Κύριε διευθυντά
Η παρούσα επιστολή αφορά συναφείς, αμφίδρομες έννοιες-κλειδιά: «∆αίδαλος – ∆ιάλογος – Ενότητα του πολιτισμού Ολύμπια», και τη διασύνδεσή τους με διαχρονικά νοήματα και αξίες. Στην επιστολή μου («Καθημερινή», 25/1/2025) αναφέρθηκε ότι το ανθρωπωνύμιο ∆αίδαλος (από το ρήμα δαιδάλλω», «κατασκευάζω κάτι με τέχνη», «κοσμώ») αποτελεί ιστορικό σύμβολο της σκέψης, της ευφυΐας, της εφευρετικότητας. Εμφανίζεται άπαξ στα ομηρικά έπη όπου αντιστοιχίζεται η τέχνη του Ηφαίστου, που κατασκεύασε την περίφημη Ασπίδα του Αχιλλέα (Ιλιάς, Σ 478-608), με τη δεξιοτεχνία του ∆αιδάλου (Ιλιάς, Σ 592).
Πέρα από τις πολλαπλές αρχετυπικές ιδιότητες που του αποδίδονται (π.χ. «απαρχές της αρχιτεκτονικής και της φιλοσοφίας στην προκλασική Ελλάδα», «ρομποτική και τεχνητή νοημοσύνη»), ο Δαίδαλος εκφράζει πρωτίστως την ενότητα του πολιτισμού. Μαζί με τον αναγεννησιακό Λεονάρντο ντα Βίντσι (1452-1519) υπήρξαν τα κορυφαία διαχρονικά παραδείγματα όπου ο διάλογος τέχνης και επιστήμης βρήκε την πλήρη του έκφραση. Η απόκλιση των δύο, τον 19ο αιώνα, με τη διάσπαση σε πλήθος ειδικεύσεων, αποτέλεσε θέμα προβληματισμού και διαφωνιών που ωστόσο κατέληξαν στην παραδοχή ότι «οι δύο πολιτισμοί» (των λεγομένων θετικών και θεωρητικών επιστημών) συναντώνται και αλληλοτροφοδοτούνται.
Η ενότητα, ως «συγγυμνασία επιστήμης, τέχνης και τεχνολογίας», υπήρξε το θέμα του διεθνούς συνεδρίου «Διεπιστημονικά Ολύμπια» –με παράλληλο θέμα τη διαλεκτική αλληλεπίδραση των μαθηματικών, πληροφορικής και μηχανικής– που διεξήχθη στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και την Αρχαία Ολυμπία (12-16/11/1991). Προσωπικότητες του πνεύματος και της τέχνης από την Ελλάδα και το εξωτερικό που, με την επικείμενη επέτειο των 100 χρόνων από την αναβίωση (1896) των Ολυμπιακών Αγώνων, θέλησαν να αναδείξουν πτυχές από τις πολιτιστικές και πνευματικές εορτές των αρχαίων Ολυμπίων – όπου το αθλητικό ιδεώδες συναντούσε το πολιτιστικό ιδεώδες: π.χ. αγώνες μουσικής, ποίησης, ιστορίας, ρητορικής, κατά τους οποίους βραβεύθηκαν μορφές όπως αυτές του Ηροδότου, του Γοργία, του Ευριπίδη, του Πλάτωνα. Στους αγώνες συνέρρεαν και σπουδαίοι άνδρες, όπως ο Κίμων, ο Δημοσθένης, ο Θεμιστοκλής, ο Πυθαγόρας, ο Λυσίας, ο Λουκιανός, ο Πίνδαρος.
Iδεολογικός προσανατολισμός των «Διεπιστημονικών Ολυμπίων» υπήρξε η επιδίωξη και προώθηση μιας διαλογικότερης κατανόησης των κοινών πηγών, στόχων και μεθόδων της δημιουργικής έρευνας στις τέχνες, στις επιστήμες και στην τεχνολογία. Βασίστηκε στην ιδέα της ανανέωσης της πολιτιστικής ζωής υπό το πρίσμα του ελληνικού ιδεώδους της παιδείας, ως θεμελίου για μια συγκεκριμένη ενοποίηση της ανθρωπιστικής εκπαίδευσης, της επιστημονικής κατάρτισης και της διανοητικής αριστείας. Την ενότητα αυτή του δαιδαλικού συμβολισμού, τη «Δαιδάλου σοφία» (Πλάτων, Ευθύφρων, 11e), τόνισε η ταυτόχρονη απονομή «χρυσών αριστείων» (μεταλλίων) στην Αίθουσα Τελετών του Πανεπιστημίου Αθηνών: To «Δαίδαλον» για τις Τέχνες και τις ανθρωπιστικές σπουδές στον ζωγράφο Νίκο Χατζηκυριάκο-Γκίκα, μέλος της Ακαδημίας Αθηνών, και το «Δαίδαλον» για τις Επιστήμες και την Τεχνολογία στον μαθηματικό Jacques-Louis Lions, μέλος της Ακαδημίας της Γαλλίας.
Οι ομιλίες τους, με θέμα «Ο Δαίδαλος και η αρχή της τέχνης» και «Υπολογιστής, ο νέος Δαίδαλος» αντίστοιχα, αναφέρθηκαν στα τεχνουργήματα του Δαιδάλου, του «πρώτου εφευρέτη», που ενσαρκώνει την τέχνη και την τεχνική (όπως και οι θεότητες Αθηνά, Ηφαιστος και Προμηθέας), αποκαλύπτοντας το ενδιαφέρον της αρχαιότητας για την τεχνολογία και τον ρόλο που διαδραματίζει στην πολιτιστική πρόοδο της ανθρωπότητας (Σημ. 1). Στην αρχαία Ολυμπία ο αρχαιολόγος Νικόλαος Γιαλούρης παρουσίασε την «πολιτιστική και πνευματική διάσταση της αρχαίας Ηλιδας και Ολυμπίας».
Η ιερή Αλτις, η δημιουργική πνοή της Ηλιδας, η ενότητα του πολιτισμού και η οικουμενικότητα που συμβολίζουν (Σημ. 2), γεννούν τη σκέψη και την πρόταση: αφού οι σύγχρονοι Ολυμπιακοί Αγώνες περιορίζονται στην αθλητική διάσταση –που ελέγχεται αποκλειστικά από τη ΔΟΕ– δεν θα μπορούσαν άραγε τα πολιτισμικά και πνευματικά Ολύμπια να καθιερωθούν ως ένας αυτόνομος, καθαρά ελληνικός θεσμός;
Σημ. 1: Ξεχωριστή μνεία οφείλεται στον καθηγητή Θ. Π. Τάσιο για το δαιδαλότροπο, πολυσχιδές επιστημονικό έργο του και για την ανάδειξη της αρχαίας ελληνικής τεχνoλογίας («Νέα Εστία», Αφιέρωμα: Θεοδόσης Τάσιος, Σεπτ. 2024).
Σημ. 2: Η Αλτις ανήκει «στων λαών το μέλλον το άγιο», «στην σύμπασαν Ελλάδα/και στην γην όλη», επιβεβαιώνει ο Αγγελος Σικελιανός στα Ορφικά του (Λυρικός Βίος, τ. Ε΄, Ικαρος, 1992).
*Ομότιμος καθηγητής Υπολογιστικών Μαθηματικών και Αεροναυπηγικής Πανεπιστημίου Λονδίνου
