ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ. Τι έκανε εντύπωση στο βλέμμα και στα βήματα των ξένων περιπατητών στη Θεσσαλονίκη ανά τους αιώνες; Πώς περιγράφουν την πόλη οι περιηγητές του 1400, του 1700, του 1800, Αγγλοι, Γάλλοι και Ιταλοί στρατιωτικοί, ιστορικοί, φιλόσοφοι, μυθιστοριογράφοι, στοχαστές, πεζογράφοι και δημοσιογράφοι που περιδιάβηκαν στις γειτονιές της τον περασμένο αιώνα και πώς φαντάζει στο μάτια των επισκεπτών η μεγαλούπολη του 2002;
Με τη Ρώμη την παρομοιάζει ο Ουκρανός περιηγητής Βασίλειος Μπάρσκι (1726), με τις φτωχογειτονιές της Νέας Υόρκης ο Αμερικανός συγγραφέας Χέρμαν Μέλβιλ (1856), με φελινικό σκηνικό η Βελγίδα γλωσσολόγος Σοφί Μπας (δεκαετία ’80).
Λογοτέχνημα
Αλλόκοτους ανθρώπους σε αποκρουστικούς δρόμους είδε ο Αγγλος εκδότης εφημερίδος Κόλινσον Οουεν (1917), «Ισαμε μύτη βελόνας η περιλάλητη Σαλονίκη» αναφώνησε ο Αγγλος λοχαγός Α.Ζ Μαν σ’ ένα κείμενο-λογοτέχνημα όπως είναι τα περισσότερα των Γάλλων, Αγγλων, Ιταλών στρατιωτικών που εμπνέονται από την πολυπολιτισμική Θεσσαλονίκη του 1916-1917.
Το πανόραμα της Θεσσαλονίκης στους τελευταίους έξι αιώνες μέσα από τα κείμενα ξένων επισκεπτών αποκαλύπτει η έρευνα του ποιητή Σάκη Σερέφα που κατάφερε να συγκεντρώσει πενήντα και μία μαρτυρίες για το Ημερολόγιο 2003 του «Παρατηρητή». Στην έκδοση-ημερολόγιο «Η Θεσσαλονίκη των ξένων» βρίσκεται κάθε εβδομάδα και μια μαρτυρία, κάθε μήνα κι ένα ποίημα τα οποία κλήθηκαν να εικονογραφήσουν με πρωτότυπες δημιουργίες Θεσσαλονικείς καλλιτέχνες.
Στα κείμενα, ο αναγνώστης, μπορεί να παρακολουθήσει έμμεσα την πορεία της Θεσσαλονίκης αλλά και τη φυσιογνωμία της και να αντλήσει τόσο τα ιστορικά γεγονότα όσο την αίσθηση της πόλης. Κι όπως προκύπτει, η Θεσσαλονίκη δίνει πολλαπλά και ποικίλα ερεθίσματα στους επισκέπτες της.
Για τους στρατιωτικούς είναι τόπος διασκέδασης και αναψυχής, για τους Βαλκάνιους μια οικεία πόλη στην οποία αναγνωρίζουν κοινά στοιχεία πολιτισμού, ενώ στους Δυτικούς υπερισχύει το αίσθημα του εξωτισμού? το βλέμμα τους αντικρίζει τα μεσογειακά και ανατολιτικά χαρακτηριστικά με τα θετικά και αρνητικά της στοιχεία. Την ανθυγιεινή Θεσσαλονίκη και τα παζάρια της περιγράφει ο Αγγλος περιηγητής Χένρι Χόλαντ (1821), τα ελληνικά και τα τουρκικά σχολεία οι Αμερικανοί ιεραπόστολοι Dwight και Schauffler (1834), τους έγκλειστους στις φυλακές του Λευκού Πύργου ο πρέσβης της Σερβίας στο Λονδίνο Μίνσχιν(1884).
Ο Γάλλος φιλόσοφος Ζαν Πολ -Σαρτρ που γράφει από το ξενοδοχείο Ritz όπου κατέλυσε στις 28 Αυγούστου 1937, απεκόμισε τις καλύτερες εντυπώσεις, ενω ο Γάλλος μυθιστοριογράφος, δοκιμιογράφος και θεατρικός συγγραφεάς Ζαν Κο, όπως και ο Αγγλος συγγραφέας Φράνσις Κινγκ δίνουν μια εικόνα της «φτωχής» μεταπολεμικής Θεσσαλονίκης.
Περίπατοι
Ο Ζαν Ρουντό, Γάλλος συγγραφέας και πανεπιστημιακός δάσκαλος περιγράφει τις «μισοπεθαμένες» εκκλησίες ανάμεσα στις επταώροφες πολυκατοικίες, την πόλη του ’60 που καταργεί την παλαιά πόλη, ενώ την ίδια δεκαετία ο Γάλλος συγγραφέας Ζακ Λεκαριέρ ενθουσιάζεται από τους πολύωρους περιπάτους στα δρομάκια της παλαιάς πόλης με τον Νίκο Γαβριήλ Πεντζίκη στον οποίο χρωστά τις ωραιότερες ώρες του στη Θεσσαλονίκη. Ο Γάλλος πεζογράφος Ζορζ Ολιβιέ Σατορενό βλέπει τα σημάδια της πόλης στη δεκαετία του ’90 κι ανακαλυπτει τελικά «ένα παλαιό αργοκύλισμα του χρόνου σ’ ένα παλιοκαιρίτικο καφενείο»,
