ΒΡΥΞΕΛΛΕΣ – ΑΝΤΑΠΟΚΡΙΣΗ. Μετά από μήνες διαπραγματεύσεων, που κορυφώθηκαν τη Δευτέρα μεταξύ των κρατών-μελών και του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, η Ευρωπαϊκή Ενωση κατέληξε σε πολιτική συμφωνία για τον νέο Κανονισμό των Επιστροφών, που θα συμπληρώσει το νέο Σύμφωνο για τη Μετανάστευση και το Ασυλο, που θα τεθεί σε εφαρμογή από την 1η Ιουλίου. Η συμφωνία, που επετεύχθη, ανοίγει τον δρόμο για σημαντική αυστηροποίηση του ευρωπαϊκού συστήματος επιστροφών όσων δεν διαθέτουν δικαίωμα παραμονής στην Ε.Ε.
Η κυπριακή προεδρία του Συμβουλίου της Ε.Ε., η οποία ολοκλήρωσε τις διαπραγματεύσεις με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, χαρακτήρισε τη συμφωνία «ορόσημο» για τη μεταναστευτική πολιτική της Ενωσης, υπογραμμίζοντας ότι οι νέοι κανόνες θα επιταχύνουν τις επιστροφές και θα ενισχύσουν την εφαρμογή των αποφάσεων απομάκρυνσης όσων δεν έχουν νόμιμο δικαίωμα παραμονής στο ευρωπαϊκό έδαφος. Χαιρετίζοντας τη συμφωνία, η πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, Ρομπέρτα Μέτσολα τόνισε ότι οι νέοι κανόνες θα καταστήσουν ταχύτερη και πιο συνεκτική σε ολόκληρη την Ευρώπη την επιστροφή μεταναστών, που δεν έχουν δικαίωμα να παραμείνουν στην Ενωση.
Στο επίκεντρο της συμφωνίας βρίσκεται η δυνατότητα δημιουργίας των λεγόμενων «κόμβων επιστροφής» (return hubs) σε τρίτες χώρες εκτός Ευρωπαϊκής Ενωσης. Οι νέοι κανόνες επιτρέπουν στα κράτη-μέλη να συνάπτουν συμφωνίες με τρίτες χώρες για τη δημιουργία τέτοιων δομών, οι οποίες θα μπορούν να λειτουργούν είτε ως τελικός προορισμός είτε ως ενδιάμεσοι σταθμοί πριν από την επιστροφή των μεταναστών στη χώρα καταγωγής τους ή σε άλλη τρίτη χώρα. Οι σχετικές συμφωνίες θα μπορούν να συνάπτονται μόνο με χώρες που σέβονται τα διεθνή πρότυπα ανθρωπίνων δικαιωμάτων και το διεθνές δίκαιο, ενώ οι ασυνόδευτοι ανήλικοι εξαιρούνται ρητά από το συγκεκριμένο καθεστώς.
Αυστηρότερες υποχρεώσεις για όσους δεν διαθέτουν δικαίωμα παραμονής
Ο νέος Κανονισμός θεσπίζει επίσης αυστηρότερες υποχρεώσεις για όσους δεν διαθέτουν δικαίωμα παραμονής στην Ε.Ε. Οι ενδιαφερόμενοι θα υποχρεούνται να συνεργάζονται με τις εθνικές αρχές και να συμμορφώνονται με τις αποφάσεις επιστροφής. Σε περίπτωση άρνησης συνεργασίας, τα κράτη-μέλη θα μπορούν να περιορίζουν παροχές και επιδόματα, που προβλέπονται από την εθνική νομοθεσία ή να αρνούνται τη χορήγηση κινήτρων για οικειοθελή επιστροφή. Σε ορισμένες περιπτώσεις, και εφόσον το επιτρέπει το εθνικό δίκαιο, θα μπορούν να επιβάλλονται ακόμη και ποινικές κυρώσεις.
