Οι φετινές προεκλογικές καμπάνιες πόρρω απέχουν από τις αντίστοιχες πριν από μερικές δεκαετίες (ή και λιγότερο), όταν οι μεγάλες συγκεντρώσεις λειτουργούσαν σαν βαρόμετρο, έδιναν τον τόνο και -τρόπον τινά- αποκάλυπταν την παράσταση νίκης.
Το πλήθος -μα κι ο παλμός του- έδινε το πρόκριμα της νίκης, «μιλούσε», όπως φρόντιζαν να επισημαίνουν εμφατικά από το υπερμέγεθες βάθρο οι πολιτικοί αρχηγοί. Και πάντα συνοδεία κάποιας μουσικής.
«Η μουσική είναι μέρος της ιεροτελεστίας της δημόσιας παρουσίας, πλαισιώνει την “παράσταση” -ας μου επιτραπεί ο όρος- με την έννοια ότι η πολιτική, όπως και η ζωή έχει πλοκή. Συνδέεται με τον παλμό που θέλουν οι πολιτικοί εκφραστές να εκπέμψουν, τα συναισθήματα που θέλουν να εγείρουν και οπωσδήποτε επιχειρεί να εκφράσει τις καταβολές τους», λέει στην «Κ» η δρ Μαρία Μπουτζέτη, επί χρόνια σύμβουλος στρατηγικής και επικοινωνίας.
Στις μεγάλες συγκεντρώσεις του παρελθόντος, τα κόμματα όφειλαν να ντύνουν αυτή την «παράσταση» με την ανάλογη μουσική επένδυση – κάτι που θα μείνει στα χείλη, ήχους που θα γεννούν τους ανάλογους συνειρμούς.
Για να μνημονεύσουμε το πιο γνωστό παράδειγμα, δεν έκλεινε μεγάλη προεκλογική συγκέντρωση του ΠΑΣΟΚ χωρίς την υπόσχεση ότι «θα τον μεθύσουμε τον ήλιο…».
«Τα τελευταία χρόνια παρατηρώ ότι τις ομιλίες των πολιτικών αρχηγών των μεγάλων κομμάτων συνοδεύουν κυρίως ορχηστρικά κομμάτια, που έχουν κοινά χαρακτηριστικά μεταξύ τους: είναι ρυθμικά, με δυναμικό, αποφασιστικό, οραματικό τόνο. Όμως, δεν διαφοροποιούνται σε βαθμό που να συγκροτούν, κάθε φορά, μία ιδιαίτερη ταυτότητα», σημειώνει η δρ Μπουτζέτη κι αυτό -αν μη τι άλλο- δείχνει το ότι από τις προεκλογικές καμπάνιες απουσιάζουν βασικά χαρακτηριστικά του παρελθόντος, όπως το «μέγα πλήθος και το μέγα πάθος», όπως οι ίδιοι οι ηγέτες φρόντιζαν να υπογραμμίσουν απευθυνόμενοι στους χιλιάδες ψηφοφόρους που ανέμιζαν τις σημαίες του κόμματος.
Οι προεκλογικές συγκεντρώσεις -τότε- ήταν ένα μέρος της ιεροτελεστίας, ήταν «πανηγύρι της δημοκρατίας», μία «μυσταγωγία», όπως τόνιζαν κατ’ επανάληψη οι μεγάλοι αντίπαλοι των 80ς: Ανδρέας Παπανδρέου και Κωνσταντίνος Μητσοτάκης.
Τότε, οι συγκεντρώσεις από μόνες τους συνιστούσαν πολιτικό γεγονός και είδηση – τώρα, σε μικρούς χώρους και με ασύγκριτα μικρότερο πλήθος, οι πολιτικοί αρχηγοί τις πραγματοποιούν για δύο κυρίως λόγους: α) Να επισκεφτούν την τάδε πόλη/περιοχή, ώστε να καταγραφεί η παρουσία τους και β) να παράξουν οπτικοακουστικό περιεχόμενο που κατόπιν θα αξιοποιηθεί στην τηλεόραση και τα social media.
