«Εμείς δεν μπορούμε να σταματήσουμε μια μεγάλη πλημμύρα. Σίγουρα όμως μπορούμε να στείλουμε ειδοποίηση προκειμένου να σωθούν ανθρώπινες ζωές. Ακόμα και μία ζωή να σώσεις, είναι τεράστιο κέρδος». Με αυτά τα λόγια ο Κωνσταντίνος Λαγουβάρδος, διευθυντής Ερευνών στο Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών, εξηγεί τον βασικό σκοπό των συστημάτων έγκαιρης προειδοποίησης που αναπτύσσει το Κέντρο τα τελευταία χρόνια. Το κόστος αυτών των συστημάτων «δεν είναι εξωφρενικό», αναφέρει, αν σκεφτεί κανείς το μέγεθος των καταστροφών, που πολλές φορές φτάνουν τις δεκάδες ή εκατοντάδες εκατ. ευρώ, όπως συνέβη με την κακοκαιρία «Daniel». Στη Θεσσαλία, σε επίπεδο περιφέρειας, έχει στηθεί το ακριβότερο σύστημα, το οποίο κοστίζει γύρω στις 300.000 ευρώ για τέσσερα χρόνια. Σε επίπεδο δήμου το κόστος υπολογίζεται γύρω στις 100.000 ευρώ. «Αν περιμένουν υπερχείλιση σε ένα σημείο του ποταμού, μπορούν σε μερικές ώρες να κάνουν αναχώματα προκειμένου να το μετριάσουν. Μπορούν επίσης να ειδοποιήσουν τον πληθυσμό να προστατευθεί και να μην εκτεθεί σε κίνδυνο. Το σημαντικό είναι να ξεφύγουμε από τη γενική πληροφορία “αύριο θα έχει έντονα φαινόμενα στη Νότια Ελλάδα”», τονίζει ο καθηγητής.
Αυτά τα δεδομένα εξηγήθηκαν αναλυτικά στη χθεσινή ημερίδα που διοργάνωσε ο Δήμος Αθηναίων με τη μονάδα ΜΕΤΕΟ του Ινστιτούτου Ερευνών Περιβάλλοντος και Βιώσιμης Ανάπτυξης του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών και το Center for the Promotion of Science (CPN) της Σερβίας, στην αίθουσα του δημοτικού συμβουλίου του Δημαρχιακού Μεγάρου Αθηνών. Το θέμα της εκδήλωσης ήταν «Κλιματικές υπηρεσίες και συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης».
Τι είναι όμως στην πράξη αυτά τα συστήματα; «Είναι συστήματα τα οποία ενσωματώνουν όλες τις διαθέσιμες πληροφορίες για τα καιρικά φαινόμενα και τις καταστροφές που συνδέονται με τον καιρό. Συνδυάζουν την παροχή παρατηρήσεων και προγνώσεων καιρού σε μια ενιαία πλατφόρμα. Είναι μια απαίτηση και προτροπή του Παγκόσμιου Μετεωρολογικού Οργανισμού, σύμφωνα με την οποία μέχρι το τέλος της δεκαετίας όλες οι χώρες πρέπει να έχουν συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης σε λειτουργία, κατά προτίμηση σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο, γιατί κάθε περιοχή έχει διαφορετικά προβλήματα και ανάγκες», σημειώνει ο κ. Λαγουβάρδος. Για παράδειγμα, ενώ το σύστημα της Θεσσαλίας εστιάζει κυρίως στις ποτάμιες πλημμύρες, το σύστημα στον δήμο Ρεθύμνου εστιάζει στους ισχυρούς ανέμους, στις δασικές πυρκαγιές και στην αφρικανική σκόνη.
Τα μοντέλα
Η ομάδα ύστερα από έρευνα εγκαθιστά διάφορους σταθμούς σε κρίσιμα σημεία και με τη βοήθεια της τεχνητής νοημοσύνης δημιουργεί προγνωστικά μοντέλα και προβλέπει την εξέλιξη ενός ακραίου καιρικού φαινομένου. «Στη Θεσσαλία χρησιμοποιούμε ΑΙ συνδυάζοντας τις μετρήσεις των μετεωρολογικών σταθμών μας των τελευταίων πέντε ετών, με τις μετρήσεις στάθμης των ποταμών από το Ελληνικό Κέντρο Θαλασσίων Ερευνών. Εκπαιδεύσαμε ένα μοντέλο ΑΙ το οποίο, όταν πέφτει βροχή, προβλέπει πότε και πόσο ακριβώς θα ανέβει η στάθμη στα ποτάμια. Το παραπάνω σύστημα λειτουργεί επιχειρησιακά εδώ και περίπου δύο μήνες και το είδαμε να αποτυπώνει με επιτυχία σε πραγματικό χρόνο τις έντονες βροχοπτώσεις της 1ης Απριλίου», προσθέτει ο κ. Λαγουβάρδος.
Το πλεονέκτημα των παραπάνω συστημάτων είναι ότι είναι εξαιρετικά ακριβή, γιατί βασίζονται σε πραγματικές παρατηρήσεις και προβλέπουν τι θα συμβεί στις επόμενες 12 ώρες. Το μοναδικό ελάττωμά τους είναι ότι για να λειτουργήσουν πρέπει να βρέχει, σε αντίθεση με τα κλασικά υδρολογικά μοντέλα, τα οποία βασίζονται αποκλειστικά σε πρόγνωση βροχής και προβλέπουν με μικρότερη ακρίβεια την ισχύ του φαινομένου δύο με τρεις μέρες πριν. «Θέλουμε να προσθέσουμε και άλλες πληροφορίες, όχι μόνο για θέματα Πολιτικής Προστασίας. Να παρέχονται, λ.χ., στοχευμένες ειδοποιήσεις στους αγρότες για το πού ακριβώς θα ρίξει χαλάζι ή πού θα έχει ισχυρό παγετό αύριο. Ουσιαστικά, καλύπτουμε τις ανάγκες της Πολιτικής Προστασίας, αλλά ταυτόχρονα και τις ανάγκες μιας μοντέρνας κοινωνίας», καταλήγει ο κ. Λαγουβάρδος.
