Δεν πάνε πολλά χρόνια. Είχε σημειωθεί διακοπή ρεύματος στην οδό Μπουμπουλίνας, τον παράλληλο δρόμο της οδού Πατησίων. Το ιστορικό συγκρότημα του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου έμεινε χωρίς φως. Στην προσπάθεια να βρεθεί τι είχε συμβεί, κρίθηκε απαραίτητο να γίνει έλεγχος στους ηλεκτρολογικούς πίνακες του επονομαζόμενου «Μηχανουργείου».
Πρόκειται για ένα πενταώροφο κτίριο εμβαδού 996 τετραγωνικών μέτρων. Ωστόσο το «Μηχανουργείο» τελούσε υπό κατάληψη για πάνω από 20 χρόνια. Ετσι οι «ένοικοί» του αποφάσισαν να κάνουν γενική συνέλευση για να αποφασίσουν εάν θα επέτρεπαν στους ηλεκτρολόγους να μπουν στο κτίριο και να ψάξουν τυχόν βλάβη. Αυτό ελέχθη τότε, αν και σίγουρα χρειάζονταν χρόνο για να συμμαζέψουν…
Δεν είναι το μόνο ιλαροτραγικό που συνέβη τις προηγούμενες δεκαετίες στους κατειλημμένους χώρους του εμβληματικού πανεπιστημιακού ιδρύματος της χώρας. Και δεν ήταν λίγοι. Και δεν ήταν λίγα όσα είδαν οι υπεύθυνοι του ιδρύματος όταν πλέον, μέσα στην τελευταία τριετία, άρχισαν οι καταλήψεις να εκκενώνονται από την Ελληνική Αστυνομία, η μία μετά την άλλη, και οι χώροι να παραδίδονται στους νόμιμους χρήστες τους: τους φοιτητές και το ακαδημαϊκό και διοικητικό προσωπικό του ΕΜΠ, για να αξιοποιηθούν.
Οι εκθέσεις
Σήμερα η «Κ» παρουσιάζει ένα «πανόραμα» των (πάλαι ποτέ) κατειλημμένων χώρων στο ιστορικό συγκρότημα της οδού Πατησίων και στην Πολυτεχνειούπολη του Ζωγράφου, οι οποίοι εκκενώθηκαν από τους καταληψίες και τις «πραμάτειες» τους και ήδη έχουν αποκατασταθεί, με τη συνολική έκτασή τους να προσεγγίζει τα 2 στρέμματα.
«Εκτεταμένες δομικές φθορές και εκτεταμένοι βανδαλισμοί και καταστροφές» είναι η φράση που επαναλαμβάνεται μόνιμα στις εκθέσεις των τεχνικών υπηρεσιών του ιδρύματος για την κατάσταση που βρήκαν στους κατειλημμένους χώρους. Πίσω από τους γενικούς χαρακτηρισμούς κρύβεται μία γενικευμένη αθλιότητα: ξηλωμένα τα πάντα (από κουφώματα, είδη υγιεινής, τζάμια, καλοριφέρ, ηλεκτρολογικές εγκαταστάσεις, εκπαιδευτικό εξοπλισμό, έργα καλλιτεχνών που δίδαξαν στο ΕΜΠ), βαμμένοι τοίχοι, αφίσες, σκουπίδια, μπουκάλια, φιάλες βενζίνης, μολότοφ, εργαλεία και στειλιάρια. Μάλιστα, σε κάποιες καταλήψεις βρέθηκαν και πολυθρόνες, καρέκλες και ράντζα. Οπως εικάζεται, οι καταληψίες «επίπλωσαν» τους χώρους για μια πιο άνετη παραμονή.
Συγκεκριμένα, εκτός από το «Μηχανουργείο» –ο τερματισμός της κατάληψης έγινε στα μέσα Ιουλίου 2024 και η πλήρης εκκένωση του χώρου τον Μάιο του 2025– ανοίχτηκαν άλλοι πέντε χώροι.
