Κάθε φορά που ολοκληρωνόταν κάποια από τις ιστορίες του «Ρετιρέ» στις οποίες πρωταγωνιστούσε η Κατερίνα Γιουλάκη, εκείνη επαναλάμβανε μια διπλή ατάκα, όπου δήλωνε την αγανάκτησή της με την κατάσταση στην οποία είχε μπλεχτεί, παρά τη θέλησή της. Ενδεικτικά, σε ένα σκετσάκι, ανεπιθύμητοι συγγενείς κατσικώθηκαν με το ζόρι στο διαμέρισμά της και της ανακοίνωσαν με θράσος ότι θα τους φιλοξενούσε. «Σιγά μωρέ, θα βολευτούμε εδώ». Ποιος είδε την Κατερίνα Σοφιανού (ο ρόλος της στο μεσοαστικό σύμπαν του Γιάννη Δαλιανίδη) και δεν την εφοβήθη. «Εδώ δεν βολεύομαι εγώ, θα βολευτούμε μαζί; Στο ξενοδοχείο, για να παραμείνουμε αγαπημένες, αδελφούλα μου. Στο ξενοδοχείο», της έλεγε ήρεμα, δείχνοντας το χέρι προς την έξοδο.
Το «Ρετιρέ» δεν θα ήταν το ίδιο χωρίς την Κατερίνα Γιουλάκη κι αυτό φάνηκε στην άτυπη συνέχειά του, στους «Μικρομεσαίους» του Δαλιανίδη, όπου η Μάρθα Καραγιάννη ερμήνευσε ένα παρόμοιο ρόλο. Oσο καλή ηθοποιός και να ήταν η Καραγιάννη, όσο παρόμοιας φύσης κι αν ήταν οι ιστορίες, όσο κι αν θύμιζαν κάτι οι χαρακτήρες, το τελικό αποτέλεσμα ήταν πολύ πιο αποδυναμωμένο από το «Ρετιρέ». Αυτός είναι και ένας από τους λόγους που εξηγούν πως οι επαναλήψεις του «Ρετιρέ» συνδέθηκαν άρρηκτα με το ελληνικό καλοκαίρι, σε αντίθεση με τους «Μικρομεσαίους», όπου κανείς δεν τους παίρνει χαμπάρι όταν προβάλλονται.
Ενας εμβληματικός ρόλος
Βλέποντας τη φιλμογραφία της στη Βικιπαιδεία, δεν αναγνωρίζω καμία από τις ταινίες του παλιού ελληνικού κινηματογράφου στις οποίες είχε ρόλο. Oσο για το τηλεοπτικό θέατρο, ούτε λόγος. Βέβαια, η έλλειψη γνώσης δεν αναιρεί την αξία ενός καλλιτέχνη. Η αλήθεια όμως είναι ότι υπάρχουν κάποιοι ρόλοι, όπου οι καλλιτέχνες μπαίνουν στα σπίτια και στιγματίζουν το κοινό. Για να πραγματοποιηθεί αυτό το στίγμα, χρειάζεται ένας ευφυής ηθοποιός, ο οποίος καλείται να διαβάσει πέρα από τις λέξεις του σεναρίου και να αγαπήσει τον ρόλο του.
Αυτό δείχνει το παράδειγμα της Ντίνας Κώνστα στους ρόλους της Γιολάντας Ραγιά και Ντένης Μαρκορά στα σίριαλ «Το δις εξαμαρτείν» και «Δύο Ξένοι» ή της Καίτης Κωνσταντίνου ως Σωσώ στα «Εγκλήματα». Κάτι παρόμοιο συνέβη και με την Κατερίνα Γιουλάκη στο «Ρετιρέ». Γι’ αυτό και η πρώτη σκέψη μετά την απώλειά της σε ηλικία 87 ετών ήταν αυτή η ατάκα, ειπωμένη με τον χαρακτηριστικό μανιερισμό της: «Ε όχι και η Κατερίνα. Oχι και η Κατερίνα!»
Δεν έχει φύγει από το μυαλό η πρώτη εικόνα μετά την αναγραφή του ονόματός της στους τίτλους αρχής του «Ρετιρέ», όπου ουσιαστικά επανασυστήθηκε στο ευρύ κοινό. Βγαίνει από ένα ταξί, σπρώχνοντας τις βραδυκίνητες συνεπιβάτισσές της, και ύστερα τις ξαναπιάνει από τις βάτες, για να ξαναμπούν στο όχημα. Yστερα, βρίσκεται πάνω από ένα ψυγείο της ΕΒΓΑ με το τηλέφωνο ανά χείρας και ψάχνει αριθμούς στον Χρυσό Οδηγό, όσο αγανακτισμένοι πολίτες της φωνάζουν να κάνει γρήγορα.
