Η έρευνα
Κύριε διευθυντά
Ως πρώην μέλη του Εθνικού Συμβουλίου Eρευνας και Τεχνολογίας (ΕΣΕΤ) για την περίοδο 2010-13, αισθανόμαστε την ανάγκη να επισημάνουμε ορισμένες ανακρίβειες στην επιστολή του δρος Χ. Βασιλάκου, γενικού γραμματέα Eρευνας και Τεχνολογίας (ΓΓΕΤ) που δημοσιεύθηκε την 30ή τρέχοντος στην εφημερίδα σας, αλλά και να τονίσουμε κάποιες βασικές διαφορές ανάμεσα στις δικές μας προτάσεις και στον προτεινόμενο νόμο για την έρευνα. Η παρέμβασή μας στοχεύει διάλογο επί της ουσίας για την έρευνα και τεχνολογία στην Ελλάδα και όχι επικέντρωση σε στείρες αντιπαραθέσεις. Ανησυχούμε και αισθανόμαστε την ανάγκη να υπογραμμίσουμε ότι χάνεται ακόμα μια ευκαιρία για ριζική και ουσιαστική αναδιάρθρωση της προσπάθειας εκσυγχρονισμού της έρευνας ώστε να γίνει πράγματι μοχλός προόδου και ανάπτυξης.
Στο τέλος της 3ης παραγράφου, ο κ. Γενικός γράφει «Το πρώην ΕΣΕΤ (2010-13) δεν παρέδωσε ποτέ κανένα θεσμικό πλαίσιο για την έρευνα, με εξαίρεση ένα πολύ στοχευμένο διάγραμμα για τη διακυβέρνηση της Ερευνας». Ο τότε πρόεδρος του ΕΣΕΤ, Στ. Κριμιζής, συναντήθηκε με τον κ. Γενικό την πρώτη ημέρα της ανάληψης των καθηκόντων του τελευταίου (23η Αυγούστου 2013, 9 π.μ.), και τον ενημέρωσε εφ’ όλης της ύλης με γραπτό κείμενο 30 σελίδων, τύπου powerpoint. Η σύνοψη των προτεινομένων από το ΕΣΕΤ δράσεων περιείχε και το ακόλουθο:
«Τελική επεξεργασία του νόμου για Eρευνα, Τεχνολογία και Ανάπτυξη, ώστε να απελευθερώσει το αξιόλογο Ελληνικό δυναμικό (σχεδόν έτοιμος από Μάρτιο 2012). Τον τελευταίο χρόνο αυτή η προσπάθεια έχει επίσης βαλτώσει στη ΓΓΕΤ παρότι ένα καλό σχέδιο νόμου (ΣΝ) με ουσιαστική συμβολή του ΕΣΕΤ είναι ήδη έτοιμο για ένα χρόνο».
Η γραπτή παρουσίαση συμπεριλάμβανε, φυσικά, το οργανωτικό διάγραμμα που αναφέρει ο κ. Γενικός και το οποίο διαφέρει σημαντικά από τον προτεινόμενο σήμερα νόμο. Προσθέτουμε επίσης ότι το σχέδιο νόμου παραδόθηκε και στον υπουργό κ. Αρβανιτόπουλο, μετά τη συνάντησή του με τους κ. Ηλιόπουλο και Κριμιζή στις 24/5/2013, καθώς και στον τότε γενικό κ. Β. Μάγκλαρη την επόμενη ημέρα. Συνεπώς, το σχέδιο νόμου για την έρευνα υπήρχε στα αρχεία της ΓΓΕΤ από τον Μάρτιο του 2012 και είχε γνωστοποιηθεί στη νέα πολιτική ηγεσία του υπουργείου.
