Κατά την προεκλογική καμπάνια του υποσχέθηκε δωρεάν δημόσιες μετακινήσεις – συγκεκριμένα με τα αστικά λεωφορεία – και προσιτή στέγαση, μέσω του «παγώματος» των ενοικίων για διαμερίσματα με ελεγχόμενο ενοίκιο. Αύξηση του κατώτατου μισθού. Δημόσια σούπερ μάρκετ για να μειωθούν οι τιμές των τροφίμων. Φορολόγηση των υπερπλουσίων.
Με αυτές τις υποσχέσεις και με το κόστος ζωής στο επίκεντρο της ρητορικής του, ο Ζοράν Μαμντάνι εξελέγη τον περασμένο Νοέμβριο δήμαρχος της Νέας Υόρκης. Αλλά κατάφερε και κάτι ακόμη. Προβλήθηκε ως υπόδειγμα εκλογικής επιτυχίας που ξεπερνάει τα σύνορα της αμερικανικής μητρόπολης.
Τώρα που η Ελλάδα εισέρχεται στη δική της προεκλογική περίοδο, τα δύο κόμματα που φαίνεται να παλεύουν για τη θέση της αξιωματικής αντιπολίτευσης μοιάζουν να εμπνέονται από την ατζέντα του Μαμντάνι.
Ανταγωνισμός
Το ΠΑΣΟΚ υπόσχεται δωρεάν μετακινήσεις με τα μέσα μαζικής μεταφοράς σε Αθήνα και Θεσσαλονίκη, για όλους τους νέους έως 24 ετών. Η ΕΛΑΣ υπόσχεται δωρεάν μετακινήσεις στα ΜΜΜ σε Αθήνα και Θεσσαλονίκη για όλους, πλην τουριστών.
Η ΕΛΑΣ προτείνει τη δημιουργία ενός μη κερδοσκοπικού φορέα κοινωνικής διαχείρισης που θα προβαίνει σε αγορά των κόκκινων δανείων ευάλωτων πολιτών, σε ρυθμίσεις δανείων με βάση το πραγματικό εισόδημα, και θα προστατεύει την πρώτη κατοικία. Το ΠΑΣΟΚ θέλει να αναπτύξει ή να ανακατασκευάσει κατοικίες για μακροχρόνια μίσθωση με προσιτά ενοίκια, παρέχοντας κίνητρα σε ιδιώτες για να διαθέσουν κλειστά ακίνητα σε κοινωνικά προγράμματα.
Το κόμμα του Αλέξη Τσίπρα θέλει τη θεσμοθέτηση ελάχιστης εγγυημένης ποσότητας ηλεκτρικής ενέργειας, σταθερών και προσιτών τιμών για νοικοκυριά και επιχειρήσεις, ενώ αυτό του Νίκου Ανδρουλάκη προτείνει τη μεταφορά σε φθηνότερα «μπλε» τιμολόγια και έμμεσο πλαφόν στη χονδρεμπορική. Αντιγράφουν τον Μαμντάνι; Αντιγράφουν ο ένας τον άλλον; Ή απλώς απαντούν στο βασικότερο αίτημα των πολιτών;
Για λόγους ταξικούς
Η εστίαση του προγράμματος στο affordability, στην «οικονομική προσιτότητα» δηλαδή, ήταν μια πολύ συνειδητή επιλογή, λέει στην «Κ» ο νομικός και συντονιστής της ομάδας προγράμματος του ΠΑΣΟΚ, Λευτέρης Καρχιμάκης. «Ποιους θέλουμε να εκπροσωπήσουμε; Τους εκατοντάδες χιλιάδες εργαζομένους, τους μικρομεσαίους που ζορίζονται και τη νέα γενιά που φεύγει στο εξωτερικό», σχολιάζει.
