Κύριε διευθυντά
«Δεν είμαι από εκείνους που έχουν μια σταδιοδρομία, αλλά από εκείνους που έχουν μια ζωή», έγραφε ο Εντγκάρ Μορέν (Edgar Morin) πριν από 32 χρόνια. Την εξάντλησε 105 χρόνων στις 29 Μαΐου. O Μορέν μάς ήταν οικείος ως Γάλλος διανοητής και όχι μόνο λόγω της θεσσαλονικιώτικης καταγωγής του αλλά επίσης, και κυρίως, μέσα από τη στρατευμένη και συνάμα ελεύθερη πνευματική και πολιτική του διαδρομή, στη διάρκεια του δεύτερου μισού του εικοστού αιώνα. Συνόδευσε τις φιλοσοφικές και κοινωνιολογικές αναζητήσεις μας στα φοιτητικά χρόνια του Παρισιού και για πολύ καιρό μετέπειτα. Ως σύντομο αποχαιρετισμό παραθέτω ένα πολύ μικρό απόσπασμα (σε δική μου μετάφραση) από το βιβλίο «Γη-Πατρίδα» που έγραψε σε συνεργασία με την Αν-Μπριζίτ Κερν το 1993 (η ελληνική έκδοση του 1996 από τον Οδυσσέα είναι εξαντλημένη):
«Τίποτα δεν είναι πιο δύσκολο να πραγματοποιηθεί από την επιθυμία για έναν καλύτερο πολιτισμό. Αυτό το όνειρο της προσωπικής ολοκλήρωσης του καθένα, της εξάλειψης κάθε μορφής εκμετάλλευσης και κυριαρχίας, της δίκαιης κατανομής των αγαθών, της γνήσιας αλληλεγγύης μεταξύ όλων, της γενικευμένης ευτυχίας, παρέσυρε όσους ήθελαν να επιβάλουν αυτό το όνειρο και κατέφυγαν σε βάρβαρα μέσα που κατέστρεψαν το εκπολιτιστικό εγχείρημά τους. Κάθε προσπάθεια για την εξάλειψη των συγκρούσεων και της αταξίας, για την εγκαθίδρυση αρμονίας και διαφάνειας, κατέληξε στο αντίθετο αποτέλεσμα, και οι ολέθριες συνέπειες είναι εμφανείς. Οπως μας έχει δείξει η ιστορία του [20ού] αιώνα, η θέληση να εγκαθιδρυθεί η σωτηρία επί της γης οδήγησε στη δημιουργία μιας κόλασης επί της γης. Δεν θα έπρεπε να παρασυρθούμε πάλι από το όνειρο της επίγειας σωτηρίας. Το να θέλουμε έναν καλύτερο κόσμο, που είναι ο πρωταρχικός μας στόχος, δεν σημαίνει ότι πρέπει να θέλουμε τον καλύτερο από όλους τους κόσμους».
*Βρυξέλλες
