Η Κ., μετανάστρια από τις Φιλιππίνες, δουλεύει νόμιμα στην Ελλάδα αφού έχει άδεια εργασίας έως το 2029. Oμως βρίσκεται παράνομα στη χώρα καθώς η άδεια διαμονής της, που ήταν εποχική διάρκειας εννέα μηνών, έχει λήξει από το φθινόπωρο του 2024. Την ιστορία της, που είναι ενδεικτική του τι συμβαίνει στην Ελλάδα με τις μετακλήσεις ξένου εργατικού δυναμικού, θα τη μάθουμε με λεπτομέρειες στη συνέχεια.
Το αλαλούμ στις μετακλήσεις ξένων εργατών που ισχύει στην Ελλάδα επιτρέπει σε επιτήδειους να βγάζουν χρήματα εις βάρος ανθρώπων που έρχονται να εργαστούν με συνθήκες σκλαβιάς και παράλληλα δεν μπορεί να εξασφαλίσει στις ελληνικές επιχειρήσεις τους εργαζομένους που έχουν ανάγκη. Οι ελλείψεις σε εργατικά χέρια στις κατασκευές, στον τουρισμό και στις αγροτικές εργασίες στην Ελλάδα φθάνουν στις 350.000 ετησίως. Ο ανώτατος αριθμός μετακλήσεων ξένων πολιτών για εργασία από τρίτες χώρες για το 2026 καθορίστηκε από το υπουργικό συμβούλιο στις 94.240 θέσεις.
Yπολείπεται κατά πολύ των αναγκών, αλλά ούτε αυτός ο αριθμός πρόκειται να επιτευχθεί. Στην αναζήτηση ξένου εργατικού δυναμικού η Ελλάδα έχει πλέον να αντιμετωπίσει πολλές ευρωπαϊκές χώρες όπου η μετανάστευση για εργασία διέπεται από συγκεκριμένους κανόνες, οριοθετημένο πλαίσιο και οι αμοιβές που προσφέρονται είναι πολύ καλύτερες.
Βίζες για 6.000 ευρώ
Το παράδοξο της νόμιμης εργασίας και ταυτόχρονα της παράνομης διαμονής ισχύει για πολλές χιλιάδες ξένους εργαζομένους στην Ελλάδα, οι οποίοι έρχονται με εποχική βίζα διάρκειας εννέα μηνών πληρώνοντας αδρά ιδιωτικές εταιρείες ή μεσάζοντες, την ώρα που η ελληνική αλλά και η ευρωπαϊκή νομοθεσία απαγορεύουν o εργαζόμενος να καταβάλει χρήματα, χωρίς κανένα εχέγγυο συνθηκών εργασίας ή μισθού. Πρόσφατα συνελήφθη προξενικός υπάλληλος της ελληνικής πρεσβείας στο Αμπου Ντάμπι, ο οποίος εξέδιδε παράνομες βίζες με «ταρίφα» 6.000 ευρώ το άτομο.
Τι απαντά το υπουργείο – Πηγές του υπουργείου Μετανάστευσης σε ερώτηση της «Κ» ανέφεραν ότι εξετάζεται υπό προϋποθέσεις η μετατροπή της άδειας που λαμβάνουν οι μετακλητοί ξένοι εργάτες, ώστε να μη χρειάζεται να αποχωρούν στους εννέα μήνες.
Δικηγόροι –πραγματικοί ή όχι– υπόσχονται ότι θα μετατρέψουν την εποχική βίζα σε αορίστου χρόνου, κάτι που πάντως δεν προβλέπεται. Πηγές του υπουργείου Μετανάστευσης σε ερώτηση της «Κ» ανέφεραν ότι το υπουργείο μελετάει το θέμα και εξετάζει υπό προϋποθέσεις τη μετατροπή της άδειας, ώστε να μη χρειάζεται οι μετανάστες να αποχωρούν στους εννέα μήνες. Πάντως αυτό που ισχύει είναι ότι οι ξένοι εργαζόμενοι παραμένουν στη χώρα παράνομα, αφού τις περισσότερες φορές στο εννεάμηνο της ισχύος της άδειάς τους μόλις που προλαβαίνουν να αποπληρώσουν το χρέος τους για την εύρεση εργασίας και δεν έχουν καν χρήματα για το εισιτήριο της επιστροφής τους.
Ταυτόχρονα, ξενοδοχεία, καταστήματα εστίασης, τουριστικές επιχειρήσεις, βιομηχανίες δεν μπορούν να βρουν προσωπικό ή χρησιμοποιούν ανθρώπους που δεν γνωρίζουν πώς έφθασαν, οι οποίοι δεν έχουν καμία εκπαίδευση και πιθανότατα θα φύγουν στην πρώτη ευκαιρία, όταν βρουν καλύτερες απολαβές.
