Ο όρος «θαλάσσια ασφάλεια» είναι περιεκτικός και αποτελεί το υπόβαθρο της παγκόσμιας τάξης και της διεθνούς ασφάλειας, καθ’ όσον αντανακλά αφ’ ενός μεν τη θαλάσσια γεωπολιτική οπτική των κρατών για άμυνα και κυριαρχία θαλασσίων περιοχών και αφ’ ετέρου το θαλάσσιο εμπόριο ως βασική συνιστώσα της παγκόσμιας οικονομίας.
Η θάλασσα, καλύπτουσα το 71% της επιφάνειας του πλανήτη, είναι ο κύριος άξονας μεταφοράς του 90% του παγκόσμιου εμπορίου με προοπτική τριπλασιασμού του όγκου του έως το 2050. Ο ναυτικός αποκλεισμός, η ναρκοθέτηση των Στενών του Ορμούζ καθώς και η διακοπή εφοδιασμού με ορυκτές ύλες από την περιοχή, μονοπωλούν το διεθνές ενδιαφέρον και την ειδησεογραφία.
Ιστορικά, η απαγόρευση της ελεύθερης ναυσιπλοΐας και του διά θαλάσσης εφοδιασμού με πρώτες ύλες και αγαθά διαταράσσει την παγκόσμια τάξη και συγχρόνως αναδεικνύει τη σημασία της θαλάσσιας ασφάλειας.
Η διακοπή εφοδιασμού από την περιοχή του Περσικού Κόλπου μειώνει τον παγκόσμιο εφοδιασμό κατά 21% πετρελαίου, κατά 20% υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) και κατά 33% λιπασμάτων, ενώ αποστερεί τη διέξοδο από χώρες του Κόλπου. Πρόδηλη η επίδραση στη διαθεσιμότητα καυσίμων και στην αύξηση τιμών παγκοσμίως (30%-50%), με συνεπαγόμενη αύξηση ασφαλίστρων κινδύνου (από 0,25% σε 5,8%) και συνεπακόλουθες καταστάσεις αλλαγής διαδρομών, αγοραστού και σημαίας πλοίου.
Η πειρατεία στο Κέρας της Αφρικής, στον Κόλπο της Γουινέας, και στα Στενά Μαλάκα-Σιγκαπούρης, τεκμηριώνει την απαίτηση θαλάσσιας ασφάλειας με βάση τα αναφερόμενα περιστατικά από τα δύο κέντρα ναυτικών πληροφοριών, MICA στη Γαλλία και UKMTO στο Ηνωμένο Βασίλειο. Η θαλάσσια ασφάλεια αφορά στην εξασφάλιση του θαλασσίου χώρου έναντι παραδοσιακών και αναδυόμενων νέων απειλών, των οποίων το σύνθετο πεδίο επιβάλλει την προστασία των θαλασσίων επιφανειών, υποθαλάσσιων υποδομών και αγωγών, λιμένων, τερματικών σταθμών, πλοίων και των θαλασσίων εξεδρών, καθώς και των θαλασσίων γραμμών επικοινωνιών και σημείων ελέγχου (choke points), έναντι απειλών στον θαλάσσιο τομέα.
Η νέα μορφή πολέμου στις ζώνες του βένθους (βενθικός πόλεμος – πόλεμος βυθού) καθίσταται η κύρια απειλή έναντι κρισίμων υποδομών, αγωγών ενέργειας/επικοινωνίας στη Βενθική ζώνη/Benthic Zone (σ.σ. Η ετυμολογία του επιστημονικού όρου ανάγεται στoν ελληνικό όρο Βένθος=βυθός της θάλασσας, το σύνολον των εις το βένθος οργανισμών). Ο Βενθικός πόλεμος επιτάσσει σοβαρό και άμεσο σχεδιασμό και αντιμετώπιση από το υπουργείο Εθνικής Αμυνας και το υπουργείο Ναυτιλίας κατά τα πρότυπα του Ηνωμένου Βασιλείου.
Η ανάδυση πολυδιάστατων συνασπισμών, νέων συνεργασιών, νομισματικού πολέμου και σκόπιμης ανταγωνιστικής υποτίμησης, ανισότητας πλούτου, υβριδικού πολέμου, κυβερνοπολέμου, υπερεθνικής τρομοκρατίας και περιβαλλοντικής ασφάλειας, σκιαγραφεί νέες δυναμικές στο θαλάσσιο περιβάλλον. Η θαλάσσια ασφάλεια καθίσταται το πρόταγμα για την παγκόσμια τάξη και οικονομική σταθερότητα. Η πρόληψη και η αντιμετώπιση συναφών καταστάσεων συνιστούν απαίτηση διεθνούς συνεργασίας στην επιδίωξη θαλάσσιας ασφάλειας.
Η θάλασσα προσδιορίζεται ως περιοχή αυξανόμενου στρατηγικού βάθους και η ασφάλειά της συνιστά το κύριο μέλημα κρατών και διεθνών οργανισμών (ΟΗΕ/ΙΜΟ, Ε.Ε., ΝΑΤΟ, ΟΑΣΕ κ.ά.). Ανταποκρινόμενος στις απαιτήσεις, ο Διεθνής Ναυτιλιακός Οργανισμός θέσπισε το 2004 τον Διεθνή Κώδικα Ασφάλειας Πλοίων και Λιμενικών Εγκαταστάσεων (ISPS), η Ε.Ε. τον Οκτώβριο 2023 αναθεώρησε την Ευρωπαϊκή Στρατηγική Θαλάσσιας Ασφάλειας (ΕUMSS) δίδοντας έμφαση σε δράσεις για τη θαλάσσια ασφάλεια, ανταλλαγή πληροφοριών και συνεργασία με διεθνείς εταίρους και το ΝΑΤΟ το οποίο με τη Διασυμμαχική Θαλάσσια Στρατηγική (AMS) του 2025 καθορίζει τις απαιτήσεις και συνεργασίες για θαλάσσια ασφάλεια από τη Βόρεια Θάλασσα μέχρι τη Μεσόγειο.
Στο πλαίσιο της Ε.Ε., η Ελλάδα πρωτοστατεί στην οργάνωση και διοίκηση των επιχειρήσεων ΑTALANTA και ASPIDES στο Κέρας της Αφρικής και στην Ερυθρά Θάλασσα, καθώς και στην επιχείρηση EUNAVFOR MED IRINI. Η Ελλάδα με συνεργασία στην πρόληψη, στον εντοπισμό και στην καταστολή των απειλών και κινδύνων στον θαλάσσιο χώρο, προσθέτει στο γεωπολιτικό της κεφάλαιο συμβάλλοντας με σοβαρούς διεθνείς και περιφερειακούς παράγοντες στη θαλάσσια ασφάλεια.
* Ο κ. Παναγιώτης Χηνοφώτης είναι ναύαρχος (ε.α.) Π.Ν., επίτιμος αρχηγός ΓΕΕΘΑ, πρώην βουλευτής Επικρατείας.
