Πριν από λίγες ημέρες ο γ.γ. του υπουργείου Εθνικής Αμυνας Αντώνης Οικονόμου βρέθηκε στο Καστελλόριζο διότι, όπως ο ίδιος είπε στους στρατιωτικούς που συνάντησε εκεί, το είχε «τάμα». Η κακοκαιρία καθυστερούσε την αναχώρησή του, γι’ αυτό και οι αξιωματικοί της πυραυλακάτου «Καραθανάσης» που εκτελούσε εκείνες τις ημέρες υπηρεσία στο Καστελλόριζο, του πρότειναν να τον μεταφέρουν μαζί τους στη Ρόδο, όπου θα πήγαιναν για τον προγραμματισμένο ανεφοδιασμό.
Για τον Αντώνη Οικονόμου η στιγμή ήταν ιδιαίτερα συγκινητική καθώς ο «Καραθανάσης», η πυραυλάκατος τύπου Super Vita με τον πλευρικό αριθμό P-78, ήταν μία από τις τέσσερις των οποίων τη ναυπήγηση είχε κατορθώσει να επιτύχει ο ίδιος, ελισσόμενος ανάμεσα σε γραφειοκρατικούς σκοπέλους αλλά και ύαινες που λυμαίνονταν το δημόσιο χρήμα. Το γεγονός ότι βρέθηκε στην πυραυλάκατο με την ιδιότητα του αρχιπλοιάρχου επί τιμή (τον τιμητικό βαθμό του απέδωσε ο υπουργός Εθνικής Αμυνας Νίκος Δένδιας στις 7 Απριλίου) ήταν απλά μια σύμπτωση. Από αυτές που έχουν, όμως, αρκετά μεγάλο υπόβαθρο.
Βρέθηκε στο Καστελλόριζο, στην πυραυλάκατο «Καραθανάσης», με τον τιμητικό βαθμό του αρχιπλοιάρχου, που του απένειμε στις 7 Απριλίου ο υπουργός Αμυνας Νίκος Δένδιας.
Η καριέρα του Αντώνη Οικονόμου στο υπουργείο Εθνικής Αμυνας, αθροιστικά σχεδόν 11 χρόνια και πάντα με την ιδιότητα του γ.γ., χτίστηκε πάνω σε μια σειρά από ιστορίες όπως αυτή των πυραυλακάτων Super Vita από τα ναυπηγεία Ελευσίνας, επί των ημερών του Νίκου Ταβουλάρη, όπου –πρακτικά– το σωματείο εργαζομένων με την παρότρυνση της ιδιοκτησίας «ανεβοκατέβαζε» ή και διέκοπτε την ένταση των εργασιών, με αποτέλεσμα τα συγκεκριμένα πλοία να παραδοθούν με υπερδεκαετή καθυστέρηση. Η παρέμβαση του κ. Οικονόμου ήταν καθοριστική, διότι οι χειρισμοί που απαιτούνταν –προκειμένου το Δημόσιο να μην καταλήξει εντελώς ζημιωμένο, δηλαδή και να έχει πληρώσει τρεις φορές το κόστος των πλοίων και στο τέλος να μην τα παραλάβει– ήταν εξαιρετικά ευαίσθητοι.
Το «παράσημο»
Ο ίδιος ο Αντώνης Οικονόμου θεωρεί κύριο «παράσημο» της πολυετούς θητείας του σε αυτή τη θέση τη διετία 2012-14, όταν ως γ.γ. του υπουργείου Εθνικής Aμυνας και τότε, υπήρξε ίσως το πιο καθοριστικό γρανάζι στη διάσωση των τριών από τα τέσσερα υποβρύχια γερμανικής τεχνολογίας τύπου 214, της κλάσης «Παπανικολής» («Πιπίνος», «Ματρώζος», «Κατσώνης») και του αναβαθμισμένου τύπου 209 «Ωκεανού». Aλλωστε έκανε και εκτενή αναφορά στην υπόθεση κατά τη διάρκεια της τελετής απονομής του βαθμού του αρχιπλοιάρχου επί τιμή. «Αυτό που ξέρω είναι ότι τελειώσαμε με επιτυχία δύο σοβαρές εκκρεμότητες, κρίσιμες για το Πολεμικό Ναυτικό μέσα σε δύο χρόνια. Για μένα είναι το έργο της ζωής μου», είπε στη τελετή ο κ. Οικονόμου, ο οποίος έχει καταγράψει στο προσωπικό ημερολόγιό του κάθε λεπτομέρεια εκείνης της διετούς διαπραγμάτευσης που διέσωσε υψίστης επιχειρησιακής σημασίας μονάδες του Π.Ν. από την υποβάθμισή τους σε ημιτελείς, σκουριασμένες λαμαρίνες.