Πριν και από τη Νέα Υόρκη – «Εμείς είχαμε κάνει αυτή την επιλογή», να είναι το κόστος ζωής το κέντρο του προγράμματος, «πριν από το φαινόμενο Μαμντάνι», λέει στην «Κ» ο συντονιστής της ομάδας προγράμματος του ΠΑΣΟΚ, Λευτέρης Καρχιμάκης.
Με αυτόν τον γνώμονα διέγνωσαν δύο βασικά προβλήματα – το κόστος ζωής και το παραγωγικό μοντέλο. «Μακάρι να μαμντανίζουμε», λέει αρχικά αστειευόμενος, και κατόπιν σοβαρά: «Εμείς είχαμε κάνει αυτή την επιλογή», να είναι το κόστος ζωής το κέντρο του προγράμματος, «πριν από το φαινόμενο Μαμντάνι». Ομως, τονίζει, το γεγονός ότι υπάρχει μια σειρά πολιτικών προσώπων που σε διάφορες χώρες κάνουν καμπάνιες με βάση τις υλικές ανάγκες –«και το πώς θα έχουμε ζωή και όχι επιβίωση», λέει– υποδεικνύει ότι η ταξική αντίθεση έχει επιστρέψει.
«Υπάρχει μια παρανόηση», λέει στην «Κ» ο δικηγόρος και στέλεχος της ΕΛΑΣ Διονύσης Τεμπονέρας, «επειδή το επιχείρησε ο Μαμντάνι στη Νέα Υόρκη, πολλοί θεωρούν ότι τον αντιγράφουμε, δεν είναι καθόλου έτσι». Η ΕΛΑΣ, δηλώνει, έχει ταξικό προσανατολισμό. «Δεν έχουμε λογική Μαμντάνι στο πρόγραμμά μας – το affordability είναι μικρό τμήμα της παρέμβασής μας, οι παρεμβάσεις είναι δομικού χαρακτήρα, σε τελείως διαφορετικό προσανατολισμό».
Παρ’ όλα αυτά, μιλώντας για τα βασικά σημεία του προγράμματος αναφέρει μεταξύ άλλων: κρατική παρέμβαση στην καταπολέμηση της ακρίβειας, αναδιανομή πλούτου μέσω ενίσχυσης των φτωχών και μεσαίων εισοδημάτων, δωρεάν ΜΜΜ για τον «λαϊκό κόσμο που τα χρησιμοποιεί». Κι ύστερα «καινοτομία στην έρευνα, στη βιομηχανία, στον πρωτογενή τομέα, σύγκρουση με τα καρτέλ».
Κατά τον κ. Καρχιμάκη, η ΕΛΑΣ λίγο – πολύ έχει αντιγράψει το πρόγραμμα του ΠΑΣΟΚ. «Είναι πράγματα που είχαμε εξαγγείλει, προφανώς διαβάζουν. Κι αυτό αποκαλύπτει ότι προγραμματικό και πολιτικό κενό δεν υπήρχε», λέει.
Απεταξάμην την αντιγραφή – «Επειδή το επιχείρησε ο Μαμντάνι στη Νέα Υόρκη, πολλοί θεωρούν ότι τον αντιγράφουμε, δεν είναι καθόλου έτσι – το affordability είναι μικρό τμήμα της παρέμβασής μας», τονίζει το στέλεχος της ΕΛΑΣ Διονύσης Τεμπονέρας.
Σύμφωνα με τον κ. Τεμπονέρα, τα προγράμματα δεν έχουν τόσες ομοιότητες. «Το ΠΑΣΟΚ μιλάει για κοινωνική κατοικία, εμείς είπαμε κάτι τελείως διαφορετικό, προτείναμε τον μη κερδοσκοπικό φορέα διαχείρισης δανείων». Η σύγκριση είναι άτοπη κατά τον ίδιο. «Μιλάμε για ένα κόμμα 20 ημερών και ένα κόμμα 50 ετών που έχει πρόγραμμα δύο χρόνια», υπογραμμίζει και συμπληρώνει: «Χωρίς να ποινικοποιούμε κάποιες κοινές προτάσεις, στο σύνολο η λογική είναι διαφορετική – εκείνοι εστιάζουν πιο πολύ στη διαχείριση της ελεύθερης οικονομίας, εμείς περισσότερο στο κεϋνσιανό μοντέλο».
