Η δομή στη μονοκατοικία της Ιπποκρατείου Πολιτείας δεν λειτουργούσε εν κρυπτώ. Μπορεί στην ιστοσελίδα της να μη μοιραζόταν την ακριβή τοποθεσία ή διεύθυνσή της, είχε όμως αναρτήσει τον αριθμό Γενικού Εμπορικού Μητρώου και το πραγματικό κινητό τηλέφωνο του ιδιοκτήτη της. Εύκολα μπορούσε κάποιος να ενώσει τις τελείες. Ανέφερε ότι στελεχώνεται από «πτυχιούχους στον χώρο της ψυχικής υγείας», χωρίς όμως να τους κατονομάζει ή να παραθέτει περισσότερα στοιχεία του βιογραφικού τους. Σημείωνε ακόμη ότι μέρος του προσωπικού της είχε στο παρελθόν προσωπική εμπειρία εθισμού και ότι αυτό ήταν «καθοριστικό για την αποτελεσματικότητα της θεραπείας».
Το βασικό πρόγραμμα θα διαρκούσε έως επτά μήνες και το πρόγραμμα υποτροπής τέσσερις μήνες. Τουλάχιστον δύο στελέχη της μιλούσαν επωνύμως σε διαδικτυακά βίντεο για να προωθήσουν τις υπηρεσίες τους. Διέθεταν και σελίδα στο Facebook.
Η έφοδος
Ηταν Απρίλιος του 2024 όταν αστυνομικοί του Τμήματος Ασφαλείας Ωρωπού, με τη συνδρομή μιας ομάδας Πρόληψης και Καταστολής Εγκλήματος και ενός σκύλου ανίχνευσης ναρκωτικών ουσιών, πραγματοποιήσαν την πρώτη έφοδο στη μονοκατοικία. Είχε προηγηθεί καταγγελία για παράνομη λειτουργία κέντρου απεξάρτησης. Κατασχέθηκαν τότε εκατοντάδες ψυχοτρόπα φάρμακα και εντοπίστηκαν 11 άνδρες και τρεις γυναίκες που διέμεναν εκεί, εκ των οποίων η μία 17 ετών. Οι αστυνομικοί επέστρεψαν στις 27 Νοεμβρίου 2025. Ενεργούσαν ξανά έπειτα από νέα ανώνυμη καταγγελία. Αυτή τη φορά βρήκαν 15 τροφίμους, οι οποίοι δήλωσαν ότι πλήρωναν 1.200 με 1.400 ευρώ τον μήνα. Η δομή είχε αλλάξει σύνθεση, αλλά από τη Διεύθυνση Αντιμετώπισης Εξαρτήσεων του υπουργείου Υγείας ενημέρωσαν τους αστυνομικούς ότι δεν διέθετε άδεια.
«Οι τρόφιμοι είχαν έρθει από όλη την Ελλάδα, από την Πάτρα, από τον Βόλο», λέει αστυνομικός με γνώση της υπόθεσης. «Ο υπεύθυνος ισχυρίστηκε ότι σε δύο μήνες θα έβγαζε άδεια». Η «Κ» επικοινώνησε και με τον ιδιοκτήτη, ο οποίος αρνήθηκε να τοποθετηθεί δημοσίως σε αυτό το στάδιο. «Γονείς και θεραπευόμενοι έπιναν νερό στο όνομά μου», υποστήριξε βιαστικά στο τηλέφωνο.
Θολό τοπίο
Η υπόθεση της δομής στην Ιπποκράτειο Πολιτεία επαναφέρει στο προσκήνιο το θέμα των ιδιωτικών κέντρων απεξάρτησης από τα ναρκωτικά, τα οποία λειτουργούσαν εδώ και δεκαετίες σε μια γκρίζα ζώνη. Ανθρωποι με γνώση του χώρου υποστηρίζουν ότι οι έλεγχοι στο πεδίο είναι αποσπασματικοί, δεν είναι πάντοτε ξεκάθαρη η επάρκεια του προσωπικού ή το πρωτόκολλο που εφαρμόζεται σε ορισμένες δομές, ενώ ο ακριβής αριθμός τους παραμένει θολός.
Από το υπουργείο Υγείας αναφέρουν ότι δεν διαθέτουν δικό τους ελεγκτικό μηχανισμό, οπότε δεν υπάρχει σχετική καταγραφή όσων λειτουργούν χωρίς αδειοδότηση. Κατά μία εκδοχή τα κέντρα δεν ξεπερνούν τα επτά σε όλη τη χώρα, ενώ σύμφωνα με άλλη μαρτυρία φτάνουν συνολικά τα δέκα. Αλλοι εκτιμούν ότι είναι περισσότερα. Διαφορετικές πηγές πληροφόρησης, πάντως, στις οποίες απευθύνθηκε η «Κ» συμφωνούν ότι η πλειονότητα βρίσκεται στη Θεσσαλονίκη.
Συνήθως στεγάζονται σε ενοικιαζόμενες μεζονέτες. Ορισμένα βρίσκονται σε περιαστικές περιοχές, μέσα σε ελαιώνες, υπάρχουν όμως και περιπτώσεις που χρησιμοποιούνται διαμερίσματα σε πόλεις. Φιλοξενούν συνήθως από 10 έως και 15 άτομα. Πρόσφατα ερευνήθηκε από την Εθνική Αρχή Διαφάνειας μια αντίστοιχη δομή στη Θεσσαλονίκη που λειτουργούσε από το 2012 χωρίς σχετική άδεια.
Πηγές από το υπουργείο Υγείας λένε στην «Κ» ότι μετά τη σχετική τροποποίηση του θεσμικού πλαισίου δόθηκαν μέσα στο 2025 δύο άδειες ίδρυσης ιδιωτικών κέντρων απεξάρτησης. Σύντομα αναμένεται να λάβουν και άδειες λειτουργίας. Ενα εξ αυτών στελεχώνεται από ψυχίατρο, νοσηλευτές, γιατρούς και άλλο ειδικευμένο προσωπικό και στεγάζεται σε ανακαινισμένη βίλα. Οπως αναφέρει πηγή του υπουργείου Υγείας, κανένα ιδιωτικό κέντρο δεν είχε εξασφαλίσει έγκριση τα προηγούμενα χρόνια και όσα δεν έχουν αδειοδοτηθεί μέχρι σήμερα λειτουργούν παρατύπως.
Οι προδιαγραφές και το πλαίσιο λειτουργίας των ιδιωτικών κέντρων καθορίστηκαν με ΦΕΚ που δημοσιεύθηκε τον Ιανουάριο του 2025. Εκεί περιγράφονται και τα ελάχιστα τετραγωνικά μέτρα που πρέπει να διαθέτουν οι κοιτώνες ή οι χώροι θεραπείας. Πηγές του υπουργείου Υγείας αναφέρουν ότι με τις τροποποιήσεις που έγιναν, το πλαίσιο παραμένει μεν «σφιχτό», αλλά «εξορθολογίστηκε», καθώς προηγούμενο ΦΕΚ του 2019 καθιστούσε πιο δύσκολη την αδειοδότηση.
Ιδιοκτήτης ιδιωτικού κέντρου που μίλησε υπό τον όρο της ανωνυμίας λέει ότι είχε καταθέσει αιτήσεις για να λάβει άδεια το 2016 και το 2018, αλλά απορρίπτονταν γιατί δεν είχε προβλεφθεί ακόμη πλαίσιο λειτουργίας. Επιχείρησε ξανά, μετά το πρώτο ΦΕΚ του 2019, χωρίς επιτυχία. Μία από τις προϋποθέσεις τότε ήταν ότι ο επιστημονικός υπεύθυνος θα έπρεπε να είχε διατελέσει διευθυντής σε κρατική νοσοκομειακή μονάδα και να ήταν πλέον αποκλειστικής απασχόλησης στο ιδιωτικό κέντρο.
«Ηταν εκτός της ελληνικής πραγματικότητας. Πόσοι ψυχίατροι, με αντίστοιχη εμπειρία, θα δέχονταν να κλείσουν το γραφείο τους και να εργαστούν αποκλειστικά σε εμάς με χαμηλότερες απολαβές;», λέει. Με το νέο πλαίσιο δεν απαιτείται αποκλειστική απασχόληση. Ο συγκεκριμένος ιδιοκτήτης έχει καταθέσει εκ νέου τα χαρτιά του για αδειοδότηση.
