Ελευθερία έκφρασης για τον πρόεδρο του Δικηγορικού Συλλόγου της Μόσχας
(Ευρωπαϊκό Δικαστήριο για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου, απόφ. της 4.4.13, Reznik κατά Ρωσίας)
Ο προσφεύγων είναι δικηγόρος και πρόεδρος του Δικηγορικού Συλλόγου Μόσχας. Η δικηγόρος Α επισκέφτηκε τις φυλακές, όπου ήταν κρατούμενος ο πελάτης της, γνωστός επιχειρηματίας Χοντορκόφσκι. Οταν αποχωρούσε η δικηγόρος, την σταμάτησε ο επιθεωρητής των φυλακών και την κατηγόρησε ότι μετέφερε απαγορευμένα έγγραφα που της είχε παραδώσει ο πελάτης. Ερευνήθηκε η τσάντα και τα ρούχα της δικηγόρου και κατασχέθηκαν δύο έγγραφα, εκ των οποίων το ένα αφορούσε σημείωμα που αναφερόταν σε επηρεασμό των μαρτύρων. Το υπουργείο Δικαιοσύνης, μετά ταύτα έστειλε έγγραφο στον προσφεύγοντα με το αίτημα να διαγράψει από τον Δικηγορικό Σύλλογο τη δικηγόρο. Ο προσφεύγων με την ιδιότητά του του προέδρου του Δικηγορικού Συλλόγου επέκρινε δημόσια το αίτημα του υπουργείου.
Σε τηλεοπτική εκπομπή ο προσφεύγων ερωτηθείς σχετικά με το έγγραφο που βρέθηκε πάνω στη δικηγόρο κατά την έρευνα, απάντησε ότι εξετάσαμε το ζήτημα της δικηγόρου Α και δεν υπήρξε περίπτωση να βγάλει σημείωμα του πελάτη της από το κέντρο κράτησης. Δεν υπήρχαν λόγοι σωματικής έρευνας αυτής, την οποία, παρεμπιπτόντως, διεξήγαγαν άνδρες επί του σώματός της. Στοιχείο που αποκτάται με παράνομα ή ποινικά κολάσιμα μέσα, δεν έχει καμιά νομική αξία. Δεν υπάρχει τίποτε, απολύτως τίποτε στον φάκελο της δικηγόρου που επιβάλλει τη διαγραφή της.
Τον Αύγουστο του 2004 κρίθηκε υπεύθυνος από δικαστήριο της Μόσχας για δυσφήμηση και υποχρεώθηκε να καταβάλει συμβολική χρηματική ικανοποίηση στον επιθεωρητή των φυλακών και σε έναν φύλακα. Παραπονείται με την προσφυγή του ότι παραβιάστηκε, κατά δυσανάλογο τρόπο, το δικαίωμα ελευθερίας λόγου που προστατεύεται από το άρθρ. 10 της ΕΣΔΑ.
Το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο δέχτηκε ότι ο προσφεύγων είχε το δικαίωμα να εκθέσει την άποψή του δημοσίως, πάνω σε ένα θέμα δημοσίου ενδιαφέροντος και ότι οι δηλώσεις του είχαν μια βάση σε γεγονότα. Από την άλλη πλευρά, το δικαστήριο της Μόσχας δεν αναγνώρισε ότι στις διαδικασίες της παρούσας υπόθεσης εμπλεκόταν μια σύγκρουση μεταξύ του δικαιώματος στην ελευθερία έκφρασης και στην προστασία της φήμης. Διαπιστώθηκε κατόπιν τούτων, παραβίαση του άρθρ. 10 της ΕΣΔΑ και καταδικάστηκε η Ρωσία να καταβάλει στον προσφεύγοντα το ποσό των 4.000 ευρώ για τη δικαστική του δαπάνη.
Διακρίσεις λόγω φύλου – ομοφυλόφιλη γυναίκα που επιθυμεί να υιοθετήσει το τέκνο της μόνιμης συντρόφου της
(Ευρωπαϊκό Δικαστήριο για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου, απόφ. της 19.2.2013, Χ κατά Αυστρίας)
Οι δύο προσφεύγουσες είναι γυναίκες που ζουν σε σταθερή ομοφυλοφιλική σχέση και ο τρίτος προσφεύγων είναι γιος της μιας από αυτές που γεννήθηκε το 1995 εκτός γάμου και τελεί υπό τη γονική της μέριμνα. Οι δυο γυναίκες συζούν και φροντίζουν από κοινού το παιδί. Θέλοντας να δημιουργήσουν νομικό δεσμό μεταξύ της πρώτης προσφεύγουσας και του γιου της άλλης, χωρίς να θιγεί η σχέση με τη μητέρα του, συνήψαν συμφωνία υιοθεσίας το 2005 και την υπέβαλαν προς έγκριση στο Πρωτοδικείο. Προσέφυγαν στο Συνταγματικό Δικαστήριο ζητώντας να κριθούν ως αντισυνταγματικές οι διατάξεις του Αστικού Κώδικα που απαγόρευαν μια τέτοια υιοθεσία, λόγω του σεξουαλικού τους προσανατολισμού. Το Συνταγματικό Δικαστήριο απέρριψε την αίτηση αυτή και εν συνεχεία το Πρωτοδικείο αρνήθηκε να επικυρώσει τη συμφωνία υιοθεσίας, διότι δεν μπορούσαν να είναι συγχρόνως μητέρες δύο γυναίκες χωρίς να καταλυθεί η σχέση του παιδιού με τη μία, ενώ με την υιοθεσία από άλλη γυναίκα διετηρείτο η σχέση με τον πατέρα. Ομοίως αποφάνθηκαν και το εφετείο και το Ακυρωτικό Δικαστήριο.
