Η πόρτα, με την ένδειξη ότι απαγορεύεται η πρόσβαση σε τρίτους, μένει πάντα κλειστή. Δύο οθόνες υπολογιστών είναι στραμμένες προς το πρόσωπό της. Τα τζάμια στο παράθυρο δίπλα της λειτουργούν εξωτερικά σαν καθρέφτες, κρύβοντας όσα συμβαίνουν μέσα στο μικρό γραφείο. Η Κ., όμως, δεν αρκείται σε αυτά τα μέτρα ασφαλείας. Κατεβάζει σχεδόν μέχρι το πάτωμα και το ρολό σκίασης προτού ξεκινήσει τη δουλειά. Είναι 43 ετών, νομικός, και ελέγχει καταγγελίες για διακίνηση υλικού σεξουαλικής κακοποίησης και εκμετάλλευσης ανηλίκων στο Διαδίκτυο. Υπολογίζει ότι έχει εξετάσει τουλάχιστον 3.000 φωτογραφίες από τότε που ανέλαβε το συγκεκριμένο πόστο.
Οταν ξεκινούσε πριν από έξι χρόνια, μία από τις πρώτες συμβουλές που της έδωσαν ήταν να μην ακούει μουσική όσο αναλύει το παράνομο περιεχόμενο. Της είπαν ότι εάν άκουγε το ίδιο τραγούδι αργότερα, σε ανύποπτο χρόνο, στο αυτοκίνητο ή στο σπίτι της, θα ανακαλούσε αυτόματα τις ίδιες αποτρόπαιες εικόνες. «Κάθε φορά που κάποιος βλέπει μια φωτογραφία ή ένα βίντεο, το παιδί κακοποιείται ξανά», λέει και εξηγεί ότι μέριμνά της είναι να αφαιρεθεί το επίμαχο υλικό όσο το δυνατόν πιο γρήγορα από το Διαδίκτυο. «Βοηθάω να μην το βλέπουν άλλα μάτια», τονίζει.
Εργάζεται ως αναλύτρια στη SafeLine, μια ανοιχτή γραμμή καταγγελιών παράνομου περιεχομένου στο Διαδίκτυο, που λειτουργεί εδώ και δύο δεκαετίες με τη στήριξη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στο Ινστιτούτο Πληροφορικής του Ιδρύματος Τεχνολογίας και Ερευνας στο Ηράκλειο της Κρήτης. Από το 2005 η SafeLine είναι μέλος του Inhope, ενός διεθνούς συνδέσμου 57 γραμμών καταγγελιών σε περισσότερες από 50 χώρες. Σκοπός τους είναι η εξάλειψη της διακίνησης φωτογραφιών και βίντεο κακοποίησης ανηλίκων από τον κυβερνοχώρο.
Η Κ. δέχθηκε να μας μιλήσει υπό τον όρο να μη δημοσιοποιηθούν τα στοιχεία της. Προτιμά να μείνει ανώνυμη για να μη στοχοποιηθεί από κάποιον κακοποιητή, αλλά και για να αποφύγει πιθανές αδιάκριτες αντιδράσεις στον περίγυρό της. «Θα με βλέπουν και το πρώτο πράγμα που θα σκέφτονται θα είναι η δουλειά που κάνω», εξηγεί. Ηδη, ορισμένοι σοκάρονται μόλις μαθαίνουν τι περιλαμβάνει η εργασία της.
Στο αρχηγείο της Interpol
Περισσότεροι από 240 αναλυτές σε όλο τον κόσμο έχουν το ίδιο, απαιτητικό και ψυχοφθόρο πόστο με την Κ. Προτού αναλάβουν καθήκοντα παρακολουθούν ένα τριήμερο σεμινάριο στην έδρα της Interpol, στη Λυών της Γαλλίας. Εκεί, σε μια αίθουσα στην οποία απαγορεύονται τα κινητά τηλέφωνα, εκτίθενται σε αντίστοιχο υλικό, μαθαίνουν πώς να το ελέγχουν, αλλά και πώς να χειρίζονται το σύστημα ICCAM. Τα αρχικά του σημαίνουν «Βλέπω Υλικό Κακοποίησης Παιδιών» (I see Child Abuse Material). Πρόκειται για μια πλατφόρμα στην οποία κάθε αναλυτής εισάγει αρχικά τη διεύθυνση URL που αντιστοιχεί σε παράνομο περιεχόμενο. Επειτα το ταξινομεί. Καταγράφει το φύλο του θύματος, την ηλικία, τον χαρακτηρισμό της πράξης που τελείται. Εάν το θύμα είναι κάτω των 12 ετών, ο αναλυτής επιλέγει στην πλατφόρμα καταγραφής την ένδειξη «baseline», χαρακτηρισμό που σημαίνει ότι είναι άμεσης προτεραιότητας.