Απαραίτητοι οι ψυχίατροι – «Δεν διανοούμαι να λειτουργεί κέντρο που προσφέρει αυτές τις υπηρεσίες και να μην έχει ψυχίατρο. Υπάρχει συννοσηρότητα με κατάθλιψη, ψύχωση, διαταραχή μετατραυματικού στρες», λέει η καθηγήτρια Ψυχιατρικής Μένη Μαλλιώρη, πρώην πρόεδρος του ΟΚΑΝΑ.
«Δεν διανοούμαι να λειτουργεί κέντρο που προσφέρει αυτές τις υπηρεσίες και να μην έχει ψυχίατρο. Το θεωρώ θεμελιώδες. Η επιστημονική κοινότητα έχει καταγράψει ότι υπάρχει συννοσηρότητα με κατάθλιψη, ψύχωση, διαταραχή μετατραυματικού στρες, που αν δεν συνεκτιμηθεί τότε δεν θα πάει καλά ούτε η προσπάθεια αντιμετώπισης του εθισμού», λέει η Μένη Μαλλιώρη, ομότιμη καθηγήτρια Ψυχιατρικής στο Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών και πρώην πρόεδρος του ΟΚΑΝΑ.
«Είμαστε στο μεταίχμιο μιας διαδικασίας συμμόρφωσης», αναφέρει ψυχολόγος που συνεργάζεται με ιδιωτική δομή. «Θα χρειαστούν σοβαρές αλλαγές και προσλήψεις για να εναρμονιστούν τα κέντρα με τις πολεοδομικές διατάξεις και τις προδιαγραφές του προσωπικού», δηλώνει άλλος άνθρωπος του χώρου.
Το πρώτο κύμα
Κατά τη δεκαετία του ’90 υπήρξαν περιπτώσεις Ελλήνων που είχαν απογοητευθεί από τα δημόσια προγράμματα απεξάρτησης και στράφηκαν σε ιδιωτικά κέντρα του εξωτερικού, κυρίως στην Αγγλία. Αφού επέστρεψαν καθαροί, κάποιοι εξ αυτών ίδρυσαν και στη χώρα μας τα πρώτα ιδιωτικά κέντρα. «Κάλυψαν μια πραγματική ανάγκη. Υπάρχει κόσμος που βοηθήθηκε. Αλλά ελλείψει πλαισίου, ορισμένοι άνθρωποι με την ελάχιστη εκπαίδευση άνοιγαν και μια δομή επειδή ήταν πρώην χρήστες», λέει ο Γιώργος Καλαμίτσης, ψυχολόγος και πρόεδρος του Συλλόγου Ασθενών Ηπατος Ελλάδος «Προμηθέας».
Στις αρχές του 2000 είχε γίνει μία απόπειρα δημιουργίας ενός πλαισίου προδιαγραφών λειτουργίας, η οποία δεν τελεσφόρησε. Την περίοδο 2008-10 παρατηρήθηκε μια έκρηξη στα κέντρα που άνοιγαν, ενδεχομένως και λόγω της αυξημένης ζήτησης από τη λίστα αναμονής που υπήρχε τότε σε δημόσιες δομές. Για να καλύψουν το κόστος της θεραπείας κάποιες οικογένειες έπαιρναν τότε δάνεια.
Ο τρόπος λειτουργίας των ιδιωτικών κέντρων είχε απασχολήσει και στο παρελθόν. Το 2014 ο τότε δημοτικός σύμβουλος και νυν δήμαρχος Αλμυρού Δημήτρης Εσερίδης είχε δημοσιεύσει στον τοπικό Τύπο της Μαγνησίας μια πύρινη επιστολή με αφορμή τον θάνατο του 32χρονου ανιψιού του από υπερβολική δόση. «Είχε περάσει 120 ημέρες σε κέντρο στη Θεσσαλονίκη, έδινε 3.000 ευρώ τον μήνα. Μόλις βγήκε έξω, πέθανε», λέει. Με αφορμή και εκείνη την επιστολή είχε ζητηθεί τότε από το Σώμα Επιθεωρητών Υπηρεσιών Υγείας να διενεργηθούν συστηματικοί έλεγχοι.