«Οι λέξεις στην πολιτική κούρασαν»
«Σε εποχές με μεγάλα κοινωνικά ζητούμενα η μουσική στην πολιτική συνοδευόταν συχνά από στίχο. Δίχως να αμφισβητώ τη δύναμη της μουσικής αυτής καθεαυτής, σήμερα νομίζω λειτουργεί περισσότερο επικουρικά. Το τραγούδι μένει στο στόμα του λαού, το παίρνει μαζί του, γεννά περισσότερη ταύτιση. Σήμερα, όμως, δεν υπάρχει χώρος για τραγούδι, δεν υπάρχει και η διάθεση, οι πολίτες αισθάνονται σε μεγάλο βαθμό τις προσδοκίες τους ματαιωμένες, υπάρχει επιφύλαξη προς οτιδήποτε “πομπώδες”. Ίσως αυτό να έχει να κάνει με το ότι οι λέξεις στην πολιτική κούρασαν ή διαψεύσθηκαν. Ίσως ζούμε σε μία περισσότερο γειωμένη εποχή. Ίσως πάλι υπάρχει αδυναμία σήμερα -που επικρατεί ο κατακερματισμός στη δημόσια σφαίρα- να κωδικοποιηθούν τα ζητούμενα με έναν κοινά αποδεκτό τρόπο», σημειώνει η Μαρία Μπουτζέτη.
Είναι αληθές ότι δεν υπάρχει κάποιο τραγούδι που να έχει συνδεθεί -συνειρμικά ακόμα- με τον Κυριάκο Μητσοτάκη ή με τον Αλέξη Τσίπρα.
«Από τα πολιτικά τραγούδια που συνδέθηκαν με την ελληνική πολιτική σκηνή θεωρώ ότι μακράν το επιτυχέστερο διαχρονικά ήταν το “Καλημέρα ήλιε“. Εξέπεμψε μία ευγενή λαϊκότητα, ταυτόχρονα με αποφασιστικότητα, βεβαιότητα και αισιοδοξία. Και το κυριότερο κατάφερε να συμπυκνώσει το όραμα της κοινωνικής κινητικότητας, μέσα από την αναδιανομή των ευκαιριών, μιλώντας για έναν ήλιο “που αμολιέται στα στενά”, συμβολίζοντας δηλαδή την αλλαγή που φτάνει σε κάθε ανεξαιρέτως πολίτη», αναφέρει η κ. Μπουτζέτη και προσθέτει: «Για χρόνια οι Έλληνες πολιτικοί επέλεγαν σημαίνοντες Έλληνες συνθέτες: Λοΐζο, Σπανουδάκη, Καραΐνδρου για να αναδείξουν τη σχέση τους με τον τόπο και τον πολιτισμό του, αλλά ταυτόχρονα για να δείχνουν κοσμοπολίτες και να μιλούν στη νέα γενιά χρησιμοποιούσαν και μουσικές από την παγκόσμια ροκ σκηνή (π.χ. The Wall, People Have the Power)».
Ήχοι και τραγούδια που ταυτίστηκαν με τα κόμματα
Το 1981, ο Ανδρέας Παπανδρέου έκανε την εμφάνισή του στην κεντρική ομιλία του ΠΑΣΟΚ στην Πλατεία Συντάγματος υπό τους ήχους της μουσικής του Καρλ Ορφ για τα Carmina Burana.
Ο ήχος ήταν επικός και χρησιμοποιήθηκε -σε βαθμό απόλυτης ταύτισης- από το ΠΑΣΟΚ για πολλά χρόνια, μαζί με το «Ροκ της Καντίνας» της Ελένης Καραΐνδρου.
Το τραγούδι των Ηλία Ανδριόπουλου και Μάνου Ελευθερίου «Θα σε ξαναβρώ στους μπαξέδες» συνδέθηκε επίσης με το ΠΑΣΟΚ, κυρίως λόγω του στίχου «τρεις του Σεπτέμβρη να περνάς», ημερομηνία ίδρυσης του κινήματος (3/9/74).
Το 2011 ο συνθέτης Ηλίας Ανδριόπουλος δήλωσε ότι απαγορεύει στο ΠΑΣΟΚ να κάνει χρήση του τραγουδιού.
Είχε προηγηθεί η δήλωση της Μυρσίνης Λοΐζου, η οποία με επιστολή της προς τον Γιώργο Παπανδρέου ζητούσε να μην χρησιμοποιείται το τραγούδι «Καλημέρα ήλιε» στις συγκεντρώσεις του κόμματος.