Η Interpol έχει πρόσβαση σε όλα αυτά τα στοιχεία, κατεβάζει το επίμαχο υλικό και το μεταφέρει σε δική της βάση δεδομένων. Παράλληλα, οι αναλυτές των γραμμών καταγγελιών ενημερώνουν για τα ευρήματά τους και τις αστυνομικές αρχές κάθε χώρας. Η SafeLine συνεργάζεται εδώ και χρόνια με τη Δίωξη Ηλεκτρονικού Εγκλήματος. Δουλειά της αστυνομίας είναι έπειτα να αναζητήσει έστω και την παραμικρή ένδειξη που μπορεί να οδηγήσει στην αναγνώριση του θύματος ή στην ταυτοποίηση του δράστη. Στο παρελθόν, σε αντίστοιχες διεθνείς έρευνες της Europol, στις οποίες συμμετείχαν και Ελληνες αστυνομικοί, κάποιο ξεχασμένο αντικείμενο, ακόμη και μια σακούλα, μια ετικέτα, μάρκα ή επιγραφή στα ρούχα θύματος ή θύτη έχουν βοηθήσει για να διαπιστωθεί η προέλευση του υλικού. Από τις υποθέσεις που έχουν χειριστεί κατά καιρούς οι ελληνικές αστυνομικές αρχές, το διακινούμενο περιεχόμενο σπανίως έχει παραχθεί στη χώρα μας.
«Ο,τι βρίσκουμε κατεβαίνει από το Διαδίκτυο πολύ άμεσα. Συνήθως δεν παίρνει πάνω από 48 ώρες», υπογραμμίζει η Κ. Οπως εξηγεί, διαθέτουν ένα αυτοματοποιημένο σύστημα στη βάση δεδομένων της SafeLine που ενεργοποιείται τρεις φορές το 24ωρο και ελέγχει εάν τα URL με το παράνομο περιεχόμενο παραμένουν ακόμη ενεργά.
Η Κ. καλείται να αντιμετωπίσει και άλλες περιπτώσεις ψηφιακής διακίνησης παράνομου υλικού. Με απόφαση της Εθνικής Επιτροπής Τηλεπικοινωνιών και Ταχυδρομείων τον Οκτώβριο του 2024 η SafeLine αναγνωρίστηκε ως η πρώτη αξιόπιστη πηγή επισήμανσης (Trusted Flagger) παράνομου περιεχομένου στην Ελλάδα, σύμφωνα με τον κανονισμό για τις ψηφιακές υπηρεσίες της Ευρωπαϊκής Ενωσης.
Κάθε χρόνο οι αναφορές που υποβάλλει προς τη Meta, το TikTok, το Telegram, το Discord, το Χ και άλλες πλατφόρμες για τη χώρα μας εξετάζονται κατά προτεραιότητα. Πέρυσι η SafeLine υπέβαλε 176 αναφορές παράνομου περιεχομένου, το οποίο αφαιρέθηκε στο 87% των περιπτώσεων. Οι συχνότερες παραβάσεις αφορούσαν πλαστοπροσωπία και υποκλοπή λογαριασμών, καθώς και μη συναινετική κοινοποίηση εικόνων.
Μηχανισμός άμυνας – Οι αναλυτές πρέπει να επισκέπτονται κάποιον ειδικό ψυχικής υγείας τουλάχιστον μία φορά το εξάμηνο. «Κάνουμε και σεμινάρια για το τραύμα», λέει η Κ. «Νιώθω ότι έχω φτιάξει ένα μηχανισμό άμυνας και δεν επηρεάζομαι».
Tetris και ελαιώνες
Η Κ. είχε επίγνωση των καθηκόντων που θα αναλάμβανε όταν βγήκε η σχετική προκήρυξη για τη θέση στη SafeLine. Στη γραμμή καταγγελιών υπάρχουν άλλες δύο πιστοποιημένες αναλύτριες τις οποίες μπορεί να συμβουλευτεί εάν υπάρξει ανάγκη. «Της έχουμε πει ότι εάν νιώσει πιεσμένη μπορούν για κάποιο διάστημα να την αναπληρώσουν. Είναι πολύ δύσκολη και ευαίσθητη δουλειά. Εχω παρακολουθήσει την προσπάθεια από το ξεκίνημά της», σχολιάζει η Παρασκευή Φραγκοπούλου, καθηγήτρια Πληροφορικής και υπεύθυνη της SafeLine. «Δεν είμαι μόνη μου και αυτό βοηθάει», επισημαίνει η Κ.