Καινοτομία αποτελεί η εισαγωγή της Ευρωπαϊκής Εντολής Επιστροφής (European Return Order – ERO), ενός ενιαίου ευρωπαϊκού εγγράφου, που θα περιλαμβάνει τα βασικά στοιχεία κάθε απόφασης επιστροφής. Η εν λόγω πρόβλεψη αποσκοπεί στη διευκόλυνση της συνεργασίας μεταξύ των κρατών-μελών και στην αμοιβαία αναγνώριση των σχετικών αποφάσεων. Προς το παρόν, η αναγνώριση αυτή θα παραμείνει προαιρετική, ωστόσο η Κομισιόν θα επανεξετάσει το σύστημα τρία χρόνια μετά την έναρξη ισχύος του Κανονισμού, εξετάζοντας το ενδεχόμενο να καταστεί υποχρεωτική.
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στις περιπτώσεις ατόμων, που θεωρούνται απειλή για τη δημόσια ασφάλεια. Για τις κατηγορίες αυτές προβλέπονται ειδικά μέτρα, όπως απαγορεύσεις εισόδου, που μπορούν να υπερβαίνουν το συνήθως προβλεπόμενο ανώτατο όριο των δέκα ετών ή ακόμη και να έχουν αόριστη διάρκεια. Παράλληλα, προβλέπεται η δυνατότητα κράτησης σε σωφρονιστικά καταστήματα.
Σύμφωνα με πληροφορίες από τις διαπραγματεύσεις, η συμφωνία προβλέπει επίσης σημαντική επέκταση της μέγιστης διάρκειας διοικητικής κράτησης ενόψει επιστροφής, η οποία αναμένεται να φθάνει έως τους 24 μήνες, με δυνατότητα επιπλέον εξάμηνης παράτασης σε συγκεκριμένες περιπτώσεις.
Οσον αφορά το χρονοδιάγραμμα εφαρμογής, που αποτέλεσε και το βασικό σημείο τριβής για την κατάληξη στη σημερινή συμφωνία, ο Κανονισμός θα τεθεί τυπικά σε ισχύ την επομένη της δημοσίευσής του στην Επίσημη Εφημερίδα της Ε.Ε. Ωστόσο, πολλές από τις βασικές διατάξεις του θα αρχίσουν να εφαρμόζονται δώδεκα μήνες αργότερα, προκειμένου τα κράτη-μέλη να προσαρμόσουν τη νομοθεσία τους, τα πληροφοριακά συστήματα και τις διοικητικές διαδικασίες στις νέες απαιτήσεις.
Ο στόχος της Ελλάδας
Η συμφωνία έχει ιδιαίτερη σημασία για την Ελλάδα, η οποία συγκαταλέγεται μεταξύ των χωρών, που προωθούν την ιδέα των εξωευρωπαϊκών κέντρων επιστροφής. Μαζί με τη Γερμανία, την Αυστρία, την Ολλανδία και τη Δανία, η Αθήνα συμμετέχει σε κοινή πρωτοβουλία για την αναζήτηση πιθανών χωρών-εταίρων και τη διαμόρφωση ενός λειτουργικού μοντέλου για τις νέες δομές.
Αμεση ήταν η αντίδραση, πάντως, της πολιτικής ομάδας των Σοσιαλιστών και Δημοκρατών (S&D) στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, η οποία κατηγόρησε την πλειοψηφία, που διαμορφώθηκε από το κέντρο έως τη δεξιά και την άκρα δεξιά ότι προώθησε βιαστικά μια νομοθεσία που «υπονομεύει θεμελιώδη δικαιώματα και γυρίζει πίσω τη μεταναστευτική πολιτική της Ευρώπης». Οι Σοσιαλιστές εξέφρασαν επιφυλάξεις για τη νομιμότητα των «κόμβων» επιστροφής, για τις νέες εξουσίες εντοπισμού και σύλληψης παράτυπων μεταναστών που, όπως υποστηρίζουν, παραπέμπουν σε πρακτικές της αμερικανικής υπηρεσίας ICE, καθώς και για τη μείωση των κινήτρων που ενθαρρύνουν την οικειοθελή επιστροφή.
Το κείμενο θα πρέπει τώρα να εγκριθεί επισήμως από το Συμβούλιο και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο.