Υπενθυμίζεται ότι το τελευταίο επεισόδιο αυτής της δαιδαλώδους υπόθεσης ολοκληρώθηκε μετά πόνων και βασάνων και έπειτα από πάρα πολλά χρόνια. Μόλις το καλοκαίρι του 2025 η Διεθνής Διαιτησία δικαίωσε το ελληνικό Δημόσιο έναντι του (μακαρίτη πια) Γαλλολιβανέζου επιχειρηματία Ισκαντάρ Σάφα, ο οποίος διεκδικούσε ένα δισ. για τα ναυπηγεία Σκαραμαγκά, αρχικά ενταγμένος στην τότε εταιρεία MIG του (επίσης μακαρίτη) Ανδρέα Βγενόπουλου. Προτού όμως φτάσουμε στα ίδια τα ναυπηγεία, έπρεπε να διασωθούν τα τέσσερα υποβρύχια που παρέμεναν ημιτελή και δίχως να έχουν παραληφθεί από το ελληνικό Δημόσιο.
Για το «έργο ζωής» του, όπως ο ίδιος το περιγράφει, ο κ. Οικονόμου είχε προετοιμαστεί, χωρίς βεβαίως να το γνωρίζει. Γεννήθηκε στη Θεσσαλονίκη το 1961 και όπως οι πρόγονοί του σε μια σειρά σχεδόν ενός αιώνα, μεγάλωσε στο κέντρο της πόλης, στη Μητροπόλεως, από πατέρα Πελοποννήσιο και μητέρα Θεσσαλονικιά. Ο κ. Οικονόμου τελείωσε το γερμανικό σχολείο της Θεσσαλονίκης, κάτι που τον προετοίμασε για τις μετέπειτα σπουδές του στη Γερμανία και τη νομική καριέρα την οποία ακολούθησε. Σπούδασε στη Νομική Σχολή Θεσσαλονίκης και εν συνεχεία στη Χαϊδελβέργη της Γερμανίας και τα τελευταία 43 χρόνια ασκεί το επάγγελμα του δικηγόρου.
Σημείο καμπής στην πολιτική αλλά και την προσωπική του ζωή ήταν η γνωριμία, το 1987, με τον Αντώνη Σαμαρά. Η σχέση τους κρατάει 39 χρόνια και παραμένει βαθιά φιλική και προσωπική. Ο ίδιος ο Αντώνης Οικονόμου, ακόμη και όταν διαφωνούσε πολλές φορές με τον πρώην πρωθυπουργό, ουδέποτε έπαψε να κρατάει ζωντανή τη φιλική σχέση τους. Ανεξάρτητα από το αν ο κ. Οικονόμου υπηρετεί στην κυβέρνηση του Κυριάκου Μητσοτάκη, ενώ ο κ. Σαμαράς έχει κάνει την επιλογή της μετωπικής σύγκρουσης με τον πρωθυπουργό.
Αλλωστε, αυτό το φίλτρο εμπιστοσύνης ήταν και εκείνο που απαιτήθηκε ώστε ο κ. Οικονόμου την περίοδο 2012-14 να κατορθώσει να κάνει τους απαραίτητους χειρισμούς. Βεβαίως, εκείνη την περίοδο τον κ. Οικονόμου δεν περιέβαλε με εμπιστοσύνη μόνο ο κ. Σαμαράς αλλά και ο τότε αντιπρόεδρος της κυβέρνησης Ευάγγελος Βενιζέλος. Ενώ την ομάδα συμπλήρωναν οι τότε υπουργοί Εθνικής Αμυνας Δημήτρης Αβραμόπουλος και Ανάπτυξης Κωστής Χατζηδάκης.