Εγώ σώθηκα, αλλά… – «Εγώ σώθηκα, με βοήθησαν. Ενιωθα καλύτερα μιλώντας με ανθρώπους που ήταν στη χρήση παλιά, που καταλάβαιναν το βίωμά μου. Υπάρχουν όμως και κίνδυνοι», λέει στην «Κ» 40χρονος πρώην χρήστης που απευθύνθηκε σε ιδιωτική δομή το 2019.
«Η επί σειράν ετών απουσία ρυθμιστικού πλαισίου και εποπτείας δημιούργησε ένα περιβάλλον όπου ορισμένοι ξεπέρασαν τα όρια», τονίζει ο κ. Καλαμίτσης. «Είχα 300 ευρώ και ρώτησα για πόσο φτάνουν. Μου είπαν για δέκα ημέρες, για να βγάλω τα στερητικά. Πήγα, ένιωθα ότι μπορεί να βοηθήσουν», λέει 40χρονος πρώην χρήστης που απευθύνθηκε σε ιδιωτική δομή το 2019 και μιλάει στην «Κ» υπό τον όρο της ανωνυμίας. Τον στήριξαν οι γονείς του για να καλύψει τα επιπλέον έξοδα και πέρασε στη δομή εννέα μήνες. Δώδεκα άτομα έμεναν εκεί, σε δίκλινα δωμάτια. Ανά μία ή δύο εβδομάδες τους επισκεπτόταν ψυχίατρος για συνταγογράφηση. «Εγώ σώθηκα, με βοήθησαν. Ενιωθα καλύτερα μιλώντας με ανθρώπους που ήταν στη χρήση παλιά, που καταλάβαιναν το βίωμά μου», λέει για το προσωπικό. «Υπάρχουν όμως και κίνδυνοι».
Θυμάται την αντιδεοντολογική συμπεριφορά ενός θεραπευτή ο οποίος ανέπτυξε ερωτική σχέση με θεραπευόμενη. «Ηταν τρεις μήνες καθαρή, δεν μπορούσε να πατήσει ακόμη στα πόδια της. Με ενοχλούσε αυτό που γινόταν, αλλά δεν είχα σε ποιον να μιλήσω. Δεν υπήρχε κάποιος επόπτης», λέει.
Στην «Κ» αναφέρθηκε και πιο πρόσφατο περιστατικό κακής πρακτικής σε δομή της Αττικής. Εκεί ένας θεραπευόμενος φέρεται να μην είχε περάσει από ιατρικές εξετάσεις, του είχαν σταματήσει τις αντιπηκτικές ενέσεις, του χορηγούσαν μόνο αντιψυχωσική αγωγή και παραλίγο να κινδυνεύσει από θρομβώσεις.
Τον Φεβρουάριο του 2022, έπειτα από καταγγελίες οικογενειών, συνελήφθη ένα ζευγάρι που λειτουργούσε κέντρο απεξάρτησης δίχως άδεια στη Μαγνησία. Οι αστυνομικοί κατάσχεσαν τότε 343 χάπια χωρίς ιατρική συνταγή, καθώς και πιστοποιητικά παρακολούθησης επιμορφωτικών σεμιναρίων που έφεραν τα ονόματα των υπευθύνων της δομής.
Ο άνδρας είχε απασχολήσει τις αστυνομικές αρχές και το 2017 για πλημμεληματικές παραβάσεις, καθώς τότε διατηρούσε αντίστοιχα κέντρα σε άλλες τοποθεσίες. Είχε φιλοξενηθεί σε τοπικό κανάλι, αλλά και σε εκπομπή σταθμού εθνικής εμβελείας για να μοιραστεί την ιστορία της δικής του απεξάρτησης. Σύμφωνα με τον δικηγόρο που ανέλαβε την υπόθεση, η ποινική δίωξη για διακίνηση ναρκωτικών έπαυσε, καθώς ο άνδρας πέθανε έξι μήνες αργότερα από ανακοπή όσο ήταν προφυλακισμένος στον Κορυδαλλό. Η σύντροφός του είχε αφεθεί ελεύθερη μετά την απολογία της, αλλά μέσα σε 15 ημέρες πέθανε από υπερβολική δόση.
