Κύριε διευθυντά
Βρισκόμαστε στις αρχές του καλοκαιριού και οι ιδιοκτήτες «καίγονται» να καθαρίσουν τα οικόπεδά τους. Είναι νόμος να καθαρίζονται από καύσιμη ύλη τα οικόπεδα σε μεγάλες περιοχές. Το «καθαρίζονται» σημαίνει κοπή της βλάστησης και απομάκρυνσή της μέχρι τα μέσα Ιουνίου. Καθώς απαγορεύονται οι καύσεις από 1ης Μαΐου, όλη η βλάστηση θα πρέπει να πεταχτεί στους κάδους και γύρω από αυτούς και ο δήμος να την απομακρύνει πετώντας την σε ΧΥΤΑ. Μεγάλο κόστος για όλους. Τεράστια απώλεια για το περιβάλλον.
Από την άλλη έχουμε την «περίεργη» Ευρωπαϊκή Ενωση που χρηματοδοτεί και εντάσσει τη βιοποικιλότητα στους κύριους στόχους για προστασία και ανάπτυξη. Τι σημαίνει βιοποικιλότητα; Οσο το δυνατόν περισσότερα είδη φυτών και ζώων σε κάθε «οικόπεδο» (ή να το πούμε βιότοπο). Των έμβιων όντων που φαίνονται (μακροοργανισμοί) και αυτών που δεν φαίνονται (μικροοργανισμοί). Ο καθαρισμός που επιβάλλεται στα οικόπεδα σημαίνει ότι πριν ανθίσουν, σποριάσουν και παραγάγουν τη μεγαλύτερη δυνατή βιομάζα τους τα φυτά, τα κόβουμε και τα απομακρύνουμε. Δηλαδή δεν αφήσαμε τα φυτά να ανθίσουν, να έρθουν έντομα να φάνε και να τα επικονιάσουν, να πολλαπλασιαστούν και αυτά, να έρθουν πουλιά να φάνε τα έντομα και τους σπόρους, να έρθουν επίγεια ζώα (έντομα, μεγαλύτερα ζώα) να φάνε τα φυτά, να ξεραθούν και να καταρρεύσουν τα φυτά ώστε να αναλάβουν οι γαιοσκώληκες και οι λοιποί εδαφικοί οργανισμοί τη χώνευση της οργανικής ουσίας, την παραγωγή βασικής χρησιμότατης ύλης στο έδαφος (χούμος) και την απελευθέρωση ανόργανων θρεπτικών για να αναπτυχθούν από τους σπόρους που δημιουργήθηκαν νέα φυτά από πολλά είδη την επόμενη περίοδο. Οχι, δεν τα αφήσαμε γιατί πρέπει να προστατεύσουμε αυτό το νεκρό τοπίο από την πυρκαγιά.
Να μην παρεξηγηθώ. Οι πυρκαγιές είναι καταστροφή. Αλλο κεφάλαιο, αλλά δεν είναι πάντα καταστροφή, είναι και μέρος του οικοσυστήματος. Εχουμε δάση στην Ελλάδα που πρέπει να καίγονται κάθε 10-20 χρόνια για να ανανεωθούν και ξανα-αναπτυχθούν, αν δεν παρέμβει ο άνθρωπος διαταράσσοντας τον καμένο βιότοπο. Γενικά πάντως ή θα διαχειριστούμε έξυπνα και αποτελεσματικά τη βλάστηση ώστε να μην έχουμε ανεξέλεγκτες πυρκαγιές ή θα κάνουμε αυτό που κάνουμε σήμερα: αφήνουμε χωρίς διαχείριση τις περισσότερες εύφλεκτες περιοχές της Ελλάδας (και με την κλιματική κρίση θα τις δούμε να γίνονται στάχτη πιο τακτικά) και γυμνώνουμε τα οικόπεδα γύρω από οικισμούς και μονοκατοικίες μέσα στα δάση για προστασία των κατοικιών και ανθρώπων από τις πυρκαγιές. Και φυσικά έχουμε παντού φράκτες απροσπέλαστους, που σε μια πυρκαγιά δεν θα ξέρεις από πού να φύγεις… (Μάτι).
Σε έναν βιότοπο λοιπόν που αφήνεται να λειτουργήσει μόνος του (τα φυτά να ανθίσουν και να σποριάσουν και όλοι οι οργανισμοί να είναι εκεί και να ευδοκιμούν) έχουμε συνεχή βελτίωση των ιδιοτήτων του, αυξάνεται η αποθήκευση άνθρακα με τη βιομάζα στο έδαφος και επιφανειακά, μειώνεται η διάβρωση, αυξάνεται η βιοποικιλότητα. Ολα οδεύουν προς το καλύτερο και για το ευ ζην της κοινωνίας τοπικά και παγκόσμια.
Μήπως υπάρχει μια μέση λύση; Να προστατευτούμε από τις πυρκαγιές και να διατηρήσουμε τη βιοποικιλότητα και όλα τα θετικά για τα εδάφη μας και την υγεία μας; Θα μπορούσαμε να έχουμε μια αντιπυρική ζώνη περιμετρικά από το οικόπεδο με κοπή και απομάκρυνση της βιομάζας προς κάποια σημεία του οικοπέδου μακριά από την περιφέρεια. Προφανώς, υπάρχουν πολλοί ειδικοί που θα πουν πολλά και χρήσιμα, εγώ δεν είμαι ένας από αυτούς. Εμείς απλά προσπαθούμε να βελτιώσουμε τη βιοποικιλότητα των καλλιεργούμενων εκτάσεων, να αυξήσουμε την παραγωγή βιομάζας σε μια αγροτική εκμετάλλευση και να αφήσουμε πολλή από αυτή μέσα στην εκμετάλλευση (να αυξήσουμε τη δέσμευση άνθρακα και συνάμα να αυξήσουμε τη γονιμότητα του εδάφους της εκμετάλλευσης), και να μειώσουμε αυτό που λέμε περιβαλλοντικό αποτύπωμα της παραγωγής αγροτικών προϊόντων. Γι’ αυτό πονάμε όταν εφαρμόζεται σε ολόκληρες εκτάσεις οικοπέδων ο καθαρισμός και η απομάκρυνση της βιομάζας.
Και κάτι τελευταίο. Τα επικονιάζοντα έντομα χρειάζονται άνθη να τραφούν και ταυτόχρονα τα επικονιάζουν. Τα επικονιάζοντα έντομα μειώνονται γοργά σε όλο τον κόσμο, δεν φταίνε μόνο(;) τα φυτοφάρμακα, δεν γνωρίζουμε γιατί εξαφανίζονται. Αυτό που ξέρουμε είναι ότι το 70% των ειδών των φυτών που τρέφεται ο άνθρωπος απαιτούν έντομα για να παράγουν την τροφή του. Και οι μέλισσες φυσικά δεν επαρκούν. Ασε που όλα αυτά τα έντομα μας τσιμπάνε κιόλας…
*Καθηγητής Δενδροκομίας, Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας
