Κύριε διευθυντά
Στο φύλλο της 20ής Μαΐου, ο κ. Νίκος Βατόπουλος έγραψε βιβλιοπαρουσίαση για μια νέα βιογραφία σχετικά με τη χαρισματική προσωπικότητα της ∆ουκίσσης της Πλακεντίας (1785-1854). Για τη ∆ούκισσα έχουν γραφεί πολλές μελέτες από βιογράφους και μυθιστοριογράφους διαφόρων εθνικοτήτων. Υπάρχουν, βέβαια, πολλές ανακρίβειες, λόγω των σχετικών λίγων σωζόμενων τεκμηρίων, οπότε τα κενά συμπλήρωνε πάντα η συγγραφική φαντασία. Ηρθε πρώτη φορά στην Ελλάδα το 1829 και έμεινε λίγο στο Ναύπλιο. Το 1831 αγόρασε μια οικία στην οδό Πειραιώς (η οποία κάηκε το 1847), αλλά εγκαταστάθηκε μόνιμα στην Αθήνα από το 1837, μετά τον πρόωρο θάνατο της κόρης της.
Η ∆ούκισσα υπήρξε και αξιόλογη επιχειρηματίας. Θα μείνω στην οικοδομική της δραστηριότητα, αφού ανήγειρε έξι κτίρια στην Αττική. Το πιο γνωστό είναι, βέβαια, το Μέγαρο των Ιλισίων στη λεωφόρο Βασιλίσσης Σοφίας 22, δηλαδή το νυν Βυζαντινό και Χριστιανικό Μουσείο, το οποίο χρησίμευσε αρχικά ως χειμερινή κατοικία. Αρχιτέκτων των κτιρίων εθεωρείτο μέχρι πριν από λίγα χρόνια ο Σταμάτιος Κλεάνθης. Στη μελέτη της αρχιτέκτονος και ερευνήτριας Ολγας Μπαδήμα- Φουντουλάκη για τον Κλεάνθη (Αθήνα 2001) τέθηκαν για πρώτη φορά τα ζητήματα της «πατρότητας» των κτιρίων της ∆ουκίσσης, στα οποία είχε ανάμειξη ο Κλεάνθης (Βίλα Ιλισίων, Maisonette, Καστέλλο της Ροδοδάφνης και οικία Roeser). Το κυριότερο πρόβλημα είναι ότι δεν σώζονται τα σχέδια των κτιρίων, ούτε τα συμβόλαια στα οποία να κατονομάζεται ο αρχιτέκτων. Νεότερη μελέτη της ίδιας ερευνήτριας («Η ∆ούκισσα της Πλακεντίας και οι αρχιτέκτονές της», Αθήνα 2011), βασιζόμενη σε νέα τεκμήρια, εξουσιοδοτήσεις, συμφωνητικά και δημοσιεύματα της εποχής, κατέδειξε αρκετές πληροφορίες για τις κατασκευαστικές εργασίες και νέα ονόματα προσώπων που σχετίζονται με τα «δουκικά κτίρια». Η Δούκισσα καθόριζε τον ρυθμό των κτιρίων και ο συνεργαζόμενος αρχιτέκτων συνέτασσε το σχέδιο. Κατόπιν οι επιβλέποντες αρχιτέκτονες επέφεραν αλλαγές στα αρχικά σχέδια των δημιουργών, σύμφωνα με την επιθυμία της Δουκίσσης, η οποία συχνά άλλαζε γνώμη, μιας και δεν ήθελε τον κλασικιστικό ρυθμό.
Αρα το ζήτημα είναι ποιοι αρχιτέκτονες συμμετείχαν στην πραγματοποίηση των «δουκικών κτιρίων» και όχι ποιος συνέταξε το αρχικό σχέδιο. Σύμφωνα πάλι με την ανωτέρω μελέτη της κ. Φουντουλάκη, με τα κτίρια της ∆ουκίσσης συνδέονται οι κάτωθι αρχιτέκτονες: André Couchaud, Σταμάτης Κλεάνθης, Χριστιανός Χάνσεν, Francois Boulanger, Karl Friedrich von Streiter, Friedrich von Gärtner, Γεράσιμος Μεταξάς και Αλέξανδρος Γεωργαντάς. Για το Μέγαρο των Ιλισίων τα σχέδια εκπόνησε ο Couchaud, μιας και η ∆ούκισσα προτιμούσε Γάλλους καλλιτέχνες, και στην επίβλεψη κατασκευής συμμετείχαν οι Χάνσεν, Μεταξάς και Γεωργαντάς.
