Κύριε διευθυντά
Στο φ. της 18ης Απριλίου της έγκριτης εφημερίδας σας δημοσιεύεται ένα πολύ ενδιαφέρον ολοσέλιδο κείμενο του κ. Παντελή Μπουκάλα με τίτλο «Το “Μοιρολόι της Παναγίας” στους αιώνες», αφιερωμένο στη μνήμη του Αλέξη Πολίτη. Επ’ αυτού έχω να επισημάνω ότι το «Μοιρολόι της Παναγίας» στη Θεσσαλία αλλά και σ’ όλη σχεδόν τη Βόρεια Ελλάδα ήταν κυρίως τραγούδι αγερμού. Το τραγουδούσαν, σε πολλά μέρη το τραγουδούν ακόμη, τα μικρά αγόρια το πρωί της Μεγάλης Παρασκευής γυρίζοντας από σπίτι σε σπίτι σε όλο το χωριό κρατώντας ένα καλάθι πλεγμένο από λυγαριές. Στους Σοφάδες Καρδίτσας παλαιότερα τα αγόρια κρατούσαν και έναν ξύλινο σταυρό ντυμένο με χρωματιστό χαρτί. Η κάθε νοικοκυρά έβαζε σε όλα τα καλάθια ένα βρασμένο και βαμμένο κόκκινο αυγό, στεγνά σύκα, ξυλοκέρατα (χαρούπια), καραμέλες, χρήματα κ.ά. Ενθυμούμαι ακόμη με νοσταλγία τα παιδικά μου χρόνια, όταν κατά παρέες γυρίζαμε στα σπίτια του χωριού μου (Πλάτανος Τρικάλων) και τραγουδούσαμε σε ρυθμό πεζοτράγουδου το «Σήμερα μαύρος ουρανός, σήμερα μαύρη μέρα». Τα μικρά κορίτσια αντίθετα τραγουδούσαν και τραγουδούν ακόμη το τραγούδι του «Λαζάρου» ανήμερα της γιορτής (Σάββατο του Λαζάρου), με εξαίρεση την πόλη των Τρικάλων όπου το τραγουδούν την Πέμπτη.
Πολλές πληροφορίες για το «Μοιρολόι της Παναγίας» μάς δίνει ο αείμνηστος καθηγητής Λαογραφίας ∆ημ. Σ. Λουκάτος στο βιβλίο του «Πασχαλινά και της Ανοιξης» (Αθήνα, Εκδ. Φιλιππότη, 1980, σσ. 79-84), όπου αντλεί πολύτιμα και έγκυρα στοιχεία για την προέλευση, τη διάδοση και τη σημασία του εν λόγω τραγουδιού από τη διδακτορική διατριβή του φιλέλληνα καθηγητή του Πανεπιστημίου της Γενεύης, Μπερτράντ Μπουβιέ, «Le Mirologue de la Vierge I. La chanson populaire du Vendredi Saint», Genève 1976, καρπός 35ετούς έρευνας και μελέτης.
Οπως σημειώνει ο ∆. Λουκάτος, το τραγούδι αυτό «θρηνεί έμμεσα την ανθρώπινη τύχη του Χριστού, από τη σύλληψή του και τους βασανισμούς του ως τον σταυρικό θάνατο, αλλά συμπαραστέκεται και συμπονεί την τραγική Μητέρα του, την Παναγία, αιώνια εκπρόσωπο όλων των μητέρων της Γης (ιδιαίτερα όσων είδαν τα παιδιά τους να φυλακίζονται, να βασανίζονται ή να σέρνονται στον θάνατο)».
Κατά τον Μπ. Μπουβιέ το τραγούδι αυτό συναντάται για πρώτη φορά σε χειρόγραφα του 14ου αι. και από τα μέσα του 19ου το βρίσκουμε τυπωμένο σε διάφορες συλλογές, π.χ. Arn. Passow, 1860, σσ. 230-232. Από τον «Θρήνο της Μεγάλης Παρασκευής» είναι εμπνευσμένο και του ποίημα «Μάνα του Χριστού» του Κώστα Βάρναλη.
*Φιλόλογος – Δρ Παν/μίου Αθηνών