Τα περισσότερα γραφεία εύρεσης ξένου εργατικού δυναμικού δεν χρεώνουν τους εργοδότες για τις υπηρεσίες μετάκλησης που προσφέρουν, εκτός από τα ποσά που απαιτούνται για την έκδοση των εγγράφων και τα παράβολα.
«Κανένας ιδιοκτήτης ξενοδοχείου ή εργοστασίου δεν είναι διατεθειμένος να πληρώσει για να βρει καμαριέρες για το καλοκαίρι ή εργάτες. Θέλει απλώς να έχει προσωπικό όταν το θέλει και να μπορεί να το χρησιμοποιήσει όπως θέλει», τονίζει ιδιοκτήτης γραφείου ευρέσεως εργατικού δυναμικού από τρίτες χώρες.
Το «μοντέλο»
Η «Κ» μπήκε στον ρόλο επιχειρηματία που αναζητεί προσωπικό για εποχική εργασία. Στο απαντητικό e-mail που λάβαμε από γραφείο εκτός Ελλάδας μεταξύ άλλων αναφερόταν: «Θα θέλαμε εξαρχής να τονίσουμε ότι δεν χρεώνουμε καμία αμοιβή στους εργοδότες για τη διαδικασία πρόσληψης εργαζομένων. Το επιχειρηματικό μας μοντέλο βασίζεται σε συνεργασίες και διακανονισμούς με αδειοδοτημένα γραφεία στις χώρες προέλευσης των υποψηφίων. Παράλληλα είμαστε ανοιχτοί στη συμφωνία για μικρά, συμβολικά προκαταβολικά ποσά, αποκλειστικά ως εγγύηση υλοποίησης του έργου και για να έχει ο εργοδότης τη βεβαιότητα ότι οι εργαζόμενοι θα λάβουν τις απαραίτητες άδειες και θα φθάσουν στην Ελλάδα για εργασία … Διαθέτουμε ισχυρή διεθνή δομή και εκτεταμένη επιχειρησιακή εμπειρία. Συνεργαζόμαστε αποκλειστικά με αδειοδοτημένους εταίρους στην Ινδία, στο Νεπάλ και στη Σρι Λάνκα, γεγονός που μας παρέχει πρόσβαση σε μια μεγάλη και αξιόπιστη βάση υποψηφίων».
Η εύλογη ερώτηση που προκύπτει είναι από πού έχει έσοδα όποιος προσφέρει τέτοιες υπηρεσίες, από τη στιγμή που δεν χρεώνει τους εργοδότες. Η απάντηση είναι από τους ίδιους τους ανθρώπους που αναζητούν εργασία και αποτελούν τον πλέον ευάλωτο κρίκο της αλυσίδας, μας είπε άνθρωπος με γνώση του συγκεκριμένου χώρου.
Η ιστορία της Τ., 27 ετών, από τις Φιλιππίνες, τα στοιχεία της οποίας βρίσκονται στη διάθεση της «Κ», δείχνει ακριβώς πώς γίνεται η δουλειά.
«Το αεροπλάνο από τις Φιλιππίνες ήταν γεμάτο από ανθρώπους που έρχονταν στην Ελλάδα για να εργαστούν. Αν τους μίλησα; Λίγο. Βλέπεις μπορεί να είμαστε από την ίδια χώρα, αλλά εδώ στην Ελλάδα είμαστε ανταγωνιστές για μια θέση», διηγείται.
Για να εξασφαλίσει τη θέση της στο αεροπλάνο και τη θέση εργασίας σε ένα ξενοδοχείο σε μεγάλο νησί στην Ελλάδα πλήρωσε τον αντιπρόσωπο του γραφείου της Ελλάδας στις Φιλιππίνες 5.000 ευρώ. Στο ποσό αυτό συμπεριλαμβανόταν και το εισιτήριό της προς την Ελλάδα. Η «Κ» συνομίλησε με πολλούς μετανάστες από την Ασία που έχουν έρθει για δουλειά στην Ελλάδα και όλοι τους ανέφεραν ότι έχουν καταβάλει χρήματα για να συμπεριληφθούν σε κατάλογο με μετακληθέντες. Η ταρίφα είναι από 3.000 έως και 10.000 ευρώ.
Γκρουπ Βιετναμέζων, οι οποίοι έχουν αναζητήσει εργασία σε ευρωπαϊκές χώρες, ανταλλάσσει πληροφορίες στο WhatsApp για τις συνθήκες εργασίας που αντιμετωπίζει. «Μην έρθετε ποτέ στην Ελλάδα. Είναι το χειρότερο κράτος», προειδοποιούν. «Μικρός μισθός, άθλιες συνθήκες».
Η Κ. συγκέντρωσε τα χρήματα με δάνειο που πήρε από την τράπεζα και από συγγενείς της. «Στη χώρα μας είναι πολύ συχνό αυτό. Είναι πολύ κοινό να έρχεσαι στην Ελλάδα για δουλειά». Οι Φιλιππίνες είναι η μεγαλύτερη χώρα όσον αφορά την εξαγωγή εργατικού δυναμικού και υπάρχει σύστημα που προετοιμάζει τους Φιλιππινέζους για το ενδεχόμενο να εργαστούν σε άλλες χώρες.
