Κύριε διευθυντά
Tο Μουσείο της Ακρόπολης φιλοξένησε πρόσφατα την πρώτη προβολή τού ιστορικού ντοκιμαντέρ (docudrama) της Μιμής Ντενίση για τον λόρδο Ελγιν και τη σύληση του Παρθενώνα. Η διεξοδική κινηματογραφική διήγηση των γεγονότων στην οθόνη του αμφιθεάτρου συνεπήρε το κοινό, όχι μόνο χάρη στην παρουσίαση της κ. Ντενίση και στις έγκυρες όσο και επίκαιρες παρεμβάσεις του κ. Νίκου Σταμπολίδη, αλλά ιδιαιτέρως χάρη στον φωτισμένο τραυματισμένο Παρθενώνα, μεγαλειώδες αρχιτεκτόνημα δημοκρατικής έμπνευσης και ταυτόχρονα ακαταμάχητο τεκμήριο διεθνούς δικαίου. Θα επικροτήσω ανενδοίαστα τη γενική διαπίστωση ότι η βραδιά ήταν μαγευτική – τουλάχιστον για εμάς τους Ελληνες.
Η αναδιήγηση των προσχεδιασμένων λεηλασιών του Ελγιν (1798-1816) μέσα από την προσωπική επιστολογραφία της συζύγου του Μαίρης Νίσμπετ προσφέρει το ευτυχές εύρημα της αδιάψευστης αντικειμενικότητας.
Φιλόδοξη, αλαζονική στις απαιτήσεις της, θυγατέρα εύπορης αστικοεμπορικής οικογένειας που επεδίωκε πάση θυσία την ένταξή της στην αριστοκρατία των ευγενών Βρετανών, η Μαίρη εναγκαλίστηκε τις ελληνολατρικές δοξασίες του συζύγου της και αφοσιώθηκε στην πραγματοποίησή τους χωρίς ιδιαίτερη περίσκεψη.
Επέμεινε να γίνει δεκτή από τον Σουλτάνο, έστω και μεταμφιεσμένη σαν άνδρας (εφόσον γυναίκες δεν γίνονταν δεκτές στην Υψηλή Πύλη), όπως και επέμεινε να επιβλέψει προσωπικά τη μεταφορά πολλών Γλυπτών από την Ακρόπολη στο λιμάνι του Πειραιά για να φορτωθούν σε πλοία, πολεμικά ή εμπορικά. Η αγορά και φόρτωση του «Μέντορα» (όπως και η μετέπειτα απόπειρα ανέλκυσης των βυθισμένων θησαυρών που μετέφερε κοντά στα Κύθηρα) αποτελεί, αποδεδειγμένα πλέον, κοινή επιχείρηση του ζεύγους Ελγιν, χρηματοδοτημένη αφειδώς από την εύπορη σύζυγο Μαίρη.
Η υποδοχή των κλοπιμαίων στη Μεγάλη Βρετανία δεν έγινε με τον ενθουσιασμό που προσδοκούσε το ζεύγος Ελγιν. Η αρχική αίτησή τους στο κοινοβούλιο για αγορά των Γλυπτών από το κράτος έναντι 76.000 στερλινών απορρίφθηκε, ενώ υπήρξαν αρκετές έγκυρες φωνές διαμαρτυρίας και κατηγορίας, επιφανέστερη μεταξύ των οποίων παραμένει μέχρι και σήμερα η καταιγιστική καταδίκη από τον λόρδο Βύρωνα, όχι μόνο στην «Κατάρα της Αθηνάς» (1811) αλλά και στο ιδιαίτερα δημοφιλές «Προσκύνημα του Τσάιλντ Χάρολντ» (1812-18). Η Βουλή των Λόρδων έκανε τελικά δεκτή την αγορά των Ελγινείων έναντι 35.000 στερλινών, ποσό που ο Ελγιν χρησιμοποίησε για την αποπληρωμή μέρους των χρεών του, ορισμένα από τα οποία είχε κληρονομήσει και από τον σπάταλο πατέρα του.
Ιδιαίτερα θετικές οι υπεύθυνες δηλώσεις της Ζ. Μποζ, διευθύντριας του τουρκικού υπουργείου Πολιτισμού, η οποία επικύρωσε την ανυπαρξία οιουδήποτε σουλτανικού φιρμανίου για την αποκοπή μαρμάρινων Γλυπτών από την Ακρόπολη, δήλωση που η Τουρκία έχει καταθέσει επισήμως και στην UNESCO.
Το ιστορικό ντοκιμαντέρ της κ. Ντενίση περιλαμβάνει άλλωστε και τις έγκριτες δηλώσεις μιας σειράς προσωπικοτήτων της αγγλικής πολιτιστικής ζωής, όπως η Βικτόρια Χίσλοπ και ο Στίβεν Φράι.
Τα εισαγωγικά σχόλια του Προέδρου της ∆ημοκρατίας μάς συγκίνησαν. Σταθερός δίπλα στην ευγενή σεμνότητα του «Παιδός του Κριτίου», αγάλματος-προπομπού της εξαίσιας πολυάνθρωπης μεγάλης ζωοφόρου του Παρθενώνα, αναφέρθηκε στην «πλήρη όραση» που μας στερεί η λεηλασία του Ελγιν και καθόρισε χωρίς υπεκφυγές τις συνθήκες της επανένωσης των Γλυπτών: πράξη πολιτισμού, φιλίας, μεγαλείου, αλήθειας, διαχρονικής δικαιοσύνης.
Αλλωστε περισσότερο από το 60% των Βρετανών που έχουν ερωτηθεί, επιθυμούν την επιστροφή των Ελγινείων και την εκ βάθρων αναθεώρηση της προβολής της τέχνης της κλασικής Ελλάδας από το Βρετανικό Μουσείο σε συνεργασία με το υπουργείο Πολιτισμού.
*Director, The International Hellenic Prize
