγματοποιείται με αποστειρωμένα εργαλεία και με την εποπτεία προσωπικού, το οποίο μπορεί να παρέμβει άμεσα σε περίπτωση υπερδοσολογίας. Σημειώνεται ότι ο χρήστης φέρνει τη δική του ουσία για χρήση στον ΧΕΧ. Επιπλέον, οι δομές αυτές είναι γέφυρα μεταξύ της περιθωριοποιημένης ομάδας των χρηστών και των υπηρεσιών υγείας. Και είναι το πρώτο σκαλί για τους χρήστες ώστε να ενταχθούν σε προγράμματα θεραπείας.
Το 2025 υπολογίζεται ότι περισσότεροι από 140 σταθεροί χώροι εποπτευόμενης χρήσης λειτουργούσαν σε 14 ευρωπαϊκές χώρες, στην Αυστραλία, στον Καναδά, στο Μεξικό και στις ΗΠΑ. Διεθνείς μελέτες έχουν δείξει ότι οι ΧΕΧ μειώνουν σημαντικά τη χρήση ναρκωτικών σε δημόσιους χώρους, αντιμετωπίζουν το φαινόμενο των πεταμένων σε ακατάλληλα μέρη χρησιμοποιημένων συριγγών και βελτιώνουν την πρόσβαση σε υπηρεσίες υγείας και κοινωνικές υπηρεσίες για άτομα που κάνουν χρήση ναρκωτικών. Είναι σημαντικό ότι δεν υπήρξαν ενδείξεις αυξημένης εγκληματικότητας που σχετίζεται με τα ναρκωτικά σε περιοχές με ΧΕΧ. Παράλληλα, οικονομικές αναλύσεις κατέδειξαν ότι αυτοί οι ΧΕΧ μπορούν να αποτελούν αποδοτικές παρεμβάσεις, ιδίως στην πρόληψη της μετάδοσης του ιού HIV και της ηπατίτιδας C.
Στην Ελλάδα ψηφίστηκε νόμος για τους ΧΕΧ το 2020 και η υπουργική απόφαση με τους όρους και τις προϋποθέσεις για τη δημιουργία τους το 2021. Ο ΧΕΧ στο κέντρο της Αθήνας υποστηρίχθηκε πλήρως από την πολιτεία και συγκεκριμένα από την τότε Πρόεδρο της Δημοκρατίας, ενώ ο Κυριάκος Μητσοτάκης ήταν ο πρώτος πρωθυπουργός πανευρωπαϊκά που επισκέφθηκε ΧΕΧ.
Εντός των ελεγχόμενων χώρων, η χρήση ναρκωτικών ουσιών πραγματοποιείται με αποστειρωμένα εργαλεία και με την εποπτεία προσωπικού.
Ο ΧΕΧ «STEKI 46» μένει ανοιχτός από Δευτέρα έως Κυριακή από τις 8 π.μ. έως τις 10 μ.μ. και περιλαμβάνει 12 ειδικά διαμορφωμένες θέσεις για ενέσιμη ή/και εισπνεόμενη χρήση, χώρους για την παραμονή των ωφελουμένων, ιατρείο για την παροχή πρωτοβάθμιας φροντίδας υγείας και χώρο για την παροχή συμβουλευτικής / ψυχολογικής υποστήριξης και τη διασύνδεση με θεραπευτικό πρόγραμμα.
Τα στοιχεία της τελευταίας τετραετίας επιβεβαιώνουν τον αντίκτυπό του: 2.818 χρήστες και 134.513 επισκέψεις για χρήση ναρκωτικών που, εάν δεν λειτουργούσε η συγκεκριμένη δομή, θα γινόταν στους δρόμους του κέντρου. Βλέποντας τα οφέλη της λειτουργίας του στην Αθήνα, ο ΕΟΠΑΕ προχώρησε στη δημιουργία του πρώτου κινητού ΧΕΧ στη Θεσσαλονίκη, ο οποίος μέσα στο 2025 έχει δεχθεί 17.156 επισκέψεις από 1.033 χρήστες, ενώ συνέβαλε στο να σωθούν 57 ζωές από υπερδοσολογία. Σύμφωνα με τον ΕΟΠΑΕ, στο άμεσο μέλλον σχεδιάζεται η ενίσχυση της μείωσης της βλάβης με την ανάπτυξη τριών νέων κινητών ΧΕΧ στην Αττική και τη διερεύνηση δυνατότητας επέκτασης αυτής της παρέμβασης σε άλλες πόλεις της χώρας.
«Πρωτοπόρος πρακτική»
Σχολιάζοντας τα πεπραγμένα του ΧΕΧ στην Αθήνα, ο πρόεδρος του ΕΟΠΑΕ, εθνικός συντονιστής για την αντιμετώπιση των εξαρτήσεων, Αθανάσιος Θεοχάρης, επισημαίνει ότι «τα τέσσερα αυτά χρόνια αποδεικνύουν ότι η επένδυση στη μείωση της βλάβης σώζει ζωές και ανοίγει δρόμους προς τη θεραπεία. Συνεχίζουμε φροντίζοντας τον εξαρτημένο συνάνθρωπό μας, με γνώμονα την επιστημονική τεκμηρίωση και τον σεβασμό στον άνθρωπο». Και προσθέτει: «Ο σταθερός Χώρος Εποπτευόμενης Χρήσης στην Αθήνα δεν αποτελεί απλώς μια πρωτοπόρο πρακτική μείωσης της βλάβης, αλλά μια απόδειξη ότι οι πολιτικές δημόσιας υγείας μπορούν να είναι ταυτόχρονα αποτελεσματικές και συμπεριληπτικές».
Οι αριθμοί
2.818 χρήστες έχουν χρησιμοποιήσει τις υποδομές του Χώρου Εποπτευόμενης Χρήσης στην Αθήνα τα τελευταία τέσσερα χρόνια.
134.513 επισκέψεις για εποπτευόμενη χρήση ναρκωτικών ουσιών έχουν πραγματοποιηθεί συνολικά.
88.000 σύριγγες και προφυλακτικά έχουν διανεμηθεί σε πολίτες που απευθύνθηκαν στη δομή.
772 ζωές σώθηκαν από υπερδοσολογία. Σε 299 περιστατικά χορηγήθηκε ναλοξόνη και 473 αντιμετωπίστηκαν με στενή παρακολούθηση.
1.033 χρήστες απευθύνθηκαν στον κινητό Χώρο Εποπτευόμενης Χρήσης στη Θεσσαλονίκη το 2025, ενώ 57 ζωές σώθηκαν από υπερδοσολογία.
