Κύριε διευθυντά
Στο φύλλο της Κυριακής 3ης Μαΐου δημοσιεύθηκε άρθρο του κ. Στάθη Καλύβα με τίτλο «Η στρέβλωση της δυαδικότητας», όρος που εισήχθη από τον Γάλλο κοινωνιολόγο Γκαστόν Μπουτούλ για να περιγράψει το φαινομενικά αυτονόητο, ότι «η αλήθεια κρύβεται στις αποχρώσεις». Ο άνθρωπος τείνει να βλέπει τα πράγματα με μανιχαϊστικούς όρους μαύρου-άσπρου, διότι αυτό είναι πιο εύληπτο για τον ανθρώπινο εγκέφαλο, αλλά και διότι, θα προσέθετα, ο άνθρωπος τείνει να αναζητεί ερμηνείες των γεγονότων που επιβεβαιώνουν τις ήδη εγκατεστημένες αντιλήψεις του. Σε αυτή την ισχυρή τάση του ανθρώπου, άλλωστε, στηρίζεται και η λειτουργία των περίφημων αλγορίθμων των κοινωνικών δικτύων. Αναφέρονται δε ως παραδείγματα στρέβλωσης της δυαδικότητας οι ερμηνείες που δίνονται για τις περιόδους της αντίστασης και του εμφυλίου, ή της δικτατορίας στην Ελλάδα.
Στην ίδια σελίδα με το κείμενο του κ. Καλύβα, δημοσιεύθηκε άρθρο του κ. Ευκλείδη Τσακαλώτου, με τίτλο «Πολιτική, ηθική, πόλεμος». ∆εν γνωρίζω αν τυχαίως δημοσιεύθηκε σε αυτή τη θέση ή αν σκοπίμως το έθεσε εκεί η σύνταξη. ∆ιότι το εν λόγω άρθρο αναδεικνύει ακριβώς όσα εκθέτει ο κ. Καλύβας. Εν ολίγοις ο κ. Τσακαλώτος υποστηρίζει ότι ο λόγος του πολιτικού δεν πρέπει να είναι ουδέτερος, αλλά να περιλαμβάνει και ηθική κρίση. Αναφερόμενος στη Γάζα, λέει ότι δεν πρέπει να λέμε ότι στη Γάζα πέθαναν 70.000 άτομα, αλλά ότι στη Γάζα δολοφονήθηκαν 70.000 άτομα και μάλιστα με βάρβαρο τρόπο, ώστε να τοποθετούμεθα ηθικά με βάση το διεθνές δίκαιο. Σαν πολιτικός, πιστεύω ότι έχει από τη θέση του δίκιο. Ο πολιτικός πρέπει να παίρνει θέση για να ξέρουμε πώς τοποθετείται ηθικά και πολιτικά. Η προσέγγιση όμως αυτή είναι κλασική θα έλεγα περίπτωση στρέβλωσης της δυαδικότητας εντασσόμενη στο δίπολο «καλοί Παλαιστίνιοι – κακοί Ισραηλινοί. Φυσικά ένας Ισραηλινός θα υπέπιπτε στην αντίστροφη εκδοχή της δυαδικότητας, λέγοντας ότι «στη νόμιμη προσπάθειά μας να εξοντώσουμε τους τρομοκράτες της Χαμάς, που με δειλία εκρύπτοντο όπισθεν των αμάχων, αναγκαστικά είχαμε μεγάλο αριθμο νεκρών». Είναι εξαιρετικά δύσκολο να τοποθετούμαστε ηθικά και ταυτόχρονα να είμαστε αντικειμενικοί.
Οι προσεγγίσεις αυτές είναι χρήσιμες για αυτούς που αναζητούν πολιτικούς με τις ίδιες ιδέες για να ψηφίσουν, αλλά άχρηστες και παραπλανητικές για ανεξάρτητους πολίτες που θέλουν μία κατά το δυνατόν αντικειμενική περιγραφή της πραγματικότητας για να αποφασίσουν πώς θα τοποθετηθούν. Υπό αυτή την έννοια, θα προτιμούσα έναν πολιτικό που, πια συγκρατημένα, θα έλεγε ότι «οι επιχειρήσεις του Ισραήλ εναντίον της Χαμάς, που σαν αντάρτικη ομάδα ήταν αναμεμειγμένη με τον γενικό πληθυσμό, κατέληξαν σε κατά τη γνώμη μου, απαράδεκτα υψηλές παράπλευρες απώλειες αμάχων», χωρίς βέβαια να θεωρώ ούτε τη διατύπωση αυτή ως τέλεια.
Και τούτο διότι είναι σχεδόν αδύνατον, εξαιρετικά περίπλοκα ιστορικά γεγονότα, όπως ο ελληνικός εμφύλιος, η δικτατορία ή οι επιχειρήσεις στην Παλαιστίνη και στον Λίβανο, να περιγραφούν συνοπτικά και να έχουν κοινά αποδεκτή ηθική αξιολόγηση. Χρειάζεται σε βάθος μελέτη και ανεπηρέαστη κρίση για να τοποθετηθεί κανείς ηθικά. Για τούτο είναι σε όλους μας δυστυχώς ευκολότερο να υποπέσουμε στη στρέβλωση της δυαδικότητας εμπιστευόμενοι την κρίση κάποιων που υποτίθεται ότι έκαναν για λογαριασμό μας την απαιτούμενη εις βάθος ανάλυση και να τους ακολουθήσουμε ακρίτως.