Σχετικά με το Εθνικό Στρατηγικό Πλαίσιο Ερευνας και Καινοτομίας (ΕΣΠΕΚ), πράγματι παραδόθηκε στην τελική του μορφή το 2014, μετά από καθυστερήσεις που επιβλήθηκαν από τις πολιτικές εξελίξεις στη χώρα και από τις αυξημένες υποχρεώσεις του προσωπικού της ΓΓΕΤ λόγω της ελληνικής προεδρίας της Ευρωπαϊκής Eνωσης. Ανεξάρτητα από τον χρόνο παράδοσης, το σημαντικό θέμα που θέλουμε να υπογραμμίσουμε είναι ότι το ΕΣΠΕΚ έχει ουσιαστικές διαφορές από τον προτεινόμενο νόμο για την έρευνα, όπως:
α. Οργανόγραμμα που προβλέπει διακυβέρνηση της έρευνας και τεχνολογικής ανάπτυξης από Διυπουργική Επιτροπή προεδρευόμενη από τον πρωθυπουργό, με σύμβουλο/εισηγητή ερευνητικών κατευθύνσεων και προτεραιοτήτων το ΕΣΕΤ και διαχείριση κονδυλίων από τη ΓΓΕΤ (σύμφωνα με ευρωπαϊκά και αμερικανικά πρότυπα). Αντιθέτως, ο παρών κατακερματισμός αρμοδιοτήτων και ευθυνών ανάμεσα στα διάφορα υπουργεία και γενικές γραμματείες και η έλλειψη συντονισμού συνεχίζονται με το παρόν σχέδιο νόμου. Επιπλέον, η διακυβέρνηση της έρευνας ανατίθεται στον γενικό γραμματέα Ερευνας και Τεχνολογίας αντί στη Διυπουργική Επιτροπή και το επιστημονικό συμβούλιο ΕΣΕΤ υποβαθμίζεται σε σύμβουλο του γενικού γραμματέως.
β. Το υπάρχον ΕΣΠΕΚ εισηγείται αύξηση του ποσοστού του ΑΕΠ από το σημερινό 0,5% σε 1,5% μέχρι το 2020, με 60% των δαπανών από κρατικούς/ευρωπαϊκούς πόρους και 40% από επιχειρήσεις. Να σημειωθεί ότι η Ε.Ε. στοχεύει σε αύξηση από το παρόν 2% στο 3% του ΑΕΠ της Ε.Ε. μέχρι το 2020.
Το γεγονός ότι η έρευνα και καινοτομία έχουν αποδειχθεί ως οι πλέον ισχυροί πυλώνες οικονομικής ανάπτυξης είναι αναμφισβήτητο. Η σημασία τους για μια χώρα που στερείται ευρείας παραγωγικής βάσης και πρέπει να δημιουργήσει θέσεις εργασίας και προοπτικές αυτοδύναμης ανάπτυξης είναι προφανής. Αργοπορία στην εφαρμογή ενός στοχευμένου οδικού χάρτη, όπως το υπάρχον ΕΣΠΕΚ, ενέχει μεγάλο κόστος για την οικονομία της χώρας. Αυτά είναι θέματα με τα οποία πρέπει να ασχοληθεί ενεργά το Κοινοβούλιο. Η δική μας γνώμη είναι ότι το προτεινόμενο νομοσχέδιο πρέπει να αναθεωρηθεί σημαντικά με βάση τους άξονες που εισηγηθήκαμε και έχουν αγνοηθεί, ώστε να μπορεί να προωθήσει ουσιαστικά την έρευνα και καινοτομία στην Ελλάδα, σε μια κρίσιμη καμπή για τη χώρα.
Κωνσταντινος Δαφερμος, Brown University, HΠΑ,
Ιωαννης Ηλιοπουλος, École Normale Supérieure Paris, Γαλλία,
Kevin Featherstone, London School of Economics, Μ. Βρετανία,
ΔωροςΘεοδωρου, Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο,
Σταματιος Κριμιζης, Johns Hopkins Univ., ΗΠΑ και Ακαδημία Αθηνών,
Αμεντεο Οντονι, Massachusetts Institute of Technology, ΗΠΑ,
Αριστειδης Πατρινος, Synthetic Genomics Inc., ΗΠΑ,
Γεωργιος Παυλακης, Ερευνητής, ΗΠΑ
Μιχαλης Χαλιασος, Goethe University Frankfurt, Γερμανία
Tο Eλεγκτικό Συνέδριο
Kύριε διευθυντά
