Κύριε διευθυντά
Θα ήθελα να συμπληρώσω στο άρθρο του κ. Στάθη Καλύβα με τίτλο «Ξένος για σένανε κι εχθρός», στο φ. της Κυριακής 28/6, σχετικά με την ταινία «Ο Ξένος» –«L’ Etranger»– και το ομώνυμο μυθιστόρημα του Αλμπέρ Καμύ.
O Mερσό του «Ξένου» δεν μένει στο πλαίσιο του υπαρξισμού του Σαρτρ και της Σιμόν ντε Μποβουάρ. Για αυτούς νόημα στον κόσμο δεν προϋπάρχει αλλά ο άνθρωπος μπορεί να το δημιουργήσει μέσω των επιλογών του. Ο Καμύ με τον absurdisme (παραλογισμό;) προχωρεί ένα στάδιο πιο πέρα. Για αυτόν όχι απλά δεν υπάρχει νόημα αλλά και αυτή η αναζήτηση νοήματος συγκρούεται με την αδιαφορία του σύμπαντος/κόσμου και αυτή η σύγκρουση δημιουργεί το «παράλογο». Και αυτό το «παράλογο» δεν μπορεί να ξεπεραστεί ή να λυθεί ούτε με προσωπικές πρωτοβουλίες σαν αυτές που προτείνουν οι υπαρξιστές. Ο υπαρξισμός εστιάζεται στη δημιουργία προσωπικού νοήματος, ενώ ο absurdisme στην αποδοχή του παραλόγου της μη ύπαρξης νοήματος. (Είναι το παράλογο του «Μύθου του Σίσυφου» που εκδόθηκε την ίδια περίοδο με τον «Ξένο»).
Ο Mερσό του «Ξένου» είναι ακριβώς η ενσάρκωση αυτής της εμπειρίας του παραλόγου. Αντιμετωπίζει τον κόσμο χωρίς να αναζητεί βαθύτερο νόημα και μεταφυσικές βεβαιότητες. Αρνείται να ακολουθήσει συγκεκριμένους ηθικούς ή συναισθηματικούς κώδικες.
Στο τέλος του μυθιστορήματος αποδέχεται και «ανοίγεται» («je m’ ouvrais») στην αδιαφορία του σύμπαντος χωρίς ψευδαισθήσεις. Μια αδιαφορία την οποία μάλιστα ο Καμύ χαρακτηρίζει όχι εχθρική αλλά «τρυφερή» («tendre indifférence»)! Και κλείνει την ιστορία του με μια συγκλονιστική φράση που αντανακλά όλη την αντιμετώπιση της ζωής από τη φιλοσοφία του absurdisme:
«Για να κλείσουν όλα, για να αισθανθώ λιγότερο μόνος, μου μένει να ευχηθώ να έρθουν πολλοί θεατές την ημέρα της εκτέλεσής μου και να με υποδεχθούν με κραυγές μίσους» («des cris de haine»).
Τέλος σωστά επισημαίνει ο αρθρογράφος ότι η «αναζήτηση νοήματος» είναι διαχρονική και διαρκώς επαναλαμβανόμενη ανά τις γενεές. ∆ιαφωνώ όμως με το ότι οι όροι αναζήτησης του «Ξένου» έχουν ξεπεραστεί. Αντίθετα, το παράλογο της αναζήτησης, όπως το θέτει ο absurdisme, παραμένει εντελώς επίκαιρο. Η αδιαφορία και η σιωπή του σύμπαντος στις αναζητήσεις παραμένει εκκωφαντική και διαρκής, και μάλιστα σύμφωνα με τα μεταγενέστερα ευρήματα της επιστήμης, ουδόλως εμφανίζεται «τρυφερή» όπως τη θέλει ο Καμύ, αλλά αντίθετα παρουσιάζεται αμείλικτα εχθρική για τον άνθρωπο.