Το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο έκρινε ότι στην προκειμένη περίπτωση η Αυστρία δεν πρότεινε πειστικούς λόγους για να αποδείξει ότι αποκλείοντας την υιοθεσία δεύτερου γονέα σε ομοφυλόφιλο ζευγάρι, ενώ επέτρεπε τούτο σε ανύπαντρα ζευγάρια διαφορετικού φύλου, αυτό ήταν απαραίτητο για την προστασία των συμφερόντων του παιδιού. Ετσι, κατέληξε στην απόφαση ότι η διαστολή αυτή αποτελούσε διάκριση λόγω φύλου και συνεπώς υπήρξε παραβίαση των άρθρ. 8 και 14 της ΕΣΔΑ. Δέχθηκε λοιπόν, με μειοψηφία 2 δικαστών έναντι 15, την προσφυγή και καταδίκασε την Αυστρία να πληρώσει στους προσφεύγοντες από κοινού συνολικά το ποσό των 10.000 ευρώ, ως χρηματική ικανοποίηση λόγω ηθικής βλάβης, καθώς και ποσό 28.420,88 ευρώ για τα δικαστικά τους έξοδα.
Ελευθερία έκφρασης και Ολοκαύτωμα – μεταβολή κατηγορίας από το εφετείο
(Ευρωπαϊκό Δικαστήριο για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου, απόφ. της 5.3.2013, Varela Geis κατά Ισπανίας)
Ο προσφεύγων έχει βιβλιοπωλείο στη Βαρκελώνη, όπου διαθέτει πλην άλλων και βιβλία για το Ολοκαύτωμα των Εβραίων. Το 1998 καταδικάστηκε σε τρία χρόνια φυλάκιση για υποκίνηση σε έγκλημα γενοκτονίας κ.λπ. με κίνητρα ρατσιστικά και αντισημιτικά. Το εφετείο δέχθηκε την έφεσή του, τον καταδίκασε όμως σε 7 μήνες φυλάκιση για «διάδοση ιδεών και δογμάτων που δικαιολογούν πράξεις γενοκτονίας». Παραπονείται ότι στο εφετείο καταδικάστηκε για αδίκημα, το οποίο δεν αποτελούσε μέρος της κατηγορίας και για το οποίο δεν είχε δικαστεί πρωτοδίκως.
Το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο διαπιστώνει ότι ούτε στη δικογραφία υπήρχε, ούτε η εισαγγελία κατά τη διάρκεια της διαδικασίας αναφέρθηκε στην πιθανότητα μεταβολής της κατηγορίας, ούτε απλώς υπήρξε κάτι τέτοιο στα επιχειρήματα της πολιτικής αγωγής. Ετσι, εκτιμά το Δικαστήριο ότι το εφετείο της Βαρκελώνης, για να κάνει χρήση του αναμφισβήτητου δικαιώματός του να υπαγάγει τα γεγονότα σε άλλη διάταξη, όφειλε να δώσει τη δυνατότητα στον προσφεύγοντα να ασκήσει το δικαίωμα υπεράσπισής του επ’ αυτού του σημείου, κατά τρόπο συγκεκριμένο και αποτελεσματικό και συνεπώς έγκαιρα. Διαπιστώνεται λοιπόν παραβίαση του άρθρ. 6 παρ. 1 και 3 α και γ της ΕΣΔΑ για τη δίκαιη δίκη και καταδικάζεται η Ισπανία να πληρώσει στον προσφεύγοντα το ποσό των 8.000 ευρώ, ως χρηματική ικανοποίηση για την ηθική του βλάβη, καθώς και ποσό 5.000 ευρώ για τα δικαστικά του έξοδα.
Ετεροδικία των Κρατών
(Ευρωπαϊκό Δικαστήριο για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου, απόφ. της 14.3.2013, Oleynikov κατά Ρωσίας)
Ο προσφεύγων είναι Ρώσος υπήκοος. Ισχυριζόμενος ότι έχει δανείσει τη Δημοκρατία της Βόρειας Κορέας, με σύμβαση που είχε συνάψει στην πρεσβεία της εν λόγω χώρας στη Ρωσία, ενήγαγε ενώπιον ρωσικού δικαστηρίου τη Β. Κορέα. Τα ρωσικά δικαστήρια απέρριψαν την αγωγή λόγω έλλειψης δικαιοδοσίας, αφού το ξένο κράτος έχει ετεροδικία. Παραπονείται ότι έτσι στερήθηκε του δικαιώματος πρόσβασης σε δικαστήριο. Το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο δέχθηκε την προσφυγή του, διότι τα ρωσικά δικαστήρια απέρριψαν την αγωγή, χωρίς να εξετάσουν αν επρόκειτο για δικαιοπραξία που είχε συναφθεί σε σχέση με την κυριαρχική εξουσία του ξένου κράτους ή αυτό μετείχε σαν μέρος σύμβασης ιδιωτικού δικαίου. Επίσης, τα ρωσικά δικαστήρια δεν ερεύνησαν αν η εν λόγω σύμβαση υπάγεται ή όχι στη διμερή Σύμβαση Εμπορίου και Ναυτιλίας που δεσμεύει τις δύο χώρες. Υπήρξε λοιπόν παραβίαση του άρθρ. 6 παρ. 1 της ΕΣΔΑ (δικαίωμα σε δίκαιη δίκη).