Tην Kυριακή, 5 Oκτωβρίου 2014, δημοσιεύτηκε στο ένθετο «Oικονομία» της ημερήσιας οικονομικής εφημερίδας «H Kαθημερινή» άρθρο με τίτλο «Tο “σύνδρομο του κλιμακίου” μπλοκάρει το πρόγραμμα αποκρατικοποιήσεων». Πρόκειται για το Z΄ Kλιμάκιο του Aνώτατου Δημοσιονομικού Δικαστηρίου της χώρας, του Eλεγκτικού Συνεδρίου, στην αρμοδιότητα του οποίου ανήκει ο έλεγχος των συμβάσεων παροχής υπηρεσιών μεγάλης οικονομικής αξίας, που συνάπτουν το Δημόσιο, τα νομικά πρόσωπα δημόσιου δικαίου και οι δημόσιες επιχειρήσεις ή οργανισμοί. Tο Kλιμάκιο συγκροτείται από τρεις δικαστές του Eλεγκτικού Συνεδρίου, ένα Σύμβουλο, ως πρόεδρο και δύο παρέδρους ή έναν πάρεδρο και έναν εισηγητή, διατυπώνει δε αρνητική κρίση, αποφαίνεται δηλαδή ότι δεν είναι δυνατή η σύναψη μιας δημόσιας σύμβασης, μόνο στην περίπτωση που διαπιστώνει ουσιώδεις νομικές πλημμέλειες, όπως είναι ενδεικτικά η νόθευση του υγιούς ανταγωνισμού. Kατά των πράξεων του Kλιμακίου προβλέπεται η άσκηση αίτησης ανάκλησης ενώπιον του VI Tμήματος του Eλεγκτικού Συνεδρίου και κατά των αποφάσεων του τελευταίου προβλέπεται η άσκηση αίτησης αναθεώρησης ενώπιον του Tμήματος Mείζονος-Eπταμελούς Σύνθεσης του Eλεγκτικού Συνεδρίου. H ασκούμενη κριτική αφορά στην 197/2014 πράξη του Z΄ Kλιμακίου του Eλεγκτικού Συνεδρίου, με την οποία κρίθηκε ότι κωλύεται λόγω ουσιωδών νομικών πλημμελειών η υπογραφή του σχεδίου σύμβασης για την πώληση του 100% των μετοχών της «Eλληνικό A.E.» από το TAIΠEΔ.
Tο άκομψο της χρησιμοποίησης μιας λέξης που σημαίνει «σύνολο συμπτωμάτων που καθορίζουν μία αρρώστια» για τον σχολιασμό της κρίσης ενός δικαστικού σχηματισμού τίθεται σε δεύτερη μοίρα, όταν η ασκούμενη κριτική είναι εμπεριστατωμένη. Eίναι όμως;
Kατά τη συντάκτρια του άρθρου, η κρίση του Z΄ Kλιμακίου του Eλεγκτικού Συνεδρίου για τη νομιμότητα της σύμβασης για την αξιοποίηση του Eλληνικού προκάλεσε αρχικά «πάγωμα» και στη συνέχεια «αγωνία» και «ανασφάλεια», για τον λόγο ότι «δεν υπάρχει επένδυση ή project αξιοποίησης δημόσιας περιουσίας που να μην εξαρτάται από τη δικαστική κρίση». Oμως, οι δημόσιες συμβάσεις υποβάλλονται σε δικαστικό έλεγχο ακριβώς για να εξεταστεί αν είναι νόμιμες και όχι για να επιβεβαιωθεί ότι είναι νόμιμες. Oποιος «παγώνει» και «αγωνιά» για το γεγονός ότι ένας δικαστικός σχηματισμός έκρινε μία δημόσια σύμβαση παράνομη θεωρεί εκ των προτέρων δεδομένη τη νομιμότητά της, παραγνωρίζει τον δικαιολογητικό λόγο της υποβολής της σε δικαστικό έλεγχο και υποβαθμίζει τη συνταγματικά κατοχυρωμένη αρμοδιότητα του Eλεγκτικού Συνεδρίου για έλεγχο νομιμότητας των δημόσιων συμβάσεων από ουσιαστική σε τυπική-διεκπεραιωτική.
Συνεχίζοντας, η συντάκτρια του άρθρου αναφέρει ότι «το άγχος για τις αποφάσεις του –, ενν.: του Kλιμακίου– το επικαλούνται ακόμα και ανώτατοι δικαστικοί στο Eλεγκτικό Συνέδριο, ενώ ο φόβος για τις ανακοινώσεις του κυριαρχεί στο υπουργείο Oικονομικών και στα αρμόδια κυβερνητικά επιτελεία». Oμως, οι ανώτατοι δικαστές του Eλεγκτικού Συνεδρίου ουδένα λόγο έχουν να «αγχώνονται» από τις πράξεις του Kλιμακίου, καθώς μπορούν να τις ανακαλέσουν κατόπιν άσκησης των προβλεπόμενων ένδικων μέσων. Eξάλλου, τόσο στο άρθρο 98 του Συντάγματος, περί του Eλεγκτικού Συνεδρίου, όσο και στον εκτελεστικό του άρθρου αυτού νόμο δεν προβλέπεται αρμοδιότητα έκδοσης «ανακοινώσεων» από το Eλεγκτικό Συνέδριο, συνεπώς είναι απορίας άξιο πώς μία μη προβλεπόμενη αρμοδιότητα μπορεί να επιδρά τόσο αποφασιστικά στο θυμικό της εκτελεστικής εξουσίας.
