Εάν η Μόσχα δεν επιχειρήσει να χρησιμοποιήσει την ενέργεια ως μοχλό πίεσης προς την Ελλάδα, οι ΗΠΑ δεν έχουν λόγο να ανησυχούν για την αυξανόμενη ελληνορωσική συνεργασία, τονίζει ο Λι Χάμιλτον σε επίκαιρη συνέντευξή του στην «Κ», καθώς αύριο ο Κώστας Καραμανλής μεταβαίνει στη Μόσχα για επίσημη επίσκεψη. Με την εμπειρία της 34χρονης θητείας του στο Κογκρέσο, στη διάρκεια των οποίων διετέλεσε για πολλά χρόνια πρόεδρος της Επιτροπής Διεθνών Σχέσεων, μιλάει για τη δύσκολη σχέση που διαμορφώνεται με τη Ρωσία, επικρίνοντας τις «αυταρχικές τάσεις» του Πούτιν, αλλά υπογραμμίζοντας ταυτόχρονα με ρεαλισμό την ανάγκη συνεργασίας μαζί του.
Καλεί τη διεθνή κοινότητα να εξοικειωθεί με την «αναπόφευκτη» ανεξαρτησία του Κοσόβου, εκτιμά ότι περιορίζεται ο κίνδυνος πολέμου με το Ιράν, ενώ εκφράζει την ικανοποίησή του για τη «σταθερή και πολύ ισχυρή» σχέση ΗΠΑ – Ελλάδας. Το ενδιαφέρον του για τη χώρα μας και τα Βαλκάνια γενικότερα αποδεικνύει, άλλωστε, η λειτουργία στους κόλπους του «Διεθνούς Κέντρου Woodrow Wilson» του προγράμματος για τη Νοτιοανατολική Ευρώπη, το οποίο έχει τα τελευταία χρόνια φιλοξενήσει ομιλίες και συζητήσεις Ελλήνων πολιτικών, ακαδημαϊκών και αναλυτών.
Ανησυχία, αλλά και συνεργασία
– Ο Ελληνας πρωθυπουργός επισκέπτεται αύριο τη Μόσχα καθώς ενισχύεται η ενεργειακή και ευρύτερη εμπορική συνεργασία με τη Ρωσία. Πώς βλέπουν οι ΗΠΑ αυτή την εξέλιξη;
– Κατά την άποψή μου αυτό που έχει σημασία είναι το πώς θα χειρισθεί ή, αν θέλετε, θα εκμεταλλευτεί αυτή τη σχέση η Ρωσία. Εάν προσπαθήσει να χρησιμοποιήσει το αέριο ή το πετρέλαιο ως μοχλό πολιτικής πίεσης προς την Ελλάδα, τότε θα αντιδρούσαμε. Εάν πρόκειται για καθαρά εμπορικές συναλλαγές που κρίνονται ωφέλιμες για τις δύο χώρες, τότε δεν μπορεί κανείς να διαφωνήσει.
– Τι σημαίνει για τους διεθνείς συσχετισμούς η επανάκαμψη της Ρωσίας, και πώς κρίνετε τον Βλαντιμίρ Πούτιν;
– Είμαι βαθιά ανήσυχος. Θεωρώ τη σχέση ΗΠΑ – Ρωσίας ιδιαίτερα σημαντική. Υπάρχουν πολλά ζητήματα στα οποία συμφωνούμε με τη Μόσχα, αλλά υπάρχουν και πολλά στα οποία διαφωνούμε. Αίσθησή μου είναι ότι πρέπει να προχωρήσουμε αυτή τη σχέση, να είμαστε σε συνεχή διαβούλευση, να συνεργαζόμαστε εκεί που μπορούμε και να προσπαθούμε να περιορίζουμε το κόστος εκεί που αυτό αποδεικνύεται δύσκολο. Δεν είναι προς το συμφέρον ούτε το δικό μας ούτε της Ρωσίας να καταρρεύσει η σχέση αυτή.