Πολλά άτομα θα θέλαμε να είχαμε κάτι από την Κατερίνα Σοφιανού στην καθημερινότητά μας, ώστε να λέμε όχι στους φίλους και στους συγγενείς που μας ζητούν να τους φέρνουμε δώρα από το εξωτερικό, χωρίς να μας δίνουν λεφτά, ή να αντιδρούμε έντονα απέναντι σε αυτούς τους τύπους – μάστιγα που λένε «δεν θέλω να φάω κάτι, μόνο να τσιμπήσω θέλω» και καταλήγουν να τρώνε όλο το φαγητό μας. Ο ρόλος της Γιουλάκη ήταν ένα εγχειρίδιο για το πώς να αντιμετωπίζει κανείς τη νεοελληνική συμπεριφορά, αυτό το «κάνω ό, τι θέλω και δεν υπολογίζω τον άλλον»: παρατηρείς τα επιχειρήματα ενός θρασέος ατόμου, και όταν φτάσεις στο αμήν, του επιστρέφεις με λίγο νεύρο την επιχειρηματολογία, ώστε να τον αποστομώσεις μια και καλή.
Μέσα από τον ρόλο της, η Κατερίνα Γιουλάκη δεν προσέφερε απλώς γέλιο. Eλεγε όλα όσα σκεφτόμασταν αλλά δεν τολμούσαμε να εκφράσουμε με καταγγελτικό χιούμορ και την υπερβολή ενός χαρακτήρα που ήξερε πολύ καλά τι κάνει. Σε ένα περιβάλλον όπου όλοι έκαναν υπομονή, εκείνη δεν δίσταζε να σηκώσει φωνή, να βάλει όρια, να απαιτήσει τον σεβασμό που αξίζει, ώστε να πάψουν να κοροϊδεύουν τη νοημοσύνη και τη λογική της.
Η Φιλιώ που όλους τους φιλιώνει
Εκτός από το «Ρετιρέ», η Κατερίνα Γιουλάκη έχει χαραχτεί και στη μνήμη του νεότερου κοινού, χάρη στο γκεστ ρόλο που είχε στο επεισόδιο «The Godmother» του «Κωνσταντίνου και Ελένης» των Χάρη Ρώμα και Aννας Χατζησοφιά. Εξωτερικά, η Φιλιώ, η νονά του Κατακουζηνού με τα γκρίζα καρέ μαλλιά της, έφερνε σε μια καλοσυνάτη ηλικιωμένη που είχε να πει έναν καλό λόγο για όλους. Στην πορεία του επεισοδίου, όμως, άγνωστο γιατί, η Φιλιώ δεν δίσταζε να βάζει φιτίλια ανάμεσα στους πρωταγωνιστές της σειράς και να δημιουργήσει μια τοξική ατμόσφαιρα. Θα ήταν μάλλον το χούι της.
Xρήστες του TikTok χρησιμοποιούν τις ατάκες της, για να περιγράψουν συναδέλφους τους στον χώρο εργασίας, οι οποίοι ζουν για το δράμα και δημιουργούν καβγάδες, παραμένοντας ύστερα αμέτοχοι.
@3kkk__ η φιλιω που ολους τους φιλιωνει 😳 #kwnstantinoukaielenis ♬ πρωτότυπος ήχος – 3kkk__
Μπορεί η Κατερίνα Γιουλάκη να έφυγε από τη ζωή, αλλά «έμεινε» σε όσους μεγάλωσαν μαζί της, βλέποντας πολλή τηλεόραση. Ολα αυτά τα πρόσωπα που φεύγουν όπως συνέβη, μεταξύ άλλων, με την Ντίνα Κώνστα και την Aννα Παναγιωτοπούλου, την Καίτη Κωνσταντίνου και με τον Νίκο Σεργιανόπουλο, έχουν το παράδοξο πως θα συνεχίζουν να μας κρατούν συντροφιά. Αλλωστε, ποτέ δεν έπαυσαν να μας κρατούν το χέρι και να μας χαρίζουν γέλιο και παρηγοριά στις δύσκολες στιγμές με τους ρόλους τους.