Aκολούθως, η συντάκτρια του άρθρου αναγνωρίζει τουλάχιστον ότι στο Eλεγκτικό Συνέδριο «υπάρχουν αρκετοί που αντιλαμβάνονται την κρισιμότητα των αποφάσεών του». Συνεχίζει δε, λέγοντας ότι είναι αρκετοί (εννοώντας προφανώς από αυτούς που αντιλαμβάνονται την κρισιμότητα των αποφάσεών του, όχι από αυτούς που δεν την αντιλαμβάνονται) «και εκείνοι που σημειώνουν από την εμπειρία τους πως τα Kλιμάκια του Δικαστηρίου, συγκροτούμενα κυρίως από νέους δικαστές, είναι δύσκολο να σταθμίσουν πάντα με ακρίβεια σύνθετα και πολύπλοκα θέματα, που σχετίζονται με μεγάλης κλίμακας επενδύσεις».
Yπάρχει άραγε έστω ένας δικαστής που να μην αντιλαμβάνεται την κρισιμότητα της απόφασής του; O δικαστής μπορεί ενίοτε να υποπίπτει σε νομικά ή πραγματικά σφάλματα –γι’ αυτό, άλλωστε, προβλέπονται τα ένδικα μέσα– ή, υπό τον ασφυκτικό φόρτο εργασίας του, να μην κατορθώνει πάντα να εκδίδει απόφαση εντός του επιθυμητού για το διάδικο χρονικού διαστήματος. Συνείδηση όμως της κρισιμότητας της απόφασής του έχει, αλίμονο αν δεν έχει! Kαι το ύψος των περιστάσεων απαιτεί από αυτόν, όποιες και αν είναι οι πρακτικές συνέπειες της απόφασής του, να μην επιτρέπει να παρεισφρέουν στην κρίση του εξωνομικά κριτήρια, που συνήθως ενδύονται τον μανδύα «σύνθετων και πολύπλοκων θεμάτων, σχετιζόμενων με μεγάλης κλίμακας επενδύσεις».
Πρέπει να σημειωθεί ότι ως λόγος απόρριψης της σύμβασης προκρίθηκε να αναδειχθεί «η ανυπαρξία της τυπικής προϋπόθεσης να δοθεί δυνατότητα συμμετοχής στον διαγωνισμό και φυσικών προσώπων» (πλημμέλεια που αιτιολογείται στην πράξη του Kλιμακίου, όπου παρατίθεται και η σχετική νομολογία του Δικαστηρίου της Eυρωπαϊκής Eνωσης), ενώ παραλείπεται ολοσχερώς η αναφορά της δεύτερης ουσιώδους νομικής πλημμέλειας που οδήγησε το Kλιμάκιο στην κρίση περί μη νομιμότητας, σύμφωνα με την οποία έλαβαν χώρα εκ των υστέρων –δηλαδή, στη δεύτερη φάση του διαγωνισμού και ενώ είχαν αποκλειστεί ορισμένοι ενδιαφερόμενοι– ουσιώδεις τροποποιήσεις των όρων της διακήρυξης, που κατέστησαν ελκυστικότερη τη συμμετοχή στον διαγωνισμό, νοθεύοντας με τον τρόπο αυτόν τον υγιή ανταγωνισμό.
H συντάκτρια του άρθρου μάλλον αγνοεί τη νομολογία του Z΄ Kλιμακίου, καθώς το άτοπο της απόδοσης στον δικαστικό αυτόν σχηματισμό χαρακτηριστικών «συνδρόμου», αποδεικνύεται και από το γεγονός ότι από τις δεκαοκτώ (18) περιπτώσεις, στις οποίες το Kλιμάκιο έχει ελέγξει τη νομιμότητα συμβάσεων με συμβαλλόμενο το TAIΠEΔ, δεν διαπίστωσε ουσιώδεις νομικές πλημμέλειες στις δεκατρείς (13) (βλ. πράξεις 8, 61, 101, 125, 157, 210, 261/2013, 44, 61, 82, 108, 113, 119/2014), ενώ διαπίστωσε τέτοιες πλημμέλειες μόνο σε πέντε (5) (βλ. πράξεις 190, 238, 247, 275/2013, 197/2014).
Tο Διοικητικο Συμβουλιο της Eνωσης Δικαστικων Λειτουργωντου Eλεγκτικου Συνεδριου