– Η Ρωσία κάνει πολύ περισσότερο αισθητή την παρουσία της με κινητήρια δύναμη τις πηγές ενέργειας που διαθέτει.
– Η Ρωσία εξελίσσεται σε κύριο παράγοντα του διεθνούς συστήματος. Η οικονομία της αναπτύσσεται δυναμικά. Αυτό είναι κάτι που οφείλουμε να λάβουμε σοβαρά υπόψη, αλλά η σχέση αυτή είναι πολύ πιο σημαντική από το αέριο και το πετρέλαιο. Μας ανησυχούν βαθιά οι τάσεις αυταρχισμού που διαπιστώθηκαν στην προεδρία Πούτιν. Είναι κάτι που ανησυχεί όλη τη φιλελεύθερη Δύση. Νομίζω το βλέπουν και το αντιλαμβάνονται και οι ίδιοι οι Ρώσοι. Αλλά πρέπει να είμαστε ρεαλιστές. Δεν μπορούμε να αφήσουμε αυτή την αρνητική εξέλιξη να τινάξει στον αέρα ολόκληρη τη σχέση. Οφείλουμε να προσπαθήσουμε να εργασθούμε με τη Ρωσία όπου μπορούμε.
– Αυτή την άποψη ασπάζονται οι Δημοκρατικοί ή και η κυβέρνηση Μπους;
– Θεωρώ ότι πρόκειται για μια αποτίμηση που κάνουν τόσο οι Δημοκρατικοί όσο και οι Ρεπουμπλικανοί. Η σχέση περνάει την πιο δύσκολη φάση που έχουμε δει τα τελευταία 15 χρόνια. Δεν υπάρχει μια μαγική φόρμουλα που μπορεί να την επαναφέρει στην καλύτερη συνεργασία που υπήρξε στο σχετικά πρόσφατο παρελθόν. Οι ΗΠΑ πρέπει να προσπαθήσουμε να κατανοήσουμε τη ρωσική θέση για την αντιπυραυλική άμυνα, για το ΝΑΤΟ, και άλλα θέματα που απασχολούν τη Μόσχα, και να τη διευκολύνουμε εκεί που μπορούμε. Η Ρωσία είναι ένας σημαντικός παίκτης στην περιοχή, και σε σχέση με το Ιράν, και έχουμε πολλά να κερδίσουμε από μια όσο το δυνατόν καλύτερη σχέση.
– Κάποιοι λένε ότι εισερχόμαστε σε ένα νέο Ψυχρό Πόλεμο.
– Δεν νομίζω. Οχι, δεν θα σκιαγραφούσα τη σημερινή πραγματικότητα με τόσο μελανά χρώματα. Αν θέλετε, υπάρχει και μια θετική πτυχή και αυτή είναι ότι δεν είμαστε στα πρόθυρα πολεμικής σύρραξης. Οι δυσκολίες τού σήμερα δεν μπορούν να συγκριθούν με την ένταση του Ψυχρού Πολέμου και το φόβο του πυρηνικού ολέθρου.
Κόσοβο, αναπόφευκτη η ανεξαρτησία
– Πρέπει να ανακηρυχθεί ανεξάρτητο το Κόσοβο;
– Νομίζω ότι είναι κάτι που θα συμβεί. Το ερώτημα είναι πώς θα περιορίσεις και θα κατευνάσεις την απογοήτευση που αναπόφευκτα θα προκληθεί. Είμαστε σε ένα σημείο όπου ό,τι και να κάνουν τα Ηνωμένα Εθνη, οι Αλβανοί θα ανακηρύξουν ανεξαρτησία. Και μετά έχουμε το πρόβλημα στο βόρεο τμήμα του Κοσόβου, αλλά και τη στήριξη των Σέρβων από τη Ρωσία. Οφείλω να σας πω ότι πάντα είχα μια αμφιβολία για το πόσο σημαντικό είναι το θέμα αυτό για τους Ρώσους. Φυσικά, έχουν εκφράσει έντονα την υποστήριξή τους προς τους Σέρβους, αλλά ίσως το κάνουν για λόγους τακτικής έναντι της Δύσης. Σε κάθε περίπτωση δεν βλέπω πώς μπορεί κανείς να αρνηθεί το δικαίωμα της ανεξαρτησίας στους κατοίκους του Κοσόβου αφού αυτό επιθυμούν. Θα το κάνουν, πέρα από το τι θα πουν ή θα πράξουν οι ΗΠΑ και η Ρωσία.