Στη Νέα Δημοκρατία, από το 2000 έως το 2009, το τραγούδι που ακουγόταν σε όλη την προεκλογική εκστρατεία ήταν το «Θα έρθεις σαν αστραπή» του Σταμάτη Σπανουδάκη.
Ένα ακόμα τραγούδι της ΝΔ, ως άλλος ύμνος, είναι το «Ζήτω η Νέα Δημοκρατία» από τον Ρόμπερτ Ουίλιαμς.
Ο Κωνσταντίνος Μητσοτάκης επέλεξε να εμφανίζεται με επικό ηχόχρωμα – στις συγκεντρώσεις του ακουγόταν ένα απόσπασμα από ορχηστρικό κομμάτι του Μίκη Θεοδωράκη για τον Αλέξη Ζορμπά.
Η Αριστερά είχε πάντα το δικό της ιδιαίτερο ρεπερτόριο, που παρέπεμπε στα ηρωικά χρόνια του παρελθόντος και στους αγώνες.
Το 2012, ο ΣΥΡΙΖΑ έκλεινε τις ομιλίες του Αλέξη Τσίπρα με το Bella Ciao, τον ύμνο των Παρτιζάνων που γράφτηκε στη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου.
Στην εκλογική αναμέτρηση του 2015, ο ΣΥΡΙΖΑ επενδύει το προεκλογικό του σποτ με το τραγούδι «Ντιρλανταντά» του Διονύση Σαββόπουλου και τη φωνή του Νίκου Ξυλούρη.
Η πρώτη ομιλία Τσίπρα μετά την εκλογική νίκη συνοδεύτηκε από το «Rock the Casbah» των Clash.
Το Κομμουνιστικό Κόμμα Ελλάδος προτιμούσε επαναστατικά τραγούδια, όπως όσα περιλαμβάνονται στον δίσκο Φουέντε Οβεχούνα, τον τρίτο κατά σειρά του Θάνου Μικρούτσικου.
Ο Χαρίλαος Φλωράκης πριν εμφανιστεί σε προεκλογικές ομιλίες προτιμούσε το «Όταν σφίγγουν το χέρι» του Γιάννη Ρίτσου.
Τραγούδια -με μελοποιημένη ποίηση- από τον Μίκη Θεοδωράκη βρίσκονταν στις επιλογές του ΚΚΕ, κυρίως το «Λίγο ακόμα» του Γιώργου Σεφέρη και «Της Δικαιοσύνης Ήλιε Νοητέ» του Οδυσσέα Ελύτη.
Οι μουσικές επιλογές των ΗΠΑ
Στις Ηνωμένες Πολιτείες, τα πάντα μπορούν να αναχθούν στη σφαίρα της παράστασης, ως εκ τούτου ένα μουσικό κομμάτι που θα προκαλεί ταυτίσεις και συνειρμούς είναι απαραίτητο.
Ζητήσαμε από τον εξειδικευμένο στα της μουσικής δημοσιογράφο, Μπάμπη Καλογιάννη, να επιλέξει τρία χαρακτηριστικά κομμάτια και να αναλύσει τη σημειολογία τους.
1) 1988 George W. Bush, This Land is Your Land (Woody Guthrie)
Το τραγούδι έκανε γνωστό ο Μπρους Σπρίνγκστιν μέσα από τις live εμφανίσεις του, ωστόσο η σύνθεση ανήκει στον σπουδαίο folk καλλιτέχνη Γούντι Γκάθρι.
Ο αρχικός τίτλος ήταν “God blessed America for me” και λέγεται πως ήταν η αντίδραση του Γκάθρι στις συνεχείς επαναλήψεις του “God Bless America ” του Ίρβιν Μπέρλιν στο ραδιόφωνο, κατά τη δεκαετία του 1930. Τελικά ο τελευταίος στίχος άλλαξε σε “This land was made for you and me”.
Παρόλο που εκ πρώτης όψεως δίνει την εντύπωση ενός τραγουδιού που έχει ως σκοπό να τονώσει το πατριωτικό αίσθημα, το “This Land is your Land” είναι ένα ιδιαίτερα ταξικό τραγούδι, που εξέφραζε την πεποίθηση του Γκάθρι για το ότι η εργατική τάξη της εποχής πρέπει να απολαμβάνει τα ίδια δικαιώματα με τους πλούσιους.