Πέρα από την αρχική εκπαίδευση, στην Interpol πραγματοποιούνται ανά τακτά διαστήματα σεμινάρια και επιμορφώσεις από το δίκτυο του Inhope, ενώ ένας βασικός κανόνας είναι ότι οι αναλυτές πρέπει να επισκέπτονται κάποιον ειδικό ψυχικής υγείας τουλάχιστον μία φορά το εξάμηνο. «Κάνουμε και σεμινάρια για το τραύμα», λέει η Κ. «Νιώθω ότι έχω φτιάξει ένα μηχανισμό άμυνας και δεν επηρεάζομαι».
Σε άλλες αντίστοιχες γραμμές καταγγελιών στο εξωτερικό υπάρχουν ειδικά διαμορφωμένοι χώροι με μπιλιάρδο ή επιτραπέζια παιχνίδια όπου μπορούν να αποφορτίζονται οι αναλυτές. Η Κ. συνήθως προτιμά τις βόλτες στις εγκαταστάσεις του ΙΤΕ που περιστοιχίζονται από ελαιώνες. Της έχουν πει ακόμη ότι βοηθούν βιντεοπαιχνίδια, όπως το Candy Crash ή το Tetris. Οτιδήποτε μπορεί να απομακρύνει τη σκέψη της από όλα όσα αντικρίζει στην οθόνη του υπολογιστή θεωρείται χρήσιμο.
Η ροή του ύποπτου περιεχομένου που καλείται να διαχειριστεί η Κ. δεν είναι συνεχής. Μπορεί να περάσουν δύο εβδομάδες και να μην υπάρξει κάποια καταγγελία για κακοποίηση ανηλίκων. Εχει τύχει, όμως, μέσα σε μία ημέρα να κληθεί να δει δεκάδες φωτογραφίες. Σε άλλες χώρες ο όγκος του υλικού είναι πολλαπλάσιος. Ενδεικτικά, ένας έμπειρος αναλυτής στην οργάνωση Offlimits στην Ολλανδία εκτιμάται ότι ήλεγξε μέσα σε τέσσερα χρόνια περίπου 200.000 φωτογραφίες κακοποίησης ανηλίκων.
Οπως μας πληροφορεί η κ. Φραγκοπούλου, στο ΙΤΕ ετοιμάζουν ένα αυτοματοποιημένο σύστημα το οποίο θα ελέγχει εάν είχαν συναντήσει ξανά στο παρελθόν το υλικό που τους καταγγέλλεται. Σκοπός είναι να διευκολύνεται η δουλειά του αναλυτή και να μην εκτίθεται εκ νέου στο ίδιο περιεχόμενο.
Μάχη δίχως τέλος
Παρά τον αγώνα των αναλυτών ανά τον κόσμο, τα στοιχεία στην τελευταία έκθεση του Inhope είναι ανησυχητικά. Το 2025 εντοπίστηκαν περισσότερα από 4,7 εκατ. ύποπτα αρχεία και το παράνομο υλικό που καταγράφηκε διεθνώς αυξήθηκε κατά 438% σε σχέση με το 2024. Το 91% των θυμάτων στις καταγγελίες που διερευνήθηκαν διεθνώς πέρυσι ήταν ηλικίας από τριών έως 13 ετών.
Μία από τις τελευταίες τάσεις που παρατηρεί και η Κ. είναι ότι το παράνομο υλικό διακινείται συνήθως σε διαδικτυακά φόρουμ, καθώς και ότι συχνά οι φωτογραφίες ή τα βίντεο έχουν τραβηχτεί από τα ίδια τα θύματα με κάμερες υπολογιστών, έπειτα από υποδείξεις των θυτών.
Για την Κ. η διαχείριση των βίντεο είναι πιο δύσκολη. «Κλείνω τον ήχο πριν τα δω», λέει. «Σε αντίθεση με τη φωτογραφία, στο βίντεο υπάρχει ροή, η εικόνα αλλάζει και πρέπει να τα προχωρήσω για να εντοπίσω αυτό που χρειάζεται και να συμπληρώσω τα απαραίτητα στοιχεία στο σύστημα καταγραφής». Με τα χρόνια και την εμπειρία που έχει αποκτήσει, αυτή η διαδικασία γίνεται πλέον πιο γρήγορα. Δεν θα δει ένα βίντεο πάνω από δύο φορές. «Μόλις πέσει από το Διαδίκτυο μια σελίδα, καταλαβαίνεις ότι όλη αυτή η διαδικασία που πέρασες είχε αποτέλεσμα», καταλήγει.