Ο ίδιος ο κ. Οικονόμου μνημονεύει στο ημερολόγιό του, αλλά και στους φίλους του την καθοριστική συμβολή του Διονύση Κολοβού, τότε πάρεδρου και σήμερα αντιπροέδρου του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους, αλλά και των δικηγόρων Νότη Μπερνίτσα και Βάιου Καραγιάννη. Εκείνη την ομάδα συμπλήρωνε ο νυν υπουργός Ενέργειας Σταύρος Παπασταύρου, τότε δεξί χέρι του κ. Σαμαρά στο Μέγαρο Μαξίμου, ενώ καθοριστικό ρόλο διαδραμάτισε ο Ευάγγελος Αποστολάκης, τότε ως αρχηγός του ΓΕΝ.
Ο ίδιος ο κ. Οικονόμου έχει περιγράψει το στιγμιότυπο που λειτούργησε ως «συγκολλητική» ουσία στη σχέση του με τον κ. Αποστολάκη, εκείνο το πρωινό του 2013 που τον επισκέφθηκε αντιπρόσωπος της γερμανικής εταιρείας ναυπήγησης των υποβρυχίων και του απάντησε αρνητικά και υποτιμητικά ότι δεν δέχεται την πρόταση για εξόφληση του συμβατικού χρέους από το Δημόσιο (75 εκατ. ευρώ). «Ηταν τόσο αλαζόνας, που γύρισα στον Αποστολάκη και είπα: “Βαγγέλη έχουν όντως 10%-15% ακόμη να τελειώσουν οι εργασίες των υποβρυχίων, μπορεί να τις αναλάβει το Ναυτικό;”. Εκείνος μου απάντησε ευθαρσώς ότι μπορούσε». Επόμενο βήμα, θυμάται ο κ. Οικονόμου: «Αμέσως πέταξα τον εκπρόσωπο με βίαιο τρόπο από το γραφείο». Ολα αυτά, υπενθυμίζεται, καταγράφονται σε μια ιστορική φάση όπου στο Π.Ν. η πιο αγχώδης συζήτηση που εξελισσόταν στο Επιτελείο επί καθημερινής βάσης είναι αν φτάνουν τα χρήματα για να προμηθευτούν καύσιμα τα πλοία του στόλου.
Τα πράγματα το 2013 δεν ήταν καθόλου σίγουρο ότι θα κατέληγαν σε αυτό που το καλοκαίρι του 2020 ήταν δεδομένο για το Πολεμικό Ναυτικό (Π.Ν.) και σχολιάστηκε ως το πανθομολογούμενο υπερόπλο στη διάρκεια της ελληνοτουρκικής κρίσης στην Ανατολική Μεσόγειο, δηλαδή τη δράση των τεσσάρων υποβρυχίων τύπου 214.
Η κυβέρνηση Σαμαρά – Βενιζέλου είχε τότε να αντιμετωπίσει την ανοιχτά εχθρική στάση των Σάφα (και του συνεταίρου του τότε Βγενόπουλου), που επιχειρούσαν να αυξήσουν μετεωρικά το συμβατικό επίσημο χρέος του κράτους προς τους Γερμανούς και τα Ναυπηγεία Σκαραμαγκά, που ήταν 75 εκατ. ευρώ. Κάποια στιγμή η πλευρά Σάφα – Βγενόπουλου, έφτασε να ζητάει 300 εκατ. ευρώ, ανεβάζοντας το 2013 και τα τέσσερα υποβρύχια στις ξύλινες αποβάθρες τους.
Η διαπραγμάτευση
Η πλευρά της ελληνικής κυβέρνησης έκανε ό,τι ήταν δυνατόν. Ανάμεσα στις κρυφές πτυχές που αποκάλυψε ο κ. Οικονόμου στην ομιλία που έκανε κατά την τελετή απονομής του βαθμού του αρχιπλοιάρχου ήταν η αποστολή του Νότη Μπερνίτσα, με εντολή του Αντώνη Σαμαρά, να επισκεφθεί τον Σάφα στη Λυών όπου διέμενε, προκειμένου να διερευνηθεί αν υφίσταται κάποιου είδους δυνατότητα απευθείας διαπραγμάτευσης. Την ίδια περίοδο ο κ. Οικονόμου στην Αθήνα έκανε λιγότερο ξεκούραστη δουλειά. Επρεπε, για παράδειγμα, τον Οκτώβριο το 2013 να πείσει τους εργαζομένους του σωματείου «Τρίαινα» στον Σκαραμαγκά να επιστρέψουν στο ναυπηγείο και να διορθώσουν κάποια βλάβη που είχε προκύψει στους υποσταθμούς της ΔΕΗ λόγω κακοκαιρίας.