Για 16 χρόνια
Ο δεύτερος χώρος που εκκενώθηκε στο ιστορικό συγκρότημα της οδού Πατησίων είναι το κυλικείο του κτιρίου Γκίνη, επιφάνειας 93 τετραγωνικών μέτρων. Η κατάληψή του ξεκίνησε από το 2008, αφού προηγουμένως είχε αποχωρήσει ενοικιαστής που το λειτουργούσε ως κυλικείο, και έληξε το 2024. Η κατάληψη ονομαζόταν «Κουλίτσα».
Η τρίτη κατάληψη στο ιστορικό συγκρότημα ήταν του κτιρίου της Πλαστικής, όπου έκαναν μάθημα οι φοιτητές της Αρχιτεκτονικής και της Ανωτάτης Σχολής Καλών Τεχνών. «Θυμάμαι τα μεγάλα πλατύσκαλα του κτιρίου, στα οποία οι φοιτητές τοποθετούσαν τις παλέτες τους για να βλέπουν καλύτερα τα μοντέλα», αναφέρει στην «Κ» καθηγητής του ΕΜΠ.
29 χρόνια κλειστό – Η κατάληψη της «Πλαστικής» κράτησε 29 χρόνια και «φιλοξενούσε» δύο ομάδες αναρχικών μεγαλύτερης ηλικίας, οι οποίοι όπως λέγεται δεν μετείχαν σε έκτροπα. Αντιθέτως, το «Μηχανουργείο» χρησιμοποιήθηκε ως ορμητήριο.
Η κατάληψη του κτιρίου ήταν η πιο μακρόχρονη, κράτησε 29 χρόνια. Το κατειλημμένο κτίριο «φιλοξενούσε» δύο ομάδες καταληψιών. Η πρώτη είχε το όνομα «Καρθάγκο» και η δεύτερη ήταν το Στέκι της Αρχιτεκτονικής. Οι καταστροφές στο κτίριο ήταν εκτεταμένες. Ενδεικτικά το πατάρι είχε καεί, στους ηλεκτρολογικούς πίνακες είχαν γίνει ανεξέλεγκτες παρεμβάσεις, πόρτες είχαν βανδαλιστεί, η ψευδοροφή ήταν έτοιμη να καταρρεύσει. Επίσης, είχαν καταστραφεί μάρμαρα.
Την «Πλαστική», σύμφωνα με πληροφορίες της «Κ», είχαν καταλάβει αναρχικοί μεγαλύτερης ηλικίας, οι οποίοι δεν μετείχαν σε έκτροπα πέριξ του Πολυτεχνείου και στα Εξάρχεια. Στα επεισόδια επιδίδονταν οι λεγόμενοι «μπαχαλάκηδες». Αντίθετα, το «Μηχανουργείο» χρησιμοποιήθηκε ως ορμητήριο, όταν οι εξωπανεπιστημιακοί «έχασαν» την κατάληψη του κτιρίου Γκίνη, το οποίο δόθηκε προς ανάπλαση.
Οι υπόλοιπες καταλήψεις που εκκενώθηκαν ήταν σε χώρους στην Πολυτεχνειούπολη του Ζωγράφου.
Η πρώτη ήταν η «Παπασωτηρίου». Πήρε το όνομά της από το βιβλιοπωλείο που ενοικίαζε τον χώρο. Η έκταση του χώρου είναι 183 τ.μ. Ηταν κατειλημμένος και εκτός χρήσης για 22 χρόνια, έως το 2024. Τώρα έχει περιφραχθεί και σχεδιάζεται να γίνει χώρος δημιουργικής απασχόλησης των φοιτητών.
Δίπλα της ήταν η κατάληψη «Γραμμικό», 92 τ.μ. Πήρε το όνομά της από το κατάστημα χαρτικών ειδών και φωτοτυπιών που λειτουργούσε εκεί πριν. Η κατάληψη κράτησε περίπου μία δεκαετία, έως το 2024. Ο χώρος, 92 τ.μ., αποκαταστάθηκε και τώρα στεγάζει το Γραφείο Διασύνδεσης του ΕΜΠ.
