Η Τουρκία ανησυχεί έντονα ότι πρόσφατες πρωτοβουλίες της Ρωσίας στον ενεργειακό τομέα έχουν πρωταρχικό στόχο να υποβαθμίσουν το ρόλο της στο διεθνές σύστημα ενεργείας, ματαιώνοντας τη φιλοδοξία της να αναδειχθεί σε «ενεργειακή γέφυρα» προς την Ευρώπη. Αυτό το βασικό συμπέρασμα συνήγαγαν Τούρκοι αναλυτές και εμπειρογνώμονες που παρακολούθησαν την ετήσια σύνοδο κορυφής του Οργανισμού Οικονομικής Συνεργασίας του Ευξείνου Πόντου (ΟΟΣΕΠ) στην Κωνσταντινούπολη. Ο τουρκικός Τύπος έκανε λόγο για «ενεργειακή πάλη» μεταξύ Ρωσίας και Τουρκίας. Είναι πλέον σαφές ότι οι δύο χώρες έχουν διαφορετικές προτεραιότητες και συγκρουόμενα συμφέροντα στον ενεργειακό τομέα, καθώς καθεμιά στηρίζει σχέδια αγωγών μεταφοράς πετρελαίου και φυσικού αερίου που παρακάμπτουν την άλλη.
Μη διαθέτοντας αξιόλογα κοιτάσματα, η Τουρκία βρίσκεται σε μειονεκτική θέση έναντι της Ρωσίας. Βασικός στόχος της ενεργειακής πολιτικής της Τουρκίας είναι να ελέγξει, μέσω ενός δικτύου αγωγών, τη μεταφορά προς τη Δύση του πετρελαίου της Μέσης Ανατολής και της Ρωσίας και του φυσικού αερίου του Ευξείνου, της Κασπίας και της Κεντρικής Ασίας. Οπως ανακοινώθηκε στο πρόσφατο συνέδριο «Τουρκία και Ε.Ε.: Μαζί για μια ευρωπαϊκή πολιτική ενέργειας», που συνδιοργάνωσαν εδώ στις αρχές Ιουνίου η τουρκική κυβέρνηση και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, η Ε.Ε. αποδίδει πρωταρχική σημασία στην ενεργειακή συνεργασία με την Τουρκία, θεωρώντας την αναπόσπαστο κομμάτι της ευρωπαϊκής πολιτικής ενεργειακής ασφάλειας. Η Ε.Ε. βλέπει στην Τουρκία το αντίβαρο στην ενεργειακή εξάρτησή της από τη Ρωσία και τις χώρες της Μέσης Ανατολής. Το σχέδιο να αναδειχθεί η Τουρκία σε κύριο κόμβο του διεθνούς συστήματος μεταφοράς ενεργειακών πόρων χαίρει της στήριξης της Ε.Ε. και των ΗΠΑ. Καθώς όμως περιλαμβάνει την κατασκευή αγωγών που θα παρακάμπτουν τη Ρωσία, προκαλεί αναπόφευκτα την αντίπραξη της τελευταίας.
Συναγερμός
Συναγερμό προκάλεσε στην Τουρκία η συμφωνία κατασκευής του αγωγού South Stream, που θα μεταφέρει φυσικό αέριο από τη Μαύρη Θάλασσα στην Ευρώπη παρακάμπτοντας την Τουρκία. Ο αγωγός θα εκκινεί από τις βόρειες ακτές του Ευξείνου, θα διατρέχει το βυθό του και θα καταλήγει στη Βουλγαρία, παρακάμπτοντας την Τουρκία. Από τη Βουλγαρία, θα συνεχίζει προς την κεντρική Ευρώπη είτε μέσω Ελλάδας και Ιταλίας, είτε μέσω Ρουμανίας και Ουγγαρίας. Η συμφωνία για την κατασκευή του υπεγράφη μεταξύ της Ρωσικής Gazprom και της Ιταλικής ΕΝΙ και προκάλεσε στην Τουρκία την αίσθηση ότι υποβαθμίζει τον αγωγό Blue Stream, που μεταφέρει -πάλι διασχίζοντας το βυθό του Ευξείνου- ρωσικό φυσικό αέριο στη Σαμψούντα. Ο Blue Stream, η μεγαλύτερη ενεργειακή σύμπραξη Τουρκίας – Ρωσίας, κατασκευάσθηκε επίσης από κοινοπραξία της Gazprom με την ΕΝΙ. Παράλληλα, με τον South Stream διακυβεύεται η κατασκευή του αγωγού Nabucco, που στοχεύει στη μεταφορά αερίου της Κασπίας και της Μ. Ανατολής από την Τουρκία στην Αυστρία, μέσω Βουλγαρίας, Ρουμανίας και Ουγγαρίας και αποτελεί τμήμα του ευρωπαϊκού σχεδίου παράκαμψης της Ρωσίας.