Η θέση του γενικού γραμματέα ενός υπουργείου κρύβει παγίδες, πολλή «λάντζα» και, κυρίως, διαρκείς συγκρούσεις με κάθε λογής μικρά ή μεγάλα συμφέροντα.
Το ζήτημα μοιάζει απλό αλλά δεν ήταν, καθώς ο κ. Οικονόμου έπρεπε να εξηγήσει στην εταιρεία που «έτρεχε» τα ναυπηγεία ότι οι εργαζόμενοι ζητούσαν να δηλωθεί στην Επιθεώρηση Εργασίας ότι θα δραστηριοποιηθούν ώστε να ασφαλιστούν. Στην ημερολογιακή εξιστόρησή του ο κ. Οικονόμου έχει πολλά τέτοια παραδείγματα, τα οποία –αν μη τι άλλο– αναδεικνύουν ότι στην Ελλάδα τίποτε δεν είναι αυτονόητο και κάθε διαχειριστής ενός προβλήματος πρέπει να ασχολείται ακόμη και με την πιο δεδομένη –θεωρητικά– πτυχή του.
Ενα άλλο επεισόδιο που περιγράφει ο κ. Οικονόμου είναι εκείνο της «έκρηξης» του κ. Σαμαρά στην πρόταση να πουληθεί ένα από τα τέσσερα υποβρύχια (περίπου 1 με 1,5 δισ. υπολογιζόταν το τίμημα), προκειμένου το Δημόσιο να «ξελασπώσει» συνολικά. Η πρόταση, που έγινε στις 11 Ιουλίου 2013 στο σπίτι του πρωθυπουργού στην Κηφισιά, χωρίς τον ίδιο παρόντα, απορρίφθηκε λίγες ημέρες αργότερα σε μια σύσκεψη όπου δεν ήταν παρών ο γ.γ. της κυβέρνησης Τάκης Μπαλτάκος. Οταν ο τελευταίος, λίγες ημέρες μετά, επανέφερε την πρόταση περί πώλησης υποβρυχίου, ο κ. Σαμαράς έγινε έξαλλος.
Στο ημερολόγιό του ο κ. Οικονόμου θυμάται την τελική φάση, εκείνη που οδήγησε τον κ. Αβραμόπουλο να ανακοινώσει στις 15 Μαρτίου 2014 ότι τα τέσσερα υποβρύχια περνούν στο ελληνικό Δημόσιο. Είχε προηγηθεί ένα εντατικό διάστημα τριών εβδομάδων για την προετοιμασία της κυβέρνησης με τον ίδιο τον Σάφα. «Ηρθε Τρίτη στην ώρα του ο κ. Σάφα μόνος του, προς μεγάλη έκπληξή μου, τον υποδεχθήκαμε στην αίθουσα του Ανωτάτου Ναυτικού Συμβουλίου στις 15.15», γράφει στο ημερολόγιο του με ημερομηνία 25 Φεβρουαρίου 2014 ο κ. Οικονόμου, σημειώνοντας ότι στην αίθουσα βρίσκονταν ακόμη οι κ. Αβραμόπουλος, Χατζηδάκης, Αποστολάκης και Μπερνίτσας. Λίγο παρακάτω σημειώνει: «Αφού έφυγε, εξήγησα σε όλους ότι η τελευταία προθεσμία της όποιας προσπάθειας συνδιαλλαγής λήγει στις 20 Μαρτίου 2014, όπου θα κατατεθεί η κύρια προσφυγή των Ενόπλων Δυνάμεων στο Διεθνές Διαιτητικό Δικαστήριο με τις απαιτήσεις μας».
Η ιστορία των υποβρυχίων είναι η πιο ενδεικτική, αλλά και στα τελευταία χρόνια της τρέχουσας κυβέρνησης ο κ. Οικονόμου έχει κατορθώσει να σώσει το Δημόσιο από πολλές «κακοτοπιές». Η θέση του γενικού γραμματέα ενός υπουργείου κρύβει παγίδες, πολλή «λάντζα» και, κυρίως, διαρκείς συγκρούσεις με κάθε λογής μικρά ή μεγάλα συμφέροντα. Και ο Αντώνης Οικονόμου την υπηρετεί εδώ και 11 χρόνια με απτά αποτελέσματα, που –όπως προκύπτει από τα αδιάψευστα στοιχεία– οφείλονται στο ιδιαίτερο μέταλλο από το οποίο είναι κατασκευασμένος.