«Μου έλεγαν να φύγω» – «Είχα αποφασίσει να μη φύγω, παρότι έμαθα ότι έληξε η βίζα. Συμπατριώτες μου μού έλεγαν να μην το κάνω, αλλά μόλις είχα ξεχρεώσει. Δεν είχα καν να πληρώσω το εισιτήριο της επιστροφής», λέει η Κ. από τις Φιλιππίνες.
«Εφθασα στην Αθήνα την άνοιξη του 2024. Μας περίμεναν δύο πούλμαν, ανεβήκαμε περίπου 40 άτομα». Μεταφέρθηκαν στη Ρόδο και αμέσως έπιασαν δουλειά. Η Κ. είχε ενημερωθεί ότι ο μισθός της θα είναι 1.000 ευρώ τον μήνα. Υπολόγιζε λοιπόν ότι θα χρειαστεί πέντε μήνες για να αποπληρώσει το χρέος της προς τον μεσάζοντα. Δεν ήξερε όμως ότι η βίζα της, η άδεια παραμονής της ήταν μόνο για εννέα μήνες (εποχική εργασία) και στη συνέχεια θα έπρεπε να γυρίσει στις Φιλιππίνες πληρώνοντας το εισιτήριο της επιστροφής της. Επειτα από ένα τρίμηνο εκτός Ελλάδας θα είχε δικαίωμα να επιστρέψει και πάλι για εργασία εδώ. Οταν έκλεισε το ξενοδοχείο επέστρεψε στην Αθήνα αναζητώντας δουλειά.
«Είχα αποφασίσει να μη φύγω, παρότι έμαθα ότι έληξε η βίζα. Πολλοί συμπατριώτες μου μού έλεγαν να μην το κάνω, αλλά μόλις είχα ξεχρεώσει. Δεν είχα βγάλει καθόλου χρήματα και δεν είχα καν να πληρώσω το εισιτήριο της επιστροφής». Πίσω στην πατρίδα της τα 11 αδέλφια της αλλά και το δικό της παιδί περίμεναν να τους στείλει χρήματα. Αυτή είναι η συμφωνία, σε βοηθάμε να πας, έχεις υποχρέωση να στείλεις πίσω λεφτά. Στην Αθήνα νοίκιασε ένα δωμάτιο σε ένα διαμέρισμα όπου μένουν άλλα δύο άτομα. «Πληρώνω 250 ευρώ τον μήνα. Ολα τα έξοδα συμπεριλαμβάνονται. Πλήρωσα επιπλέον μόνο για να βάλω κλειδαριά στην πόρτα του δωματίου μου και στο μπάνιο για να έχω κάποια ιδιωτικότητα, φοβάμαι γιατί οι συγκάτοικοι είναι άνδρες. Το σπίτι έχει θέρμανση, αλλά το καλοκαίρι χρειάστηκε να αγοράσω ανεμιστήρα».
Σύντομα βρήκε δουλειά και μάλιστα με ένσημα. Αλλωστε η κάρτα εργασίας της λήγει το 2029.
Μπορεί να βρίσκεται παράνομα στην Ελλάδα, αλλά εργάζεται νόμιμα. Το πρωί πηγαίνει στη δουλειά και το απόγευμα κάνει μεροκάματα, καθαρίζει σπίτια. Κάθε μήνα καταφέρνει να στέλνει πίσω περίπου 750 ευρώ, λέει με καμάρι. Σχεδιάζει τον ερχόμενο Σεπτέμβριο να επιστρέψει στις Φιλιππίνες για να δει τους δικούς της και κυρίως το παιδί της που δύο χρόνια τώρα του μιλάει μόνο μέσω βιντεοκλήσης. Οταν ο δικηγόρος που μας έφερε σε επαφή της λέει ότι αν φύγει δεν θα της επιτραπεί να επιστρέψει, γιατί έχει αθετήσει τους όρους της βίζας της, κάτι που θα φανεί στο αεροδρόμιο όταν πάει να εκδώσει εισιτήριο, εκπλήσσεται. «Μα αφού έχω κάρτα εργασίας», επιμένει. «Ναι, αλλά δεν έχεις άδεια διαμονής», της απαντάει.
Το 2024, 22.290 άνθρωποι έλαβαν άδεια διαμονής μακράς διαρκείας (πάνω από 12 μήνες) για εργασία στην Ελλάδα με βάση τα στοιχεία του διεθνούς Oργανισμού Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (ΟΟΣΑ). Ολοι οι υπόλοιποι που έφθασαν για εργασία στη χώρα –ο συνολικός αριθμός παραμένει άγνωστος– είχαν εποχική βίζα.