Η χρήση μάλιστα μέρους των στίχων από τον Ρόναλντ Ρέιγκαν κατά την εκστρατεία επανεκλογής του 1984, λέγεται πως εξόργισε τον Σπρίνγκστιν, ο οποίος άρχισε να το τραγουδά όλο και συχνότερα.
O Γκάθρι παραμένει έως σήμερα μία από τις πλέον χαρακτηριστικές φιγούρες της αμερικανικής folk κληρονομιάς, ενώ στις νεότερες γενιές έγινε γνωστός ως ο στιχουργός του ιδιαίτερα επιτυχημένου “I’m shipping up to Boston” των Dropkick Murphys από τη Βοστώνη, τραγούδι το οποίο γνώρισε ιδιαίτερη επιτυχία μέσα από το soundtrack του οσκαρικού “The Departed” του Μάρτιν Σκορτσέζε.
Αρκετά χρόνια αργότερα, το 2004, η γνωστή media πλατφόρμα JibJab κυκλοφόρησε video παρωδία, με τον Τζορτζ Μπους και τον γερουσιαστή Τζον Κέρι να τραγουδάνε το “This Land is Your Land” ως animated χαρακτήρες. Το συγκεκριμένο video αναπαρήχθη σε όλες ανεξαιρέτως τις Ηπείρους, καθώς και στον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό.
2) 1992 Bill Clinton, Don’t Stop (Fleetwood Mac)
«Ήταν το τραγούδι της προεκλογικής μου εκστρατείας, το 1992. Αποτύπωνε τέλεια τον ψυχισμό ενός λαού που ανυπομονούσε για καλύτερες ημέρες. Λυπήθηκα ιδιαίτερα με τον θάνατό της».
Ο Μπιλ Κλίντον αποχαιρέτησε με το εν λόγω tweet την Κριστίν Μακβί, συνθέτη του Don’t Stop που πρωτοεμφανίστηκε στο θρυλικό “Rumours” album των Fleetwood Mac, το 1977. Ο πρώην πρόεδρος των ΗΠΑ ταυτίστηκε τόσο πολύ με το τραγούδι αυτό, ώστε πέρα από το κλείσιμο κάθε προεκλογικής του ομιλίας, το “Don’t Stop” ακουγόταν καθόλη τη διάρκεια της προεδρίας του, σε συνέδρια ή άλλες εκδηλώσεις προς τιμήν του.
Λέγεται ότι η επιλογή δεν ήταν καθόλου τυχαία, καθώς με το τραγούδι αυτό ο Κλίντον κέρδισε μεγάλο ποσοστό των “baby boomers” στη διάρκεια του προεκλογικού μαραθωνίου.
Το “Rumours” ακολουθείται μέχρι σήμερα από διαβόητες ιστορίες για την περίοδο των ηχογραφήσεων τους, σε σχέση με τον χωρισμό των δύο ζευγαριών που αποτελούσαν τα 4/5 των Fleetwood Mac.
Σε αντίθεση με τους Λίντσεϊ Μπάκινγχαμ και Στίβι Νικς, των οποίων ο χωρισμός ήταν επεισοδιακός, η Κριστίν Μακβί και ο πρώην σύζυγος της Τζον μάλλον το πήραν πιο ψύχραιμα.
Το “Don’t Stop” διακατέχεται από μία θετική διάθεση καθόλη τη διάρκεια του, προτρέποντας ουσιαστικά τόσο τον Τζον όσο και τους ακροατές να αφήσουν το παρελθόν πίσω τους. Το τραγούδι έφτασε στο νο.3 των charts κατά τη χρονιά κυκλοφορίας του “Rumors”.
Οι Fleetwood Mac διαλύθηκαν προσωρινά, ύστερα από το πολύ επιτυχημένο “Tango in the Night” album του 1987. Οι παραπάνω επανενώθηκαν έξι χρόνια αργότερα, τον Ιανουάριο του 1993, στην τελετή ορκωμοσίας του Μπιλ Κλίντον. Φυσικά ερμήνευσαν ζωντανά το “Don’t Stop”.
3) 2016 Donald Trump, You can’t always get what you want (The Rolling Stones)
Μέχρι σήμερα υπάρχει κόσμος που απορεί με τη συγκεκριμένη επιλογή τραγουδιού από τον Τραμπ, κάτι που ωστόσο αιτιολογείται κάπως αν αναλογιστεί ότι οι Rolling Stones δεν έδωσαν ποτέ την άδεια τους για τη χρήση του.
