Κύριε διευθυντά
Σχετικά με το δημοσίευμα του κ. ∆ημήτρη Ρηγόπουλου «Το συκοφαντημένο τραμ» (9/5/2026) ήθελα να προσθέσω δύο σχόλια. Κατ’ αρχάς, το τραμ μέχρι το 1955, όταν καταργήθηκε, ήταν το βασικό συγκοινωνιακό μέσο των Αθηναίων, στους οποίους προσέφερε άνετη μεταφορά, γεγονός που στη διαδρομή επέτρεπε στους επιβάτες να παρακολουθούν τη ζωντανή κίνηση της πόλης. Βέβαια, τότε ήταν κατά πολύ λιγότερα τα Ι.Χ. αυτοκίνητα και η κίνηση.
Να συμπληρώσω ότι και το μετρό πάλι λόγω Ολυμπιακών Αγώνων επισπεύσαμε να το φτιάξουμε. Στα χαρτιά υπήρχε από χρόνια πριν, αλλά προσφυγές συλλογικοτήτων και μερίδας κατοίκων απέτρεπαν τη δημιουργία του σε κομβικά σημεία. Ετσι κατάφεραν δύο μεγάλοι δήμοι (Χαλάνδρι, Αγ. Παρασκευή) να μην έχουν σταθμό στο κέντρο τους. Φυσικά έχουν μετανιώσει τώρα για εκείνους τους λεονταρισμούς.
Δεύτερον, θα ήθελα να προσθέσω λίγα στοιχεία από το δρομολόγιο του παλιού τραμ της γραμμής 11 (Κολοκυνθού – Ιπποκράτους) στη δεκαετία του 1930, όπως τα παραθέτει ο Στρατής Χιλιαδάκης στο Αθηναϊκό Ημερολόγιο 2011 των εκδ. Φιλιππότη (σ. 231-240), καθώς πρόσφατα παρατήρησα τις ίδιες στάσεις στην κάθοδο της Λένορμαν ως επιβάτης στις συγκοινωνίες Α12 και τρόλεϊ 12. Διαβάζουμε στο κείμενο ότι αφετηρία του τραμ 11, το οποίο να πούμε τότε είχε πράσινο χρώμα και αργότερα κίτρινο, ήταν τα περιβόλια της Κολοκυνθούς μπροστά από το παλιό εκκλησάκι της Παναγίτσας, καθώς τότε εκείνο το σημείο εξυπηρετούσε τους ελάχιστους εργάτες του Περιστερίου, πριν επεκταθεί ως δήμος. Λίγο παρακάτω έκανε στάση στο Καπνεργοστάσιο και στη συνέχεια στον Αγιο Κωνσταντίνο το νέο (σε αντιδιαστολή με τον ναό της Ομονοίας), όπου διαγωνίως ήταν στο μεγάλο οικόπεδο η παιδική χαρά με μικρά γήπεδα. Χώρος ο οποίος έγινε πλατεία με το όνομα Μεταξά (νυν Πέτρουλα).
Η επόμενη στάση στη γωνία με οδό Παλαμηδίου ήταν η «στάση Κίκιζα», όπου υπήρχε ένα μικρό πρωτοποριακό οικογενειακό κατάστημα τροφίμων, το όποιο αργότερα επεκτάθηκε και μάλιστα ο ένας εκ των αδελφών Κίκιζα θα γίνει ο βιομήχανος «Μακαρόνια Μέλισσα». Η ομώνυμη στάση υπάρχει σήμερα μπροστά από το γνωστό στη συνοικία Royal coffee restaurant.
Ακολούθως, στάση έκανε το τραμ στα «Σίδερα – ΒΙΟ», στη διασταύρωση Λένορμαν με Κων/πόλεως όπου συναντούσε τις διπλές γραμμές των τρένων από και για Πειραιά. Σήμερα βέβαια η Λένορμαν διέρχεται υπογείως το σημείο, κάτω από τις γραμμές του ΟΣΕ και λόγω ανασκαφών και έργων που έγιναν από το 1984. Επάνω στην οδό Κων/πόλεως υπάρχει ακόμη το φυλάκιο, όπου ο υπάλληλος κλείνει την μπάρα να σταματήσουν τα αυτοκίνητα στη διέλευση ενός συρμού.
Επόμενη στάση η πλατεία Μεταξουργείου, της οποίας ο χώρος συρρικνώθηκε αργότερα λόγω διαπλάτυνσης της οδού Αχιλλέως. Μια ήσυχη γραφική πλατεία. Μέχρι αυτό το σημείο ήταν διπλές οι γραμμές του τραμ. Στην άνοδο για Νεάπολη πήγαινε από την οδό Κολοκυνθούς. Στην κάθοδο ερχόταν από την Κολωνού (παράλληλοι δρόμοι).