Κι όσον αφορά το φαινόμενο Μαμντάνι, θεωρεί ότι έτσι κι αλλιώς δεν μπορεί να γίνει αυτούσια «μεταφορά» πολιτικών, δεν μπορεί να συγκριθεί μια πόλη, έστω κι αν είναι η Νέα Υόρκη, με μια χώρα. «Αυτό δεν σημαίνει όμως ότι ορισμένες αρχές δεν γίνονται και πάλι επίκαιρες – γιατί αυξάνεται πάλι η ανισότητα. Είναι ζήτημα κοινωνικής προστασίας».
Καινούργια συνταγή
Η παρούσα εικόνα αποτελεί μια αλλαγή σε σχέση με την κλασική αριστερή συνταγή, αναφέρει ο καθηγητής Πολιτικής Επιστήμης, κάτοχος της έδρας Gladstone στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης, Στάθης Καλύβας. Η «συνταγή» δεν είναι δικαιώματα και δικαιωματισμός – «αυτή ήταν μια παρένθεση που έχει κλείσει», σημειώνει, «γιατί όπως καταλάβαμε προξένησε ζημιά στην Αριστερά».
Η βασική συνταγή, τονίζει, ήταν η φορολόγηση και η αναδιανομή. «Αυτό που φαίνεται να γίνεται τώρα είναι μια επιδοματική πολιτική, μια πολιτική συγκεκριμένων επιμέρους επιδομάτων όπως δωρεάν εισιτήρια, κάτι που ξεφεύγει πάρα πολύ από αυτή την παράδοση».
Κι όμως, σύμφωνα με τον αναπληρωτή καθηγητή Κοινωνιολογίας του ΕΚΠΑ Παναγή Παναγιωτόπουλο, δεν τίθεται θέμα επιστροφής στη σοσιαλδημοκρατία. «Μπορεί να υπάρχουν αιτήματα που είναι ξανά επίκαιρα, αλλά δεν υπάρχει πουθενά κάποιο σοβαρό δείγμα ότι η σοσιαλδημοκρατία μπορεί να τα αντιμετωπίσει». Παλιά, σημειώνει, «όλοι μπορούσαν να πουν “θα σας δώσουμε”. Αλλά δεν εξηγούσαν πού θα βρουν τους πόρους γιατί δανείζονταν. Τώρα έχει όντως νόημα το ερώτημα από πού θα αντληθούν αυτά τα χρήματα;».
Οπως και να ‘χει, η επίκουρη καθηγήτρια Πολιτικής Επιστήμης στο ΕΚΠΑ Λαμπρινή Ρόρη αναφέρει ότι η κοινή θεματολογία που βασίζεται στην ακρίβεια και στο κόστος ζωής έχει λογική απήχηση. «Είναι ένα αντικειμενικό πρόβλημα, το υπ’ αριθμόν ένα ζήτημα που απασχολεί τους πολίτες, και άρα εύλογα θα είναι το κεντρικό ζήτημα της προεκλογικής περιόδου».
«Μετά την κρίση στην Ελλάδα διαμορφώθηκαν νέες ανισότητες, ζητήματα στέγης, διαβίωσης, χαμηλών μισθών είναι αντικειμενικά παράπονα που έχει ο κόσμος», εξηγεί καταλήγοντας: «Τώρα το πόσο εύστοχες θα είναι οι προτάσεις και η δόση λαϊκισμού με την οποία θα παρουσιαστούν, εξαρτάται από τον χαρακτήρα του κόμματος και του ηγέτη, αλλά το κόστος ζωής θα είναι το Νο 1 θέμα της προεκλογικής εκστρατείας».
