Κύριε διευθυντά
Οπως είναι γνωστόν, «σύνορα η τέχνη δεν γνωρίζει», ούτε λογοκρισία. «Τα σύνορα της τέχνης είναι το εύρος της φαντασίας». Απειρο. «Η τέχνη είναι ελεύθερη», και συνταγματικά.
Πιστεύαμε, οι πολλοί, ότι αυτά πλέον είναι αποδεκτά και ξεκαθαρισμένα από χρόνια. Ωστόσο η καθημερινή ζωή δεν μας αφήνει να πλήξουμε, αναπαυμένοι στις ανιαρές βεβαιότητές μας. Ζούμε σε αλλόκοτους καιρούς.
Οι σκέψεις που ακολουθούν, αλλόκοτα και αυτές, προκλήθηκαν αβίαστα, ύστερα από το επεισόδιο της Πινακοθήκης, με το «σύμπτωμα» που άφησε στο δάπεδο το πτώμα της θραυσμένης λογικής και τα σπασμένα μιας βάρβαρης δράσης – «δρώμενου», happening με όρους σύγχρονης τέχνης.
Τώρα τα θραύσματα έχουν αποσυρθεί. Kαλύτερα. Εκ των πραγμάτων, η δημιουργία εγκατάστασης, «Installation» στο δάπεδο, η οποία κατ’ αρχάς χαιρετίστηκε θετικά, πιστεύω ότι θα έδινε στον δράστη παραλλαγή «δημιουργού» – συμμετόχου, διά της βίας, σε μια έκθεση, την οποία ο ίδιος κατήγγειλε ακτιβιστικά και εκ προμελέτης, με τρόπο βάναυσο και απρεπή – κακέκτυπο «ομοιοπαθητικής» πρακτικής, το «βέβηλο» διά του βεβήλου…
Είναι γνωστό το πικρό, μαύρο «ανέκδοτο» με την Γκερνίκα, όταν ένας Γερμανός αξιωματούχος της εποχής ρώτησε τον Πικάσο αν ήταν εκείνος που έφτιαξε το έργο. «Οχι, αυτό εσείς το φτιάξατε…», του είπε γενναιόδωρα ο ζωγράφος.
Η «σαγήνη του αλλόκοτου» είναι, εξ ορισμού, πολύ επικίνδυνη παγίδα και ενεργοποιεί υποσυνείδητα πολλές αντιδράσεις. Ωστόσο, κατά την ταπεινή μου γνώμη, σε όλη αυτή την ιστορία υπάρχει μια άλλη «αμαρτία» (ετυμολογικά ως πράξη «μη αρτία», και επομένως «περιττή»), αυτή πιστεύω ότι βρίσκεται στην αρχική ιδέα, η οποία, γενικά, δεν είναι καθόλου καινούργια και αφορά στη συνύπαρξη – συμπαράταξη παλαιών αξιών, με τη σύγχρονη καλλιτεχνική παραγωγή, a la maniere de, με τον τρόπο ή το θέμα των παλιών.
Γενικά, αυτή η αντιπαράθεση τις περισσότερες φορές είναι μια αμήχανη συνεύρεση, δίχως την απαραίτητη χημεία, με παράλληλους μονολόγους, χωρίς εσωτερική επικοινωνία, κάτω από ευρηματικούς τίτλους και επιφανειακές ομοιότητες, που δεν αρκούν να «στεγάσουν» ασφαλώς, τόσο ξένους μεταξύ τους χαρακτήρες. Τα εξαιρετικά κείμενα δεν αρκούν.
Υπάρχει πάντα ο κίνδυνος να υπερτιμηθούν ή να «αδικηθούν» οι σύγχρονοι καλλιτέχνες, «δίπλα» στη συντριπτική παρουσία των παλαιών, ακόμη και να αγνοηθεί το παλαιό, σαγηνεύοντας την προσοχή το σύγχρονο αλλόκοτο, ως πιο προκλητικό και πιο ανοίκειο στην οικειότητά του, όπως έγινε στην προκειμένη περίπτωση.
Συχνά, οι επισκέπτες περισσότερο απορούν για τη σχέση των δύο, παρά συμμετέχουν και αυτοί σε έναν απαιτητικό, προκαθορισμένο διάλογο μεταξύ αντι παρόμοιων έργων.
Κυριαρχεί δηλαδή περισσότερο ένα δίλημμα και μια αντιπαράθεση, παρά ένας διάλογος. «Ούτως ή άλλως, ο νους επιλέγει εκείνο που βλέπει (ίσως και εκείνο που θέλει)» – Κώδικας Ντα Bίντσι, Dan Brown.
Συνήθως δεν επιτυγχάνουν αυτού του είδους οι «συνομιλίες».
Υπάρχουν βέβαια και εξαιρέσεις για να επιβεβαιώνουν τον κανόνα.
Η πολύ θλιβερή ειρωνεία είναι ότι ο Γκόγια είχε καταφέρει να ξεπεράσει τα εμπόδια της εποχής του και να καταγγείλει τις «αμαρτίες» της με αυτόν τον συγκλονιστικό τρόπο, μέσα από την καρδιά του παλατιού, στο τέλος του 18ου αιώνα (1799). Σήμερα, στον 21ο αιώνα, ύστερα από δύο τουλάχιστον αιώνες αγώνων και επαναστάσεων, πώς μπορεί να συμβαίνει στην Ευρώπη κάτι τόσο ακραίο από εκλεγμένο εκπρόσωπο στη Βουλή των Ελλήνων; Ποιος ξέρει;
Ωστόσο η απάντηση είχε ήδη προβλεφθεί από τον ίδιο τον Γκόγια, στον εμβληματικό τίτλο ενός σπουδαίου έργου, που αποτελεί και την αφίσα της έκθεσης: «Ο ύπνος της λογικής γεννάει τέρατα».
Ας κρατήσουμε αυτό και ας παραμείνουμε άγρυπνοι…