Διπλωματικές πηγές θεωρούν το σχέδιο South Stream ρωσική απάντηση στο τουρκικό σχέδιο για Υποθαλάσσιο Αγωγό της Κασπίας, που θα μετέφερε φυσικό αέριο από το Καζαχστάν και το Τουρκμενιστάν στη Δύση παρακάμπτοντας τη Ρωσία. Οι επαφές για την κατασκευή του άρχισαν μεταξύ Τουρκίας, Γεωργίας, Αζερμπαϊτζάν και Τουρκμενιστάν κατόπιν πρωτοβουλίας των ΗΠΑ. Το σχέδιο «σκάλωσε» λόγω της έντονης αντίθεσης της Ρωσίας και του Ιράν. Σύμφωνα με τις εν λόγω πηγές, η σειρά συμφωνιών ενεργειακής συνεργασίας που ο Πούτιν πρόσφατα υπέγραψε με τους ηγέτες του Καζαχστάν και του Τουρκμενιστάν σκοπεύουν αφενός να ακυρώσουν τα όποια τουρκικά σχέδια για παράκαμψη της Ρωσίας στη μεταφορά του αερίου της Κεντρικής Ασίας στη Δύση, αφετέρου να παρακάμψουν την ίδια την Τουρκία. Η Ρωσία υποσκάπτει τα τουρκικά σχέδια της «ενεργειακής γέφυρας», ενώ θέλει να αποδείξει ποιος είναι κύριος του παιγνιδιού στην Κεντρική Ασία. Η Τουρκία διατηρεί γλωσσικούς και πολιτιστικούς δεσμούς με τις εκεί τουρκόφωνες δημοκρατίες, αλλά κάθε προσπάθεια επέκτασής της εκεί προσκρούει, εδώ και δεκαετίες, στα τείχη της εκεί ρωσικής ηγεμονίας. Οι πρόσφατες ενεργειακές συμφωνίες του Πούτιν στέλνουν το μήνυμα ότι η Ρωσία θα αγωνισθεί για τη διατήρηση της ηγεμονίας αυτής, τονίζουν αναλυτές.
Ο Ταγίπ Ερντογάν
Αναγνωρίζοντας ότι η Τουρκία δεν μπορεί να διαδραματίσει σημαντικό ρόλο στον ενεργειακό τομέα παρά τη θέληση της Ρωσίας, ο Ερντογάν ζήτησε από τον Πούτιν να εντείνει τη διμερή ενεργειακή συνεργασία, ενώ τον κάλεσε να στηρίξει τα σχέδια των τουρκικών αγωγών, ιδίως του αγωγού Τιφλίδα – Μπακού – Τσεϊχάν που μεταφέρει πετρέλαιο της Κασπίας στη Δύση μέσω του λιμανιού του τουρκικού λιμένα Τσεϊχάν. Κατά τον τουρκικό Τύπο η Τουρκία φεύγει με άδεια χέρια από την Κεντρική Ασία και επαναπροσανατολίζεται στη Ρωσία, που παρά τις όποιες τουρκικές πρωτοβουλίες παραμένει ρυθμιστής των εξελίξεων στον ενεργειακό τομέα.