Μπίρες, ποτά και κοκτέιλ
Τέλος, κατειλημμένο ήταν το κυλικείο στο κτίριο των Μηχανολόγων Μηχανικών. Η κατάσταση όταν ο χώρος εκκενώθηκε ήταν παρόμοια με τις προηγούμενες καταλήψεις. Το μόνο αξιοσημείωτο που αναφέρθηκε, ήταν ο τιμοκατάλογος που είχαν αναρτήσει οι καταληψίες: μπίρα 1,5 ευρώ, ποτά 3,5 ευρώ, κοκτέιλ 4 ευρώ.
Μεταξύ των καταληψιών ήταν φοιτητές, αλλά κυρίως εξωπανεπιστημιακοί, ιδίως από χώρους της άκρας Αριστεράς. Τα κείμενα που μοίραζαν και αναρτούσαν στο Διαδίκτυο καθώς και συνθήματα που βρέθηκαν στους κατειλημμένους χώρους σκιαγραφούν την ταυτότητά τους. «Εξω οι μπάτσοι από τον πλανήτη», «Φασίστες, κουφάλες, έρχονται κρεμάλες», είναι τα πιο συχνά συνθήματα.
«Καθεστώς τρόμου» – «Ολα αυτά τα χρόνια ζήσαμε σε καθεστώς τρόμου. Δεν μπορούσαμε να πλησιάσουμε στους χώρους λόγω της ακραίας επιθετικότητάς τους. Το ΕΜΠ ήταν άντρο παραβατικότητας», αναφέρει ο πρύτανης του ιδρύματος Ιωάννης Χατζηγεωργίου.
«Είμαστε το punkhurst mutants show μια αυτοοργανωμένη δομή με κουήρ-φεμινιστικά χαρακτηριστικά και ασχολούμαστε με το κομμάτι της αντικουλτούρας, διοργανώνοντας συναυλίες, προβολές και όχι μόνο», αναφέρεται για την κατάληψη «Κουλίτσα» σε κείμενο που έχει αναρτηθεί σε γνωστό ιστότοπο του αντιεξουαστικού χώρου.
«Η πρώτη ενέργεια εκκένωσης χώρου –κτιρίων της Σχολής Χημικών Μηχανικών στην Πολυτεχνειούπολη– έγινε το 2023 από τον προκάτοχό μου Ανδρέα Μπουντουβή. Δεν ήταν εύκολη η προσπάθειά μας», λέει, μιλώντας στην «Κ» για το θέμα, ο πρύτανης του ΕΜΠ Ιωάννης Χατζηγεωργίου. «Ολα αυτά τα χρόνια ζήσαμε σε καθεστώς τρόμου. Οι καταλήψεις είχαν την υποστήριξη ατόμων που δεν γνωρίζαμε, δεν μπορούσαμε να πλησιάσουμε στους χώρους λόγω της ακραίας επιθετικότητάς τους. Το ΕΜΠ ήταν άντρο παραβατικότητας», προσθέτει, τονίζοντας ότι τα «κλειδιά» της επιτυχίας «απελευθέρωσης» του ΕΜΠ από τους καταληψίες «ήταν η στήριξη από μια μεγάλη πλειοψηφία της ακαδημαϊκής κοινότητας του ιδρύματός μας και η αποφασιστικότητα. Επίσης, κρίσιμες ήταν και η πολιτική και επιχειρησιακή στήριξη από τον υπουργό Προστασίας του Πολίτη Μιχάλη Χρυσοχοΐδη και την ΕΛ.ΑΣ. αντιστοίχως. Το ίδρυμα δεν μπορεί να έχει κλειστούς χώρους. Οφείλουμε να αξιοποιήσουμε τους χώρους προς όφελος των φοιτητών και του έργου μας».
