Κύριε διευθυντά
Πλούσια η μετάδοση γνώσης από την εφημερίδα σας και πλούσια τα εναύσματά της για μελέτη και σκέψη! Αφορμή της επιστολής μου είναι το άρθρο του κ. Στέλιου Ράμφου στην «Κ» της Κυριακής της 16.3.2025 με τίτλο «Κρέων ή Αντιγόνη».
∆ύο αδέλφια, τα παλιά τα χρόνια, συμφώνησαν να βασιλεύουν στην κραταιά τους πόλη εναλλάξ: έναν χρόνο ο ένας, έναν χρόνο ο άλλος. Ο πρώτος, ο βασιλεύων, δεν τήρησε τον λόγο του και δεν παρέδωσε την πόλη στον αδελφό του για τον επόμενο χρόνο. Ο αδελφός του βρήκε συμμάχους πολεμάρχους (επτά τον αριθμό) και πήγε με τα στρατεύματά τους να καταλάβει την πόλη με πόλεμο.
Νικήθηκε. Τα δύο αδέλφια αλληλοσκοτώθηκαν στη μάχη. Στην πόλη ανέλαβε βασιλέας κάποιος άλλος από το σόι τους. ∆ιέταξε να ταφεί με τιμές ο τότε πάλαι βασιλεύων που δεν είχε τηρήσει την υπόσχεσή του να παραδώσει την πόλη στον αδελφό του, πλην όμως είχε καταγάγει με τον στρατό του πολεμική νίκη λαμπρή.
Συγχρόνως δε, διέταξε να μείνει άταφος ο άλλος αδελφός που είχε επιτεθεί και νικηθεί. Τη διαταγή να μείνει άταφος ο επιτεθείς την εξέδωσε ο αναλαβών τη βασιλική εξουσία, δηλαδή τη νομοθέτησε, για να γίνει το κορμί του ηττηθέντος βορά των όρνεων, των θηρίων και των σκωλήκων. Η αδελφή των αλληλοσφαγέντων ανδρών αδελφών, μη μπορώντας να δεχθεί την προσγενόμενη στον νεκρό αδελφό της προσβολή να μείνει άταφος, αφού αυτό αντέκειτο στο ήθος της οικογένειας και στο δίκαιο των θεών, τον έθαψε (συμβολικά με λίγο χώμα). Επακολούθησε καταστροφή: Κι άλλοι θάνατοι οικείων και μάλιστα βαθέως ερώντων («έρως ανίκατε μάχαν») και όλεθρος.
Ποιος είχε δίκιο; Αυτός που δεν τήρησε την υπόσχεσή του να παραδώσει την πόλη στον αδελφό του για να βασιλεύσει για τον επόμενο χρόνο; Αυτός που επιτέθηκε, λόγω της μη τήρησης των συμφωνηθέντων, και συμμάχησε μάλιστα και με εξωτικούς; Αυτός που τάχθηκε με τη «σωστή πλευρά» της ιστορίας, δηλαδή του νικητή, και νομοθέτησε την απαγόρευση της ταφής του ηττηθέντος; Αυτή, η αδελφή, που επικαλέσθηκε το ήθος της οικογένειας και το δίκαιο των θεών και παράκουσε το δίκαιο του βασιλέα, προβάλλοντας αντίσταση κατά του άδικου δικαίου (της άδικης διαταγής, ή του άδικου νόμου) της πόλης;
Απάντηση σαφή δεν νομίζω ότι μπορούμε να βρούμε. Αρκεί να μπορούμε να προβληματιζόμαστε με τα ερωτήματα, να θαυμάζουμε τις αντίρροπες δυνάμεις του λόγου και τις αντίρροπες αρχές που διέπουν την πολιτική συμβίωσή μας. Και πάντως αν μπορούσαμε να δώσουμε σαφή και απερίφραστη απάντηση στα πιο πάνω ερωτήματα, αυτός που διηγήθηκε την ιστορία ή τον μύθο, ο Σοφοκλής, θα ήταν οπαδός ή του φυσικού δικαίου ή του θετικού δικαίου, ή της νομιμότητας της εξουσίας, και όχι της νομιμοποίησής της, ή τανάπαλιν. Αλλά ο Σοφοκλής δεν ήταν «οπαδός».
Ηταν Ποιητής, και μάλιστα Τραγικός, Ποιητής της Σύγκρουσης! Της ανεπίλυτης.
*Κηφισιά
