Κύριε διευθυντά
Θα ήθελα να απαντήσω στον κ. Α. Παπαγιάννη και στην επιστολή του «Η ερμηνεία του κόσμου» στην «Καθημερινή» της 15/4/2026 όσο αυτή αναφέρεται σε παλαιότερη ιδική μου επιστολή.
Πράγματι η επιστήμη δεν μπορεί να αποδείξει αν υπάρχει ή δεν υπάρχει Θεός, όπως δεν μπορεί να αποδείξει αν υπάρχει ή δεν υπάρχει ο Αη Βασίλης, ο μονόκερος, οι νεράιδες. Αυτές είναι έννοιες που κατατάσσονται στις «μη αποδείξιμες» («unprovable») κατά Kurt Godel ή /και στις «μη διαψεύσιμες» κατά Karl Popper. Με κανένα όμως τρόπο δεν σημαίνει ότι για αυτό τον λόγο πρέπει να καταφεύγουμε στην «πίστη», όπως προτείνει ο επιστολογράφος. Η «πίστη» δεν είναι τρόπος κατανόησης της πραγματικότητας και οπωσδήποτε δεν είναι αρετή. ∆εν είναι καλός σύμβουλος και δεν θέτει όριο στο πού μπορούμε να καταλήξουμε «πιστεύοντας». Και οι τζιχαντιστές ανατινάζονται γιατί έχουν ακλόνητη «πίστη» ότι αν ανατιναχθούν, σκοτώνοντας μαζί και μερικούς «άπιστους», κάνουν το θέλημα του θεού τους και σαν αμοιβή θα πάνε στον «παράδεισό» τους.
Εξάλλου, όπως είπε και ο Bertrand Russel, «Πιστεύω σε μία τσαγιέρα που περιστρέφεται γύρω από τον ήλιο. Αποδείξτε μου ότι κάνω λάθος». Με την εξωφρενικότητα αυτού του ισχυρισμού ήθελε να καταδείξει πως οι προβάλλοντες τέτοιους «εξαιρετικούς» ισχυρισμούς φέρουν αυτοί αποκλειστικά και το βάρος μιας «εξαιρετικής» απόδειξής των. Αλλιώς καταλήγουν σε «πιστούς της τσαγιέρας».
Η επιστολή καταλήγει ακριβώς σε αυτό που έθιξα στην προηγούμενη επιστολή μου και δη στο «επιχείρημα από τη δυσπιστία» («argument from incredulity»). Διερωτάται: «είναι λογικό να δεχόμαστε ότι όλο αυτό το απίστευτο, μεγάλο και πολύπλοκο σύστημα είναι προϊόν της τύχης;». Δηλαδή ό,τι δεν μπορώ να καταλάβω ή να πιστέψω, είναι έργο θεϊκό. Οπως ανέφερα, ούτε οι αρχαίοι καταλάβαιναν τον κεραυνό ή τους σεισμούς και για αυτό τους θεωρούσαν θεϊκής προέλευσης.
Και καταλήγει: «Η απάντηση είναι προσωπική υπόθεση του καθενός». ∆ηλαδή, κατά τον επιστολογράφο, η απάντηση για το τι είναι πραγματικότητα είναι «προσωπική υπόθεση». Μα, όχι βέβαια. «Η προσωπική υπόθεση του καθενός» σημαίνει ότι δεχόμαστε σαν πραγματικότητα μόνο ό,τι θέλουμε ή ό,τι μπορούμε να καταλάβουμε. Αλίμονο αν ήταν έτσι. Η απάντηση σε αυτά τα θέματα έρχεται καθαρά και αποκλειστικά από την έλλογη επιστημονική γνώση, η οποία σταδιακά ξεδιαλύνει τα μυστήρια της φύσης, όπως έκανε με τον κεραυνό και τους σεισμούς, στέλνοντας το δωδεκάθεο στη λήθη.