– Μήπως όμως δημιουργείται ένα προηγούμενο που ενδεχομένως να προκαλέσει «εκρήξεις» σε άλλα μέρη;
– Η αυτοδιάθεση μπορεί πάντα να οδηγήσει σε αποσταθεροποίηση. Αυτή είναι μια αλήθεια με την οποία πρέπει να μάθουμε να ζούμε. Σε ό,τι αφορά πιο συγκεκριμένα το Κόσοβο, έχουμε μια αποφασισμένη ομάδα που θα προχωρήσει σε ανεξαρτησία, και η Δύση εμφανίζεται έτοιμη να την αποδεχθεί. Δεν βλέπω πώς μπορεί, ρεαλιστικά, αυτή η εξέλιξη να καθυστερήσει άλλο. Είμαστε αναγκασμένοι να εξοικιωθούμε με αυτή την πραγματικότητα.
Λιγότερο πιθανή η εισβολή στο Ιράν
– Πόσο υπαρκτός είναι ο κίνδυνος από ένα πυρηνικό Ιράν, και πόσο πιθανή μια επίθεση από τις ΗΠΑ όταν οι αμερικανικές μυστικές υπηρεσίες εκτιμούν ότι η Τεχεράνη πάγωσε την κατασκευή πυρηνικής βόμβας;
– Οι εκτιμήσεις των μυστικών υπηρεσιών θα αλλάξουν εντελώς όλη τη συζήτηση. Η πιθανότητα εισβολής ή πολέμου κατά του Ιράν υποχωρεί, η επιβολή αυστηρότερων κυρώσεων καθίσταται πιο δύσκολη, και η έναρξη διαλόγου με το Ιράν σε βάθος χρόνου γίνεται πιο πιθανή, αν και δεν νομίζω ότι μπορεί αυτό να συμβεί με συγκροτημένο και συνολικό τρόπο από την κυβέρνηση Μπους. Από την άλλη, καμία εκτίμηση μυστικών υπηρεσιών δεν είναι ποτέ οριστική. Οι Βρετανοί για παράδειγμα επικρίνουν έντονα τη συγκεκριμένη ανάλυση.
– Πολλοί εξεπλάγησαν από τις εκτιμήσεις αυτές που αντικρούουν πλήρως την όλη στρατηγική του προέδρου Μπους. Πώς είναι δυνατόν να το κάνει αυτό η CIA και οι υπόλοιπες υπηρεσίες συλλογής πληροφοριών;
– Οι μυστικές υπηρεσίες επιδεικνύουν μια νέα παρουσία. Οι αναλυτές είχαν ενοχληθεί πάρα πολύ εξαιτίας της κριτικής που δέχθηκαν για τα όπλα μαζικής καταστροφής στο Ιράκ. Θα έλεγα ότι πρόκειται για μια «διακήρυξη ανεξαρτησίας» των μυστικών υπηρεσιών. Επίσης, έχει βελτιωθεί ο τρόπος συλλογής και κυρίως η επεξεργασία των πληροφοριών. Αλλά δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι η συλλογή πληροφοριών δεν είναι επιστήμη, είναι τέχνη. Μπορεί συχνά να σφάλλουν. Ενα ερώτημα που αναπόφευκτα τίθεται σήμερα είναι εάν έσφαλαν πριν από τέσσερα χρόνια για το Ιράκ, γιατί να έχουν τώρα δίκιο για το Ιράν; Μόνο ο χρόνος θα δείξει την αλήθεια.
