Κύριε διευθυντά
Στην «Κ» της 2/5/2026, ο αναγνώστης κ. Β. Πουλόπουλος από το Επιτάλιο Ηλείας, το οποίο είχα επισκεφθεί προ 60 περίπου ετών με τον αξέχαστο φίλο μου Μιχάλη Γουνελά, περιέγραψε ένα περιστατικό μιας Εσθονής, η οποία δραπέτευσε από τη χώρα της με την άφιξη του σοβιετικού στρατού, για να επιβάλει με τις λόγχες του τον… Σοσιαλισμό.
Ενα ανάλογο περιστατικό πιο κωμικοτραγικό, θα έλεγα, συνέβη κατά τη διάρκεια του εμφυλίου πολέμου.
Ετσι τον Νοέμβριο του 1947 οι αντάρτες του λεγόμενου ΔΣΕ εγκαταστάθηκαν στον ορεινό όγκο της ακριτικής Μουργκάνας και στα σκαρφαλωμένα σ’ αυτήν χωριά, μεταξύ των οποίων και το χωριό μου Λειά-Φιλιατών.
Ηττηθέντες από τον Εθνικό Στρατό τον Σεπτέμβριο του 1948, μετέφεραν βιαίως και συλλήβδην τους ανυποψίαστους πληθυσμούς της Μουργκάνας στη γειτονική Αλβανία. Μας έβλεπαν οι Βορειοηπειρώτες και μας οικτίριζαν «Πού πάτε μωρέ φιδοφαωμένοι;».
Σε κάποιο σημείο της Αδριατικής θάλασσας, στην κάτω Αλβανία, μας επιβίβασαν σε πλοία, μάλλον μαούνες, για να μας μεταφέρουν στη βόρειο Αλβανία, πιθανόν στους Αγίους Σαράντα. Κυριολεκτικά ήμασταν στοιβαγμένοι σαν σαρδέλες. Χώρος κενός δεν υπήρχε. Επιασε και φουρτούνα.
Μία χωριανή μας αισθάνθηκε ακατανίκητη τάση για σωματική της ανάγκη. «Ειδικός» χώρος δεν υπήρχε. Ετσι αφόδευσε σ’ ένα παπούτσι της και πέταξε το περιεχόμενο στη θάλασσα… Αρνηθήκαμε να συνεχίσουμε διά θαλάσσης και μας μετέφεραν στη Σκόδρα από ξηράς. Εκεί ένας εξάδελφος της μητέρας μου, ο Γρηγόρης Στράτης, 13-14 χρόνων, πνίγηκε στη λίμνη της.
Η αφεντιά μου 4-5 χρόνων έπαθε κάρκαλο (κοκκύτης). Η ιατρική περίθαλψη πλήρως απούσα. Ετσι η μητέρα μου Ξάνθω Βενέτη-Μπαρτζώκη πούλησε μία χρυσή καρφίτσα. Δώρο στους γάμους της το 1935, του πατέρα της Γιάννη Μπαρτζώκη, χαλκουργός στο Αργυρόκαστρο, όπου πέθανε το 1942. Ετσι με την κατάλληλη τροφή και σε απομόνωση 40 ημερών, ο καρκαλέτζης* πέρασε.
* Κάρκαλος ή καρκαλέτζης: στη συλλογή ηπειρωτικών λέξεων του Κ. Βαρτζώκα, που δημοσιεύθηκε στην Κωνσταντινούπολη το 1891, στο «Ζωγράφειος Αγών» είναι «ο σπασμωσικός βηξ ο καταλαμβάνων ιδίων τα μικρά».
*Μοναστηράκι Δωρίδος
