Από τα Χανιά στη Σμύρνη

«Το μέρος μου φάνηκε πολύ οικείο. Ηταν σαν να ήξερα τον δρόμο, τον μαχαλά για χρόνια. Εμοιαζε κάπως με «ντεζά-βου», ένιωθα σαν στο σπίτι μου. Η γλώσσα ήταν η γλώσσα που μιλούσαμε στο σπίτι μου. Το φαγητό το ίδιο. Είδα μαυροντυμένες ηλικιωμένες γυναίκες, ακριβώς όπως η γιαγιά μου που πάντα φορούσε μαύρα σε ένδειξη πένθους. Η μουσική ήταν γνωστή, όλοι ήξεραν τα τραγούδια που είχα μάθει απ’ τη γιαγιά μου, όπως το «γελεκάκι που φορείς» και «Σαμιώτισσα». Τότε κατάλαβα την τραγωδία πίσω από την ανταλλαγή των πληθυσμών, αυτοί οι άνθρωποι δεν «μετακινήθηκαν» απλώς γεωγραφικά, αλλά «ξεριζώθηκαν» πολιτισμικά και ψυχολογικά». Η Μουφιντέ Πεκίν, κόρη Τουρκοκρητικών που μιλάει απταίστως τα Ελληνικά με έντονα τα στοιχεία της κρητικής διαλέκτου, μιλάει στην «Κ» για τα Χανιά, την πόλη όπου γεννήθηκαν και έζησαν οι γονείς της μέχρι το 1924, όταν με τις ανταλλαγές των πληθυσμών εγκαταστάθηκαν στη Σμύρνη, «σ’ έναν ξένο τόπο», σημειώνει. Η κ. Πεκίν ζει στην Κωνσταντινούπολη όπου διδάσκει στο τμήμα Αγγλικής Λογοτεχνίας του Πανεπιστημίου του Βοσπόρου και παράλληλα μεταφράζει λογοτεχνικά βιβλία από τα Ελληνικά και τα Αγγλικά στα Τουρκικά. Στα Χανιά πρωτοπήγε το 1992, για να βρει το σπίτι της μητέρας της, κι από τότε επιστρέφει τακτικά στην πατρίδα της και στους Ελληνες φίλους που έχει κάνει. «Οι Ελληνες που συνάντησα στα Χανιά με βοήθησαν πολύ, επειδή κι εκείνοι ήταν πρόσφυγες από τη Μικρά Ασία και είχαν περάσει αντίστοιχες εμπειρίες, αν όχι και χειρότερες», θυμάται και διηγείται τον ενθουσιασμό των Κρητικών, όταν την άκουγαν να τους απευθύνει τον λόγο σε άπταιστον… κρητική. «Φυσικά, ακραίες εθνικιστικές συμπεριφορές υπάρχουν εκατέρωθεν των συνόρων και γι’ αυτό δεν πρέπει να εγκαταλείψουμε ποτέ τις προσπάθειες για τη φιλία των δύο λαών», συμπλήρωσε. Μ’ αυτό το σκεπτικό, άλλωστε, η ίδια και περίπου εξήντα «παιδιά της Λωζάννης», όπως αυτοαποκαλούνται, έχουν συστήσει το «Ιδρυμα Ανταλλαγέντων Λωζάννης», που έχει στόχο τη διάσωση και διατήρηση της κοινής προσφυγικής κληρονομιάς με γνώμονα τη φιλία των δύο λαών. Το Ιδρυμα οργανώνει εκδρομές στις πατρίδες των προγόνων τους και συλλέγει προφορικές και γραπτές μαρτυρίες από πρόσφυγες πρώτης και δεύτερης γενιάς.