Κύριε διευθυντά
Γράφω αυτό το γράμμα από το Λονδίνο, όπου για δεύτερη φορά σε δύο εβδομάδες εκατοντάδες έφηβοι, ανταποκρινόμενοι σε πρόσκληση από το ΤikTok, το Snapchat και άλλα social media, ξεχύθηκαν στους δρόμους σε ξέφρενη κατάσταση, τρομοκρατώντας τους πάντες, ληστεύοντας καταστήματα, αψηφώντας την αστυνομία και… διασκεδάζοντας αφάνταστα!
Είναι μια συμβολή μου ως εκπαιδευτικού και ψυχολόγου στην εύρεση πραγματικής λύσης στο τεράστιο πρόβλημα της εφηβικής παραβατικότητας, που αρχίζει πολύ νωρίτερα και που δυστυχώς μαστίζει και την Ελλάδα.
Ο θάνατος της Σοφίας Χρηστίδου, καθηγήτριας Αγγλικής Φιλολογίας στο 3ο Γενικό Λύκειο Θεσσαλονίκης, με εμπειρία 35 χρόνων διδασκαλίας σε όλες τις βαθμίδες της εκπαίδευσης, από αιμορραγικό εγκεφαλικό επεισόδιο ύστερα από επίμονα περιστατικά εκφοβισμού που αντιμετώπιζε από συγκεκριμένους μαθητές που την προσέβαλλαν, την εξευτέλιζαν και έθεταν σε κίνδυνο ακόμα και τη σωματική της ακεραιότητα, ήταν το τραγικό αποκορύφωμα που έριξε φως στην απαράδεκτη κατάσταση που αντιμετωπίζουν οι εκπαιδευτικοί, μια κατάσταση εκτός ελέγχου.
Ο σχολικός εκφοβισμός καθηγητών συνδέεται με τη γονεϊκή παρεμβατικότητα, η οποία υπήρχε ανέκαθεν ως έμμεσος έλεγχος του παιδιού τη στιγμή που μειώνεται η παρουσία του γονέα στη ζωή και στη διαπαιδαγώγησή του. Ομως η πελατειακή αντίληψη των γονέων που παρατηρείτο μόνο στα ιδιωτικά σχολεία και σε εξωσχολικές δραστηριότητες, τώρα παρατηρείται και στα δημόσια. Υπάρχει μια απαξίωση του σχολείου. Η ευκολία πρόσβασης στη γνώση μέσω της τεχνολογίας και χωρίς κριτική επεξεργασία, έχει αφαιρέσει από τον δάσκαλο ένα μεγάλο μέρος από το κύρος που είχε. Παράλληλα, η δυνατότητα και η υποχρέωσή του να διαπαιδαγωγεί έχει υποβαθμιστεί, ενώ αυτή η αλλαγή δεν έχει συντελεστεί υπέρ της πειθάρχησης μέσα στην οικογένεια. Η λεκτική και σωματική επιθετικότητα μαθητών και γονέων έχει πάρει διαστάσεις αδιανόητες σε άλλες εποχές, ενώ η χριστιανική διδασκαλία, με τον τρόπο που διδάσκεται, δεν επηρεάζει τη συμπεριφορά των παιδιών και των εφήβων.
Στην προσπάθεια να αποτινάξουμε ζυγούς αυταρχισμού και καταπίεσης (κάθε είδους χούντες), ενθαρρύναμε τον ατομικισμό παραμελώντας την ανθρωπιστική διάσταση και φθάσαμε στο άλλο άκρο, το «Anything goes» («Ολα επιτρέπονται»). Ο τρόπος που λειτουργούμε, που ιεραρχούμε τις ανάγκες μας, που αξιολογούμε τους άλλους, που συζητάμε, που οδηγούμε, τα λέει όλα. Πρώτα οι μεγάλοι και ύστερα, αναπόφευκτα, και τα παιδιά. Υστερα από χρόνια προοδευτικών πειραματισμών στην εκπαίδευση, αφήσαμε αυτά τα αξιολάτρευτα πλάσματα, και δεν το λέω ειρωνικά, να πάρουν τα ηνία μιας άμαξας για την οποία δεν έχουν ιδέα πώς οδηγείται, μέχρι του σημείου να τους δίνουμε την ελευθερία να διαλέγουν… το φύλο τους από όλο και μικρότερη ηλικία!
Πειθαρχία έφθασε να σημαίνει καταπίεση, οι δάσκαλοι και οι καθηγητές αντιμετωπίζονται ως όργανα του καταπιεστικού συστήματος και φθάνουμε σε τραγικά περιστατικά, όπως είναι ο θάνατος της Σοφίας Χρηστίδου.
Η κρίση στο δημογραφικό δίνει στους νέους επιπλέον δύναμη, γι’ αυτό είναι σημαντικότατο να μαθαίνουν πώς να χειρίζονται αυτή τη δύναμη με τον καλύτερο τρόπο για την κοινωνία, και κυρίως για τους πιο αδύναμους, όπως είναι οι ηλικιωμένοι και άλλες ευάλωτες ομάδες συνανθρώπων μας.
Το πρώτο και κύριο που πρέπει να διδάξουμε στα παιδιά, από όσο το δυνατόν μικρότερη ηλικία, αυτό που κανένα σύστημα τεχνητής νοημοσύνης δεν μπορεί να τους διδάξει, και σίγουρα όχι η τηλεόραση και τα άλλα media, είναι η ανθρωπιά. Το «Ελα στη θέση μου» πρέπει να είναι ο θεμέλιος λίθος στην εκπαίδευση, όχι απλώς σαν παιχνίδι υπόδυσης ρόλων, αλλά σαν το βασικότερο μάθημα, ξεκινώντας από την οικογένεια, με την εκπαίδευση των γονιών προηγουμένως. Και να είναι διπλής κατευθύνσεως, με δικαιώματα και υποχρεώσεις και για γονείς και για παιδιά.
Αυτό πρέπει να αποτελέσει το νέο μοντέλο γονεϊκότητας και μετέπειτα διαπαιδαγώγησης. Για να μπορούμε να πούμε με θαυμασμό και υπερηφάνεια για τα παιδιά μας και τους νέους μας, τους μελλοντικούς γονείς: «Ως χαρίεν άνθρωπος, όταν Ανθρωπος ή!».
*Φιλόλογος, ψυχολόγος, Λονδίνο