Πάντως, αλλάζουν οι παράμετροι του ιρανικού ζητήματος. Προσωπικά εξακολουθώ να πιστεύω ότι το Ιράν παραμένει η χώρα που απαιτεί την πιο στενή παρακολούθηση. Οφείλουμε να τους τονίζουμε το κόστος που θα έχουν εάν συνεχίσουν ένα πυρηνικό πρόγραμμα, και αυτό είναι η μη ένταξή του στους κόλπους της διεθνούς κοινότητας, και η μη αποκατάσταση σχέσεων με την Αμερική. Ταυτόχρονα, οφείλουμε να αναδεικνύουμε τα οφέλη που θα έχουν εάν συνεργασθούν. Πιστεύω ότι έχουμε μπροστά μας μια σημαντική διπλωματική πρόκληση με το Ιράν. Πάντως, τα καλά νέα είναι ότι ο πόλεμος απομακρύνεται, εάν βέβαια οι εκτιμήσεις των μυστικών υπηρεσιών σε σχέση με την πυρηνική βόμβα είναι σωστές.
– Πιστεύετε ότι ο πρόεδρος Μπους θέλει να επιτεθεί στο Ιράν;
– Το μόνο που μπορώ να πω είναι πως τώρα αυτό φαίνεται λιγότερο πιθανό, αν και δεν θα έφθανα στο σημείο να το χαρακτηρίσω απίθανο.
Θα αργήσει η απόσυρση του στρατού από το Ιράκ
– Ησασταν συμπρόεδρος με τον Τζέιμς Μπέικερ της «Ομάδας Μελέτης για το Ιράκ». Πώς κρίνετε την κατάσταση εκεί;
– Θα μιλήσω προσωπικά διότι η ομάδα ολοκλήρωσε το έργο της. Η αύξηση των δυνάμεων έχει ενισχύσει την ασφάλεια. Ομως, οι ισορροπίες είναι λεπτές. Είναι σαφές ότι ο πρόεδρος Μπους έχει αποτύχει στους πολιτικούς στόχους που είχε θέσει. Δεν βοήθησε τους Ιρακινούς ηγέτες να εφαρμόσουν την εθνική συμφιλίωση. Το κλίμα στο εσωτερικό της Αμερικής έχει αλλάξει δραματικά. Ο αμερικανικός λαός έχει καταλήξει στο συμπέρασμα ότι ο πόλεμος στο Ιράκ ήταν αποτυχία και δεν άξιζε την απώλεια τόσων ανθρώπινων ζωών. Εδώ οφείλω να πω επίσης ότι είμαι βαθιά απογοητευμένος από την απόδοση των ηγετών του Ιράκ.
Το ερώτημα σήμερα είναι πόσο σύντομα θα αποσυρθούμε. Ο πρόεδρος λέει αργότερα, οι Δημοκρατικοί θέλουν νωρίτερα. Το σημαντικό είναι ότι και οι δυο πλέον μιλούν για το ίδιο θέμα, την αποχώρηση. Και αυτό δεν θα αλλάξει. Δεν πρόκειται να ακούσουμε ποτέ πια συζήτηση για αποστολή και άλλων δυνάμεων. Αποτελεί ειλημμένη απόφαση της Αμερικής να αποσυρθεί. Το ζητούμενο είναι πότε και πώς. Πιστεύω ότι θα είναι μια παρατεταμένη διαδικασία. Ο νέος πρόεδρος που θα αναλάβει τον Ιανουάριο του 2009 θα έχει ακόμη μεγάλο αριθμό αμερικανικών δυνάμεων στο Ιράκ. Μην ξεχνάτε ότι μας πήρε επτά χρόνια να φύγουμε από το Βιετνάμ.
