Κύριε διευθυντά
Εξαιρετικά ενδιαφέρουσα και επίκαιρη η επιστολή του εμβριθούς επιστολογράφου σας κ. Γιώργου Αστέρη, με τίτλο «Ο Θουκυδίδης και περί Ρεαλπολιτίκ» (21/2/2025), αναφερόμενη στον συσχετισμό της πολιτικής τακτικής με τον Θουκυδίδη και δη τον κορυφαίο δραματικό διάλογο Μηλίων και Αθηναίων· ένα κείμενο με περίτεχνη υφή, που τον διδάσκαμε παλαιότερα, στο Γυμνάσιο, από μετάφραση, μετά τα Πλαταϊκά (ΣΤ΄ τάξη) ή και τον Επιτάφιο Λόγο του Θουκυδίδη (Η΄ τάξη).
Ο κ. Αστέρης αναφέρεται στη μετάφραση από την αγγλική της περιώνυμης φράσης του ∆ιαλόγου: «δυνατὰ δὲ οἱ προύχοντες πράσσουσι καὶ οἱ ἀσθενεῖς ξυγχωροῦσι» (Ε, 89, 1)· παράλληλα κάνει λόγο για τη μνημειώδη μετάφραση του Ελευθερίου Βενιζέλου, στην οποία προστίθεται η μετάφραση του Αγγελου Βλάχου, αλλά και των Α. Γεωργοπαπαδάκου, Φ.Μ. Βώρου και πρόσφατα του Ν.Μ. Σκουτερόπουλου. Αναφέρεται η μετάφραση στην αγγλική του Richard Crawley, και θα ήθελα να προσθέσω και τη μετάφραση της κορυφαίας Γαλλίδας ελληνίστριας Ζακλίν ντε Ρομιγί, καθηγήτριάς μου στη Σορβόννη (Paris IV) –η πλατεία στο Θησείο φέρει το όνομά της– στο περισπούδαστο βιβλίο της, Thucydide et l’ impérialisme athénien.
Το ιστορικό γεγονός του διαλόγου Μηλίων και Αθηναίων (Ε, 84-116) έχει δραματική επικαιρότητα, ανάμεσα στην πάνοπλη αλαζονεία των ισχυρών και τη θαρραλέα αντιπαράταξη μικρών λαών. Το ιστορικό γεγονός (416 π.Χ.) προβάλλεται παραστατικά σαν επεισόδιο αρχαίας τραγωδίας. Ο Θουκυδίδης δίνει, με ενάργεια, ένα αιώνιο παράδειγμα ηθικής αντίστασης ενός μικρού και αδύναμου νησιού εναντίον της ωμής βίας και βούλησης του κραταιού. Η πάνοπλη αλαζονεία των ισχυρών, μετά το τέλος του πολέμου, οδηγεί μοιραία και αναπόφευκτα στην τιμωρία τους. Στις Συρακούσες συντελείται το σικελικό δράμα: η φοβερή και ολοκληρωτική καταστροφή του στρατού και του στόλου των Αθηναίων (413 π.Χ.). Ο ιστορικός διατυπώνει με νηφαλιότητα και αντικειμενικότητα την κρίση του για την αδόκητη και άδοξη κατάληξη της εκστρατείας.
Η Μήλος γίνεται σύμβολο με δραματική επικαιρότητα της θαρραλέας αντιπαράταξης των μικρών λαών στην υπεροψία των δυνατών.
Η καταστροφή της Μήλου, η σφαγή και ο εξανδραποδισμός των κατοίκων της ενέπνευσαν στον Γιάννη Ρίτσο τη γραφή τού ποιητικού μονόπρακτου «Ο αφανισμός της Μύλος» (1971). Ο ποιητής εκθέτει τις οδυνηρές εμπειρίες τού λαού μας από την ξενική κατοχή, προμαντεύοντας ακόμα και την εθνική συμφορά της Κύπρου.
*Δ.φ. Αντιπρόεδρος της Πανελλήνιας Ενωσης Φιλολόγων και του Συλλόγου «Οι Φίλοι του Μουσείου Γ. Δροσίνη»
