Κύριε διευθυντά
Αναδιφώντας στο αρχείο του συζύγου μου, ξεχώρισα ένα κιτρινισμένο τετρασέλιδο της παλιάς εφημερίδας της Θεσσαλονίκης «ΤΟ ΦΩΣ», το οποίο, βρέθηκε στο ιταλοκρατούμενο τότε χωριό μου. Φέρει ημερομηνία 1/2/1925, δηλαδή πριν από 100 ακριβώς χρόνια και είναι αφιερωμένο στην απέλαση (30/1/1925) του Οικουμενικού Πατριάρχη Κωνσταντίνου ΣΤ΄. Ο ιεράρχης αυτός, ο οποίος είχε ποιμάνει διάφορες Μητροπόλεις της Μικράς Ασίας, εξελέγη Πατριάρχης στις 17/12/1924, θεωρηθείς από την Ι. Σύνοδο ως ο ικανότερος να διαχειρισθεί τις εξαιρετικά κρίσιμες εκείνες περιστάσεις μετά την υπογραφή της Συνθήκης της Λωζάννης. Χαρακτηρίστηκε όμως από την τουρκική εξουσία ως «ανταλλάξιμος» και με «συνοπτικές διαδικασίες» απελάθηκε στις 30/1/1925, 43 δηλαδή ημέρες μετά την εκλογή του! Οπως είναι γνωστό, από την πρώτη στιγμή των διαπραγματεύσεων στη Λωζάννη (21/11/1922) ο επικεφαλής της τουρκικής αντιπροσωπείας Ισμέτ Πασάς (Ινονού) αξίωσε από τους συμμάχους την απομάκρυνση του Πατριαρχείου από την «Ιστανμπούλ». Ετσι, με τον πιο επίσημο τρόπο θα ετίθετο η οριστική ταφόπλακα στην Ελληνορθόδοξη Ρωμαίικη Αυτοκρατορία της Κωνσταντινουπόλεως.
Η εκδίωξη του Πατριάρχη προκάλεσε σοκ στην καθημαγμένη από την καταστροφή του ’22 ελληνική κοινωνία. Εκηρύχθη γενικό πένθος, ενώ έγινε παλλαϊκός συναγερμός σε όλη την επικράτεια. Χαρακτηριστικό είναι το πρωτοσέλιδο της «Καθημερινής» της 31/1/1925. Σε όλο τον Τύπο καταγράφονται τηλεγραφήματα από τις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, σύμφωνα με τα οποία «αι συμμαχικαί δυνάμεις θεωρούν την εκδίωξιν του Οικουμενικού Πατριάρχου ως παραβίασιν της Συνθήκης της Λωζάννης». Ξεχωρίζω μία φράση του Ι. Μεταξά: «Η αποπομπή του Οικουμενικού Πατριάρχου Κωνσταντινουπόλεως είναι διά μεν τον Ελληνισμόν ύβρις χειροτέρα και από τον απαγχονισμόν του Γρηγορίου του Ε΄, διά δε την Ορθοδοξίαν εν γένει ράπισμα το οποίον αι εξωτερικαί αυτής διαιρέσεις κατέστησαν δυνατόν».
Ο εξόριστος Πατριάρχης φιλοξενήθηκε στον προσφυγικό οικισμό της Νέας Φιλαδέλφειας Αθηνών. Παρέμεινε εκεί μέχρι τέλους (1930) κοντά στους ταλαιπωρημένους και κατεστραμμένους Μικρασιάτες της περιοχής για τα παιδιά των οποίων, εκτός άλλων, φρόντισε να αποκτηθεί μεγάλο οικόπεδο ώστε να ανεγερθεί το ιστορικό έκτοτε γήπεδο της ΑΕΚ.
Σήμερα, τα δεινά του Ελληνισμού συνεχίζονται, οι κανόνες του διεθνούς δικαίου εξακολουθούν να παραβιάζονται, αλλά εμείς απλώς «ανεχόμαστε»…
*Φιλόλογος-Αρχαιολόγος, Λέκτωρ Κλασικής Φιλολογίας Φιλοσοφικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών, Αντιμάχεια Κως