Το “You Can’t Always Get What You Want” αποτελεί έναν ύμνο της εναλλακτικής κουλτούρας των late 60s, ενώ οι ίδιοι οι στίχοι παρουσιάζουν τον τραγουδιστή -και κατά προέκταση τον υποψήφιο- ως αουτσάιντερ.
Κατά ορισμένους, ήταν ακριβώς το προφίλ το οποίο ήθελε να περάσει ο Ντόναλντ Τραμπ κατά την προεκλογική του εκστρατεία το 2016.
Τέσσερα χρόνια αργότερα και υπό την απειλή νομικών κυρώσεων, το τραγούδι που επιλέχθηκε από το επιτελείο του ήταν η πασίγνωστη disco επιτυχία των Village People “YMCA”.
Ο φυσικός ηγέτης του συγκροτήματος Βίκτορ Ουίλις δήλωσε πως «δεν μπορεί πλέον να κάνει τα στραβά μάτια», ζητώντας από τον Τραμπ να σταματήσει να χρησιμοποιεί το εν λόγω τραγούδι, αλλά και το “Macho Man”.
Εδώ και πολλά χρόνια, το YMCA αποτελεί ανεπίσημο ύμνο της gay κοινότητας στην Αμερική και η χρήση του προκαλεί τουλάχιστον σύγχυση, αν αναλογιστεί κανείς πως κατά τη διακυβέρνησή του και σύμφωνα με τα μεγάλα Αμερικανικά ΜΜΕ, οι πολιτικές που ακολούθησε δεν ήταν καθόλου φιλικές προς την LGBT κοινότητα.
To “You Can’t Always Get What You Want” εμφανίστηκε για πρώτη φορά ως b-side του single “Honky Tonk Women”, καθώς επίσης και στο σπουδαίο “Let it Bleed” άλμπουμ των Rolling Stones, το 1969.
Είναι το τραγούδι που κλείνει τον δίσκο, ενώ έχει διάρκεια σχεδόν 7,5 λεπτά. Αποτελεί μέχρι σήμερα ένα από τα πλέον αναγνωρίσιμα τραγούδια των Stones, ενώ αποτελεί σημείο αναφοράς της pop κουλτούρας επόμενων δεκαετιών.
Έχει διασκευαστεί από πολλούς καλλιτέχνες (ανάμεσά τους η Aretha Franklin και οι Def Leppard), ενώ στο σινεμά ξεχωρίζει ως soundtrack της “Μεγάλης Ανατριχίλας”, το 1983.
Οι YMCA δεν υπήρξαν οι μόνοι που ζήτησαν από τον Ντόναλντ Τραμπ να σταματήσει να χρησιμοποιεί τη μουσική τους. Το θρυλικό συγκρότημα των 80s “Twisted Sister“, ζήτησε από τον πρώην πρόεδρο των ΗΠΑ την απόσυρση της μεγαλύτερης επιτυχίας τους “We’re not gonna take it”, κάτι το οποίο απαίτησαν στο παρελθόν επίσης από τον γερουσιαστή Μιτ Ρόμνι, αλλά και από τον πρώην Πρόεδρο της Βουλής των Αντιπροσώπων των ΗΠΑ, Πολ Ράιαν.
Αντίστοιχη επίπληξη δέχτηκε και η Σάρα Πέιλιν όταν έθεσε υποψηφιότητα για αντιπρόεδρος της χώρας στο πλευρό του Τζον Μακέιν, για το τραγούδι “Barracuda” του συγκροτήματος των Heart των αδερφών Ανν και Νάνσι Ουίλσον.
Σε συνέντευξή τους στον γνωστό παρουσιαστή Νταν Ράδερ, οι αδερφές Ουίλσον είπαν ξεκάθαρα πως η Πέιλιν αντιπροσώπευε πολλές απόψεις με τις οποίες δεν συμφωνούσαν, συμπληρώνοντας πως δεν ρωτήθηκαν καν για τη χρήση του τραγουδιού, ενώ θα έπρεπε η τελική απόφαση να είναι του καλλιτέχνη.
Ακολουθήστε το kathimerini.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις
Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, στο kathimerini.gr
