Κύριε διευθυντά
Οσο γερνάμε, οι αναμνήσεις από σημαντικές περιόδους της ζωής μας κατακλύζουν τις σκέψεις μας. Εχω κλείσει τα 98 και διάγω το 99ο έτος της ηλικίας μου…
…Αρχές του 1982, ένα χρόνο μετά την ένταξή μας στην ΕΟΚ. Νωπές οι μνήμες αγωνίας, αξέχαστα τα ξενύχτια από τα τρία χρόνια των διαπραγματεύσεων, αλλά και η ικανοποίηση από τις σημαντικές μας επιτυχίες. Είχα συμμετοχή σ’ αυτές υπό την ιδιότητα του γενικού διευθυντού του τότε υπουργείου Γεωργίας και του μέλους της πενταμελούς Κεντρικής Επιτροπής Διαπραγματεύσεων, η οποία διεξήγαγε τις διαπραγματεύσεις σε επίπεδο αναπληρωτών υπουργών. Είμαι ο τελευταίος επιζών επειδή οι τέσσερις αξέχαστοι συνάδελφοι έφυγαν από τη ζωή εδώ και 15-20 χρόνια. Ημουν ο βενιαμίν της Επιτροπής και έτυχε να είμαι και ο μακροβιώτερος…
Κυρίαρχος τομέας ο γεωργικός. Η αναγνώριση της πολιτείας των θυσιών και της προσφοράς ήρθε στις αρχές του 1982 με μία ιδιαίτερα λιτή ανακοίνωση: «Από σήμερα απολύεσθε με βάση το άρθρο τάδε του νόμου τάδε». Ηταν ο περίφημος Νόμος Κουτσόγιωργα που κατήργησε της θέσεις των γενικών διευθυντών. Βρέθηκα λοιπόν στα πενήντα και κάτι πρόωρα συνταξιοδοτημένος και πολύ πικραμένος.
Πολλοί συνάδελφοι περιέπεσαν στην αδράνεια και στην κατάθλιψη. Απεχθάνομαι την αδράνεια και τη μνησικακία. Θεωρώ ότι είναι ψυχοφθόρες. Αμέσως υπέβαλα αιτήσεις υποψηφιότητας στους διεθνείς οργανισμούς με τους οποίους συνεργαζόμουν επί πολλά χρόνια για την παροχή τεχνικής και οικονομικής βοήθειας προς τα εγγειοβελτιωτικά έργα. Ελαβα γρήγορα έντυπα για συμπλήρωση. Πριν όμως απαντήσουν, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προκήρυξε διαγωνισμό για την κάλυψη ανώτερων θέσεων. Ελαβα μέρος επιτυχώς και, πριν από το τέλος του 1982, βρέθηκα στις Βρυξέλλες συνάδελφος και ομοιόβαθμος με τον επικεφαλής της ΕΟΚικής αντιπροσωπείας που είχα απέναντί μου στις διαπραγματεύσεις ένταξης.
Το περιβάλλον στις Βρυξέλλες μού ήταν πολύ οικείο, αφού μπαινόβγαινα συνεχώς στο μέγαρο Berleymont στα τρία χρόνια που διήρκεσαν οι διαπραγματεύσεις. Αλλαξα απλώς ρόλο. Από διαπραγματευτής – εκπρόσωπος τρίτης χώρας (Ελλάδα) με την ΕΟΚ, πέρασα στον ρόλο του διαπραγματευτή – εκπροσώπου της ΕΟΚ με πολλές τρίτες χώρες.
Η θητεία μου στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή αποτέλεσε μία μοναδική και πολύπλευρη εμπειρία, μία εργασία σε πολυεθνικό περιβάλλον, με συνεργάτες υψηλού επιπέδου. Πολύ σύντομα συνειδητοποίησα ότι δεν έκανα καμία διάκριση ως προς την εθνικότητα των συναδέλφων σε όλα τα επίπεδα: Είτε επρόκειτο για υφισταμένους είτε για ομολόγους, είτε για ιεραρχικά ανωτέρους. Νιώθαμε όλοι σαν να ανήκαμε στο ίδιο έθνος, με κοινή γλώσσα και κοινό σκοπό, ο οποίος δεν ήταν άλλος παρά η πρόοδος προς την ευρωπαϊκή ενοποίηση. Κοινή γλώσσα ήταν, όσο εγώ υπηρέτησα (από 6.12.1982 μέχρι 1.4.1993), η γαλλική. Οι διαπραγματεύσεις της δικής μας ένταξης, καθώς και εκείνες της Ισπανίας – Πορτογαλίας έγιναν ουσιαστικά στα γαλλικά.
Ολες οι συσκέψεις γίνονταν στα γαλλικά. Ενα πράγμα που μου είχε κάνει εντύπωση ήταν, ότι τα τελειότερα γαλλικά μιλούσαν και έγραφαν οι Γερμανοί. Θυμήθηκα το πλήθος των Γερμανών, κοριτσιών και αγοριών, που υπήρχε στο Παρίσι κατά την περίοδο 1955-1958, όταν ήμουν εκεί για μεταπτυχιακές σπουδές. Ερχονταν από τη γειτονική Γερμανία, είτε για σπουδές, είτε, απλώς, για εκμάθηση των γαλλικών. Οι Ιταλοί, επίσης, μιλούσαν πολύ καλά τη γαλλική, διατηρώντας πάντως τη χαρακτηριστική προφορά τους. Εκείνοι που είχαν πρόβλημα να εκφράζονται στα γαλλικά ήταν οι Δανοί. Στις συσκέψεις, ήταν οι μόνοι οι οποίοι, συχνά, παρακολουθούσαν μεν άνετα τις συζητήσεις στα γαλλικά, έκαναν όμως τις παρεμβάσεις τους στα αγγλικά. Είχαν σαφώς μειονέκτημα.
Σκέφτηκα ότι αν δεν είχα πραγματοποιήσει τις μεταπτυχιακές μου σπουδές στη Γαλλία, δεν θα μπορούσα να έχω τη συμμετοχή που είχα στις διαπραγματεύσεις για την ένταξή μας στην ΕΟΚ. Και τούτο, όχι μόνο λόγω γλώσσας αλλά και λόγω σχέσεων που είχα συνάψει με παράγοντες της Γαλλίας, οι οποίοι είχαν πρωτεύοντα ρόλο, τουλάχιστον εκείνη την περίοδο, στην ΕΟΚ. Ιδιαίτερα χρήσιμη, π.χ. για την προώθηση των θέσεών μας στον γεωργικό τομέα, υπήρξε η προσωπική μου σχέση με τον Γάλλο υπουργό Γεωργίας Pierre de Mehaignerie με τον οποίο είμαστε συναπόφοιτοι μιας από τις Grandes Ecoles της Γαλλίας.
*Επίτιμος διευθυντής Ευρωπαϊκής Επιτροπής