– Τελικά, πόσο επηρέασε η έκθεση της «Ομάδας Μελέτης του Ιράκ»;
– Η συμβολή μας ήταν ότι αλλάξαμε ριζικά τον όλο προβληματισμό. Μέχρι να εκδώσουμε την έκθεσή μας όλες οι δηλώσεις από τον Λευκό Οίκο ήταν υπερβολικά αισιόδοξες. Ακόμη και ο πρόεδρος αναγκάσθηκε να παραδεχθεί για πρώτη φορά ότι η πολιτική του δεν αποδίδει και έπρεπε να αλλάξει. Θα έλεγα ότι όλη η συζήτηση έγινε πιο ρεαλιστική. Η κύρια εισήγησή μας ήταν να επικεντρωθούν οι αμερικανικές δυνάμεις στην εκπαίδευση των Ιρακινών και όχι στην αστυνόμευση. Αρχικά, ο πρόεδρος επέλεξε να στείλει και άλλο στρατό, αλλά τώρα μετακινείται προς την εκπαίδευση. Είχαμε προτείνει διπλωματική επίθεση. Δεν το έκαναν στον βαθμό που έπρεπε, αλλά το κάνουν τώρα, όπως έδειξε η διάσκεψη της Ανάπολης, ενώ άρχισαν και οι πρώτες συζητήσεις με το Ιράν για το Ιράκ.
Δεν θα εισβάλουν οι Τούρκοι
– Η Τουρκία ανησυχεί για την εδραίωση των Κούρδων στο βόρειο Ιράκ και θέλει να εξαρθρώσει το ΡΚΚ.
– Είναι μια πολύ επικίνδυνη κατάσταση. Το βέβαιο είναι ότι δεν πρόκειται να εξαρθρώσουν το ΡΚΚ. Οι αντάρτες θα μείνουν στα βουνά και είναι έτοιμοι να πληρώσουν πολύ βαρύ τίμημα. Ελπίζω ότι θα μπορέσουμε να περιορίσουμε την έκταση της βίας. Κατά διαστήματα οι Τούρκοι θα κάνουν περιορισμένες επιχειρήσεις εντός του ιρακινού εδάφους για να ικανοποιήσουν τις εσωτερικές πιέσεις, αλλά δεν θεωρώ ότι μπορούν να προχωρήσουν σε μαζική εισβολή στο βόρειο Ιράκ. Οι Ιρακινοί ηγέτες προσπαθούν να ελέγξουν την κατάσταση. Και οι ΗΠΑ κάνουν ό, τι μπορούν.
– Οι πιέσεις από την κοινή γνώμη αλλά και τον στρατό είναι μεγάλες.
– Εχετε δίκιο. Ο Ερντογάν πιέζεται. Γι’ αυτό και υπάρχουν οι περιορισμένες επιχειρήσεις, αλλά νομίζω ότι δεν θα καταφύγει σε μαζική επίθεση. Πάντως, το κύριο σημείο τριβής θα είναι ο έλεγχος του Κιρκούκ.
Βαθύς γνώστης της διπλωματίας
Η ενεργός ενασχόληση του Λι Χάμιλτον με τις διεθνείς σχέσεις για σχεδόν μισό αιώνα τον έχει καταστήσει μια από τις σημαντικότερες φωνές της σύγχρονης Αμερικής σε θέματα εξωτερικής πολιτικής και εθνικής ασφάλειας. Το 1999, ύστερα από 34 χρόνια δημοκρατικός βουλευτής, αποσύρθηκε από την πολιτική και ανέλαβε πρόεδρος του «Διεθνούς Κέντρου Woodrow Wilson». Εκτός από βαθύς γνώστης της διεθνούς διπλωματίας θεωρείται απόλυτα αντικειμενικός, με αποτέλεσμα να λαμβάνουν σοβαρά υπόψη τις κρίσεις του τόσο ο εκάστοτε πρόεδρος όσο και τα ηγετικά στελέχη του Κογκρέσου. Χαίρει απεριόριστης εκτίμησης και από τα δύο κόμματα, όπως αποδεικνύει το γεγονός ότι ήταν συμπρόεδρος όλων των σημαντικών επιτροπών που συστήθηκαν τα τελευταία χρόνια, μεταξύ αυτών της «Επιτροπής για την 11η Σεπτεμβρίου» και της «Ομάδας Μελέτης του Ιράκ».
